یاسمن صادق شیرازی
گروه خودرو

 بازار خودرو که هفته‌های گذشته را با شایعات توقف واردات سپری کرده بود، حالا با خبرهای جدیدی از سمت گمرک و وزارت صمت آرام گرفته است. اضافه شدن گمرک منطقه آزاد اردبیل (بیله‌سوار) به فهرست گمرکات مجاز ترخیص خودرو، در کنار ابلاغیه‌های وزارت صمت درباره امکان ویرایش و تمدید ثبت‌سفارش واردات خودروهای سواری و تسهیل در فرآیندهای ارزی، مجموعه اقداماتی است که دست‌کم یک پیام روشن به بازار دارد. آن‌هم اینکه واردات خودرو نه‌تنها متوقف نشده بلکه در حال وارد شدن به مرحله‌ای تازه است.
 
فرمان واردات خودرو در دست دولت
اقدامات اخیر وزارت صمت نشان داد، دولت قصد عقب‌نشینی از سیاست واردات را ندارد. از یک‌سو، امکان ویرایش و تمدید ثبت‌سفارش‌ها برای واردات خودروهای سواری و از سوی دیگر، تسهیل در بخش ارزی و امکان انجام عملیات ارزی بدون انتقال ارز برای ثبت‌سفارش‌هایی که فاقد تأمین ارز هستند، به نوعی گره‌های اداری و اجرایی واردات را باز‌تر کرده است. از سوی دیگر، افزایش تعداد گمرکات مجاز ترخیص خودرو می‌تواند بخشی از ترافیک گمرکات پرتردد را تعدیل کند؛ موضوعی که در نهایت به کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل، انبارداری و خواب سرمایه منجر می‌شود. پرسش اصلی اما اینجاست که باز شدن مرز ایران و آذربایجان در بیله‌سوار برای ترخیص خودرو، چه اثری بر سرعت ترخیص خواهد گذاشت و آیا این تغییر مسیر می‌تواند در عمل به تنظیم بازار کمک کند؟
مهدی دادفر، دبیر انجمن واردکنندگان خودرو در گفت‌و‌گو با «ایران» با اشاره به همین تغییر مسیر، می‌گوید: «حمله ناجوانمردانه آمریکا و رژیم اسرائیل به کشورمان، توفیقی اجباری برای شناسایی ظرفیت‌های مغفول‌مانده کشور ایجاد کرده است. در شرایط فعلی ما نباید صرفاً روی یک مسیر برای واردات متمرکز شویم. بازگشایی مرز بیله‌سوار که پیش از این مجاز به ترخیص خودرو نبود، گامی در جهت تنوع‌بخشی به مسیرهای تجاری است.»
دادفر تأکید می‌کند: «فعال شدن این گمرک، فقط یک تصمیم مربوط به خودرو نیست و می‌تواند به یک تجربه اجرایی برای استفاده از دیگر ظرفیت‌های مرزی هم تبدیل شود. این اتفاق فشار گمرکی را از روی دوش بنادر جنوبی برمی‌دارد و فرآیند واردات را تسهیل می‌کند. این موضوع البته فقط شامل بحث خودروها نیست. ما نباید گمرکات خود را محدود کنیم. فعال‌سازی این ظرفیت‌ها حتی پس از دوران جنگ تحمیلی نیز باید ادامه یابد تا بتوانیم در ترخیص قطعات و کالاها، از همه پتانسیل‌های مرزی کشور بهره ببریم.»
این مرز اگرچه پیش از این فعال بوده، اما در فهرست گمرکات مجاز ترخیص خودرو قرار نداشت و همین موضوع، کار را برای واردکنندگان محدود می‌کرد. دادفر با اشاره به این موضوع درباره فعال شدن مرز ایران و آذربایجان در بیله‌سوار می‌گوید: «این مرز اگرچه پیش از این فعال بوده است، اما مجاز به ترخیص خودروها نبود که طی تصمیم جدید گمرک به جمع گمرکات مجاز ترخیص خودرو اضافه شد.»
دبیر انجمن واردکنندگان خودرو درباره مزیت‌های این تصمیم هم می‌گوید: «این اتفاق می‌تواند فرآیند واردات را تسهیل کند و هزینه‌های حمل‌ونقل و انبارداری کاهش یابد. کشور ما دارای ظرفیت‌های زیادی است. بخشی از خودروهای وارداتی از مسیرهای دیگر می‌آیند و ترانزیت می‌شوند؛ حالا این تصمیم می‌تواند آن فشار گمرکی را از روی دوش مسیرهای پرتردد بردارد و فرآیند واردات خودروها را  تسهیل کند.»
موضوع فقط عبور از یک دوره خاص نیست، بلکه مسأله این است که بعد از جنگ هم باید این مسیرها فعال بمانند تا کشور دوباره به همان تمرکز روی یک مسیربرنگردد. دادفر در این باره تأکید می‌کند: «ما باید این ظرفیت‌ها را تقویت کنیم که بعد از جنگ هم فعال باشند. فقط بحث خودرو نیست. وقتی گمرک را محدود می‌کنیم، خودمان را از ظرفیت‌هایی که وجود دارد محروم می‌کنیم. همه گمرکات باید بتوانند کار کنند. پس باید از همه ظرفیت‌های خود استفاده کنیم و خود را محدود به یک مسیر نکنیم.»

