برنامه‌ریزی بلندمدت، نیاز مبرم تیم ملی

ایمان عالمی
مربی فوتبال

تیم ملی فوتبال ایران همانند سایر تیم‌های حاضر در جام جهانی، به‌صورت تدریجی به بلوغ تاکتیکی و شخصیتی دست یافت. این تیم بازی را با کیفیتی مطلوب آغاز کرد، اما در یک غافلگیری گل دریافت کرد. با این حال، واکنش تیم پس از گل خورده و حتی با وجود از دست رفتن ضربه پنالتی، نشان‌دهنده توانایی ذهنی و ساختاری مناسب برای بازگشت به بازی بود. به‌طور کلی، تیم ملی می‌توانست در این دیدار به پیروزی دست پیدا کند. ایران در دو دیدار پیشین با آرایش 2-5-3 به میدان رفته بود؛ سیستمی که انعطاف‌پذیری بالایی برای تغییر تاکتیک در جریان مسابقه فراهم می‌کند. این چیدمان چه از نظر ساختار دفاعی و چه در فاز تهاجمی، انتخابی منطقی به نظر می‌رسید، هرچند همواره امکان اعمال تغییرات و بهینه‌سازی در هر سیستم تاکتیکی وجود دارد. به عنوان نمونه، قربانی با وجود عدم حضور در دو بازی قبلی، در دیدار مقابل مصر عملکردی درخشان داشت که این موضوع نشان‌دهنده توانایی کادر فنی در آماده‌سازی و بهره‌گیری مؤثر از تمامی بازیکنان است. در مقابل، تیم ملی مصر با تکیه بر سرعت در فاز حمله وارد زمین شد. در این شرایط، تمرکز ایران بر فشردگی در خط هافبک و افزایش تراکم دفاعی قرار داشت. استراتژی اصلی این بود که در زمان تصاحب توپ، انتقال از دفاع به حمله با سرعت بالا انجام شود تا با حمایت جمعی بازیکنان، فشار مؤثری بر دروازه حریف وارد گردد؛ موضوعی که در بسیاری از صحنه‌ها به‌خوبی اجرا شد. البته در مقاطعی از بازی، مصر توانست جریان مسابقه را در اختیار بگیرد و ایران را وادار به عقب‌نشینی کند. در چنین شرایطی، استفاده از فضاهای ایجادشده و خلق موقعیت‌های خطرناک از سوی مصر طبیعی بود. تیم ایران با حفظ انسجام تاکتیکی، استراتژی مناسبی برای کسب امتیاز از این دیدار اتخاذ کرده بود. پس از مردود اعلام شدن گل خلیل‌زاده به دلیل آفساید، ایران چندین حمله سازمان‌یافته ترتیب داد، در حالی که مصر کاملاً عقب نشسته بود و این فرصت برای گلزنی وجود داشت. تیم ملی ایران در این دیدار تحت فشار زیادی قرار داشت؛ چرا که برای صعود، نیاز مبرم به کسب امتیاز داشت. 
این فشار روانی به‌وضوح بر عملکرد بازیکنان تأثیر گذاشت و نمونه بارز آن، از دست رفتن پنالتی توسط طارمی بود. البته این مسأله محدود به یک بازیکن نیست و حتی در سطح جهانی نیز بازیکنان بزرگی مانند مسی در شرایط مشابه دچار چنین اشتباهاتی شده‌اند. کنترل استرس در چنین تورنمنت‌هایی یکی از عوامل کلیدی موفقیت است و هر بازیکنی که در این زمینه عملکرد بهتری داشته باشد، کارایی بالاتری از خود نشان می‌دهد. در جریان مسابقه، در مقاطعی احساس می‌شد که استفاده از بازیکنان سرعتی مانند حسین‌زاده و قایدی می‌تواند به افزایش قدرت تهاجمی تیم کمک کند، به‌ویژه زمانی که محبی دچار افت شده بود. امیر قلعه‌نویی با توجه به استراتژی مدنظر خود، ترجیح داد از بازیکنانی استفاده کند که در نبردهای هوایی و موقعیت‌های ایستگاهی برتری دارند. این تصمیم با توجه به سبک بازی مصر که روی ضربات شروع مجدد و کرنرها تمرکز ویژه‌ای داشت، قابل توجیه بود. در سطح کلان، حتی تیم‌های بزرگ جهان نیز در شرایط فشار بالا ناگزیر به تغییر سبک بازی خود می‌شوند. به‌عنوان مثال، تیمی مانند فرانسه نیز با وجود پیروزی پرگل مقابل نروژ، در دقایقی تحت فشار قرار گرفت و به بازی مستقیم روی آورد. این مسأله نشان می‌دهد که در برابر پرس شدید، تیم‌ها ناچار به استفاده از پاس‌های بلند و بازی مستقیم برای عبور از فشار و دستیابی به توپ دوم و سوم هستند؛ رویکردی که تیم ایران نیز در بخش‌هایی از بازی به‌خوبی اجرا کرد. اجرای بازی مدرن و مبتنی بر ساختار پیچیده، نیازمند تدارکات، برنامه‌ریزی بلندمدت و هماهنگی گسترده است. برای تیمی مانند ایران که از نظر زیرساختی و تدارکاتی محدودیت‌هایی دارد، انتظار ارائه یک فوتبال کاملاً مدرن واقع‌بینانه نیست. با وجود این، عملکرد تیم در این دیدار از نظر تاکتیکی قابل قبول ارزیابی می‌شود و ایران شایستگی کسب پیروزی در این مسابقه را داشت.