اصغر مازیار
سرمربی پیشین تیم ملی نونهالان

تغییر چهار مربی در ۹ هفته ابتدایی لیگ برتر فوتبال، چیزی جز نشانه‌ای روشن از نتیجه‌گرایی افراطی مدیران باشگاه‌ها نیست؛ رویکردی که درآن، نیمکت مربیگری اولین قربانی ناکامی تیم‌ها می‌شود. وقتی مدیران عامل جایگاه خود را بی‌ثبات می‌بینند و بقای مدیریتی خود را به نتایج تیم گره می‌زنند، طبیعی است که با اولین ناکامی، برکناری سرمربی را ساده‌ترین راه برای فرار از فشارها بدانند؛ تصمیمی شتاب‌زده که لزوماً به بهبود شرایط تیم منجر نمی‌شود.
ریشه این رفتار را باید در ساختار مدیریتی باشگاه‌ها جست‌وجو کرد. در باشگاه‌های مستقل، مدیریت نباید با هر نتیجه نامطلوبی دستخوش تغییر شود، اما بخش قابل‌توجهی از باشگاه‌های فوتبال ایران، با وجود ادعای خصوصی بودن، در عمل خصولتی هستند. در چنین ساختاری، نتیجه‌گیری تیم می‌تواند به عاملی تعیین‌کننده برای بقای مدیران تبدیل شود؛ موضوعی که تصمیم‌های فنی را نیز تحت‌تأثیر قرار می‌دهد.
در مقابل، خصوصی‌سازی واقعی می‌تواند زمینه‌ساز ثبات مدیریتی شود. وقتی مدیرعامل امنیت شغلی خود را از نتایج کوتاه‌مدت تیم نمی‌گیرد و ادامه فعالیتش به تصمیم مجمع وابسته است، فرصت بیشتری برای برنامه‌ریزی خواهد داشت. ثبات سه تا چهار ساله مدیریت نیز می‌تواند به سرمربی اجازه دهد تا بدون نگرانی از برکناری زودهنگام، تفکرات فنی خود را در تیم پیاده کند.
البته نمی‌توان هر تغییر مربی را تصمیمی اشتباه دانست. گاهی سرمربی پس از ۲۰ هفته نیز نمی‌تواند اندیشه‌های فنی خود را به بازیکنان منتقل کند و روشن می‌شود که انتخاب اولیه باشگاه درست نبوده است. در چنین شرایطی، تغییر مربی می‌تواند راهی برای خروج تیم از وضعیت نامطلوب باشد؛ هرچند موفقیت سرمربی جدید نیز تضمین‌شده، نیست. مسأله اصلی، تفاوت میان تصمیم فنی مبتنی بر ارزیابی کارشناسی و برکناری شتاب‌زده برای نجات موقعیت مدیران است.
برخی ممکن است تغییرات مکرر مربیان در فوتبال ایران را با فوتبال کشورهای عربی مقایسه کنند، اما تفاوت مهمی وجود دارد. تغییر مربیان در آن کشورها در مقاطعی به تیم‌های ملی نیز مربوط بوده، در حالی که در ایران، این روند به لیگ برتر و باشگاه‌ها کشیده شده است؛ رویکردی که می‌تواند به تضعیف ثبات فنی فوتبال منجر شود.
از طرفی، اشتباه در انتخاب سرمربی نیز سهم مهمی در این چرخه دارد. وقتی باشگاهی که فصل گذشته چهاردهم شده، مربی تیم هشتم را انتخاب می‌کند، باید پرسید معیار مدیران برای چنین تصمیمی چه بوده است. مدیران باید به مربیان بدون تیم نیز فرصت بدهند و از تکرار انتخاب‌های محدود و کلیشه‌ای فاصله بگیرند. فوتبال ایران برای خروج از این دور تسلسل، بیش از هر چیز به مدیریت پاسخگو، انتخاب‌های کارشناسی و فرصت دادن به مربیان نیاز دارد؛ نه تغییرات پیاپی روی نیمکت.