برش

از محاصره اقتصادی تا تعادل منطقه‌ای
مجید گودرزی، اقتصاددان، اما این ماجرا را صرفاً در حد یک تصمیم اجرایی برای ترخیص خودرو نمی‌بیند و آن را در چهارچوب بزرگ‌تری تحلیل می‌کند. گودرزی با اشاره به همسایگی ایران با ۱۵ کشور به «ایران»، می‌گوید: «وابستگی بیش از حد به مسیرهای دریایی و بنادر جنوبی (به‌ویژه امارات) در شرایط فعلی یک ریسک محسوب می‌شود. واقعیت این است که ما درگیر یک جنگ اقتصادی هستیم که عوارض آن از جنگ نظامی طولانی‌تر و گاهی عمیق‌تر بوده است. بنابراین فعال کردن گمرکات شمالی و استفاده از مسیرهای ریلی و بنادر خشک، راهکار مقابله با مشکلات اقتصادی است.»
گودرزی تأکید می‌کند: «استفاده از مسیرهای زمینی و ریلی، هم هزینه‌های حمل‌ونقل و انبارداری را کاهش می‌دهد و هم امنیت تأمین کالا را در شرایط بحرانی تضمین می‌کند. بنابراین استفاده از ظرفیت کشورهای همسایه در شمال و شمال‌غرب، صرفاً یک تصمیم برای کاهش هزینه نیست، بلکه اقدامی برای بالا بردن امنیت تأمین کالا‌های مختلف است.»
این اقتصاددان همچنین به نقطه‌ای اشاره می‌کند که از نظر او برای بازار خودرو حیاتی است؛ «بازگشت تعادل به اقتصاد.» او توضیح می‌دهد: «محدودیت‌های گمرکی و نوسانات نرخ ارز می‌تواند به اختلال در عرضه منجر شود و وقتی عرضه دچار مشکل شود، بازار به‌سرعت واکنش قیمتی نشان می‌دهد. بنابراین اگر گره‌های واردات و صادرات در مرزها باز شود، می‌توان امیدوار بود که اقتصاد به سمت تعادل حرکت کند. در فضای تعادلی است که عرضه و تقاضا همخوان شده و رفاه مردم افزایش می‌یابد.»
گودرزی تأکید می‌کند: «فعال کردن گمرکات سایر مناطق و استفاده از مسیرهای ریلی در این مقطع می‌تواند نقش ضربه‌گیر داشته باشد. برهمین اساس فعال کردن گمرکات دیگر و استفاده از مسیرهای ریلی در این زمان می‌تواند کمک کند راحت‌تر از شرایط اخیر عبور و نیازهای ضروری کشور را تأمین کنیم. ما ظرفیت‌هایی مثل بنادر خشک و گمرکات خشک را داریم که می‌تواند به موضوع واردات کمک ویژه‌ای کند. ما نیاز داریم بحث تعادل به اقتصاد برگردد و ظرفیت مناطق آزاد را فعال کنیم و اجازه ندهیم کمبودها اثرگذار باشند.» او همچنین به تجربه سال‌های گذشته اشاره می‌کند؛ زمانی که بخش مهمی از واردات کشور، از مسیرهای دریایی و با نقش پررنگ واسطه‌ها انجام می‌شد. گودرزی تأکید می‌کند: «تا قبل از حمله ناجوانمردانه به کشورمان، بیشتر سمت کشورهای حاشیه خلیج فارس برای واردات می‌رفتیم، اما درحال حاضر می‌خواهیم به سمت استفاده از ظرفیت‌های جدید خودمان برویم که مرزهای شمالی است.»