یادداشت

روابط روسیه و ایران در مسیر توسعه‌ای برابر و متوازن

سرگئی تسیویلف
وزیر انرژی فدراسیون روسیه

روابط دیرینه و صمیمانه روسیه و ایران با هدف توسعه برابر و متوازن و تأمین منافع شهروندان دو کشور شکل گرفته است.
تلاش‌های فعالانه جهت پیشرفت همکاری‌های دوجانبه در سطح دولت و بخش خصوصی تحت هدایت رهبران روسیه و ایران ادامه دارد. در ژانویه ۲۰۲۵ (دی ماه ۱۴۰۳) ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهوری فدراسیون روسیه و مسعود پزشکیان رئیس‌جمهوری اسلامی ایران معاهده مشارکت جامع راهبردی میان دو کشور را به امضا رساندند. این سند چهارچوب حقوقی توسعه هرچه‌بیشتر همکاری بلندمدت را تعیین کرده است.
روند رو به افزایش تجارت فیمابین از جمله رشد۱۳.۱ درصد در ۱۱ ماه اول سال ۲۰۲۵ (1403 و 1404) و ارتقای حجم آن به 4.8 میلیارد دلار، ماهیت مشارکت تنگاتنگ روسیه و ایران‌ را به اثبات می‌رساند.
نوزدهمین نشست کمیسیون مشترک همکاری‌های اقتصادی روسیه و ایران که در تهران برگزار می‌شود، نقطه عطفی به نظر می‌رسد که امکان ارزیابی دستاوردهای همکاری‌های سازنده ما را فراهم می‌آورد. ما در این نشست اقدامات مشخصی را جهت تقویت مناسبات تجاری و اقتصادی میان دو کشور مورد بررسی قرار داده‌ و آنها را در پروتکل نهایی ثبت کرده‌ایم.
تأمین کارآیی حداکثری تعامل بخش خصوصی و نهادهای دولتی روسیه و ایران و حمایت از رشد پایدار تبادل کالا با تمرکز بر تنوع‌بخشی اقلام، هدف مشترک ماست. موافقتنامه تجارت آزاد بین جمهوری اسلامی ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا که سال گذشته لازم الاجرا شد به این روند تحرک بخشیده است. به خاطر این توافقنامه، محدودیت‌ها برای صادرات بیش از 2 هزار قلم از جمله محصولات قنادی، صنایع سبک، آرد، برخی ماشین‌آلات و تجهیزات برداشته شده است.
روابط دوستانه ما ارزش ویژه‎ای به این همکاری‎ها می‏‌بخشد و به لطف آنها تصمیمات کمیسیون، عملی‌ می‌شود. تبادلات فرهنگی نیز از اهمیت خاصی برخوردار است. در چهارچوب این سفر، ما همراه با همکاران محترم ایرانی، مرکز فرهنگی روسیه در تهران را رسماً افتتاح کردیم. مطمئنم این مرکز نقش مهمی در تقویت دوستی میان مردم دو کشور خواهد داشت.

همکاری در حوزه انرژی
انرژی کماکان بخش قابل ملاحظه‌ای از همکاری روسیه و ایران را به خود اختصاص داده است. مذاکرات در خصوص تحویل گاز لوله‌ای به ایران از طریق آذربایجان با ظرفیت سالانه تا ۱.۸ میلیارد متر مکعب ادامه دارد و هم‌اکنون جزئیات این پروژه بزرگ در حال بررسی است.
در حوزه نفت و گاز، پروژه‌های مشترک بهره‌برداری از میادین گاز کیش و پارس شمالی را با همکاران محترم ایرانی مورد بحث و گفت‌و‌گو قرار می‌دهیم. در سال ۲۰۲۴ (۱۴۰۲/۱۴۰۳) ما سندی مبتنی بر توسعه چند میدان نفت، تکمیل پروژه‌های گاز طبیعی مایع، سوآپ گاز و فرآورده‌های پالایشی، ساخت خطوط لوله گاز صادراتی و همکاری‌های علمی و فنی را به امضا رساندیم.
همکاری ما در بخش نیروی برق هم به طور تصاعدی در حال توسعه است. بویژه تلاش مشترک در اجرای یکی از پروژه‌های کلیدی مشترک یعنی نیروگاه ‌اتمی بوشهر، شایان ذکر به نظر می‌رسد.
همکاری در حوزه حمل‌ونقل و فناوری
در حال توسعه تعاملات خود در حوزه حمل‌و‌نقل هستیم. اجرای پروژه کریدور حمل‌و‌نقل بین‌المللی شمال -جنوب تحرک قوی به توسعه تجارت در حوزه خزر و خلیج فارس خواهد بخشید. در حال حاضر کارهای نقشه‌برداری و زمین‌یابی در بخش راه‌آهن رشت - آستارا در حال انجام است. پس از تکمیل آنها، ظرفیت کریدور شمال - جنوب به طور چشمگیری افزایش خواهد یافت. انتظار داریم ظرف چند ماه آینده وارد مرحله اجرای این پروژه شویم که حدود چهار سال زمان 
خواهد برد. همچنین از فعال شدن تبادل فناوری میان دو کشور استقبال می‎کنیم. ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهوری روسیه، بارها بر اهمیت ایجاد حاکمیت مشترک فناوری و گفت‌وگوی سازنده برای تبادل فناوری سودمند تأکید کرده است. روسیه در دیجیتالی‌سازی صنعت سوخت و انرژی و کاربرد هوش مصنوعی در آن پیشرفت قابل توجهی داشته است. شرکت‌های ایرانی می‌توانند از تجارب روسیه در اکتشافات زمین‌شناسی، حفاری و مدیریت شبکه‌های انرژی بهره‌مند شوند. در حوزه امنیت سایبری رویکرد جدیدی را ایجاد کرده‌ایم که امکان می‌دهد امنیت تأسیسات حیاتی را به طور قابل توجهی افزایش داده و آن را در سطح حداکثری حفظ کنیم.

جهت‌گیری مشارکت بلندمدت
روسیه و ایران به طور منظم در مجامعی مانند «اوپک‌گازی» یا مجمع کشورهای صادرکننده گاز (GECF)، سازمان همکاری شانگهای (SCO) و البته «بریکس» با یکدیگر تعامل دارند. فرمت پنج‌جانبه «پنج کشور حاشیه دریای خزر» شامل آذربایجان، ایران، قزاقستان، روسیه و ترکمنستان، همچنین رو به توسعه است. می‌خواستم خاطرنشان سازم که روسیه پیگیرانه مفهوم عدالت انرژی را در تمام مجامع به پیش می‌برد. عدالت انرژی به معنای دسترسی همه کشورها به منابع انرژی و فناوری‌های مدرن است. ما اعتقاد داریم که جهت ایجاد امنیت انرژی جهانی خودداری از تحمیل قواعد یکسان برای همگی و اعمال محدودیت‌هایی که می‌توانند به اقتصاد آسیب برسانند، اهمیت ویژه‌ای دارد. هر کشوری باید بتواند به‌طور مستقل تصمیم بگیرد که با توجه به شرایط آب و هوا، مشخصات زمین و سطح فناوری خود، چگونه انرژی تولید کند. هدف اصلی هر کشور، تأمین انرژی ارزان و قابل دسترسی برای مردم و صنایع خود و حمایت از رشد اقتصادی است.