به گفته رئیس کل بانک مرکزی، رشد نقدینگی در پایان شهریور کاهش یافته است. این تغییری است که در شرایط فشار اقتصادی و تلاش برای ایجاد بی‌ثباتی در بازار ارز، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. بر اساس اعلام رئیس ‌کل بانک مرکزی، رشد نقطه‌به‌نقطه نقدینگی از 54.4 درصد در مرداد به 51.6 درصد در شهریور رسیده است. به گفته عبدالناصر همتی، این کاهش 2.8 واحد درصدی نتیجه کنترل جدی پایه پولی و نظارت بر خلق نقدینگی بانک‌هاست. اکنون مسأله اصلی، تداوم این مسیر به‌گونه‌ای است که هم فشارهای تورمی محدود شود و هم تأمین مالی تولید آسیب نبیند.

کاهش رشد
نه کاهش حجم نقدینگی
براساس تازه‌ترین آمار اعلام‌ شده، نقدینگی در شهریورماه 1.3 درصد افزایش یافته و رشد آن در شش‌ ماهه اول امسال به 2.7 درصد رسیده است. در عین حال، نرخ رشد سالانه این متغیر کاهش یافته است. تفاوت این دو شاخص اهمیت دارد: کاهش رشد نقدینگی به معنای کم‌ شدن حجم پول موجود در اقتصاد نیست، بلکه نشان می‌دهد سرعت افزایش آن در مقایسه با ماه قبل، بر مبنای سنجش سالانه، پایین آمده است. البته رشد سالانه 51.6 درصدی همچنان بالاست و نمی‌توان کاهش اخیر را به معنای رفع کامل نگرانی‌های پولی دانست. با این ‌حال، عقب‌نشینی این شاخص نسبت به مرداد، نشانه‌ای از کاهش شتاب آن است. 
اهمیت اقدامات بانک مرکزی نیز در همین نقطه قرار دارد: محدود کردن روندی که در صورت تداوم، می‌تواند فشار بیشتری بر سطح عمومی قیمت‌ها و بازار دارایی‌ها وارد کند.
نقدینگی چیست 
و چرا کنترل آن اهمیت دارد؟
نقدینگی در تعریف اقتصادی، مجموع «پول» و «شبه‌پول» است. پول شامل اسکناس و مسکوک در دست مردم و سپرده‌های دیداری، مانند موجودی حساب‌های جاری است. شبه‌پول نیز عمدتاً سپرده‌های پس‌انداز و مدت‌دار بانکی را دربرمی‌گیرد؛ منابعی که نسبت به پول، با سرعت کمتری به وسیله پرداخت تبدیل می‌شوند.
بنابراین، نقدینگی صرفاً اسکناس چاپ ‌شده نیست و بخش بزرگی از آن در قالب سپرده‌های بانکی قرار دارد. بانک‌ها با اعطای اعتبار و ایجاد سپرده، در خلق نقدینگی نقش دارند. اگر افزایش نقدینگی برای مدتی طولانی از رشد تولید و ظرفیت عرضه کالا و خدمات جلو بزند، می‌تواند زمینه افزایش تورم را فراهم کند. البته تورم تنها محصول نقدینگی نیست و عواملی مانند نرخ ارز، هزینه تولید، محدودیت عرضه و انتظارات نیز بر آن اثر می‌گذارند.

خلق پول بانک‌ها زیر نظارت جدی‌تر
همتی کاهش اخیر رشد نقدینگی را به کنترل پایه پولی و خلق نقدینگی بانک‌ها نسبت داده است. پایه پولی، شامل منابع پولی ایجاد شده توسط بانک مرکزی، یکی از عوامل مؤثر بر ظرفیت خلق پول در شبکه بانکی است. مهار رشد آن، همراه با نظارت بر عملکرد بانک‌ها، دو مسیر مکمل برای کنترل تحولات پولی محسوب می‌شوند.
اقدامات نظارتی بانک مرکزی نیز نشان می‌دهد این سیاست صرفاً در سطح اعلام هدف باقی نمانده است. براساس اطلاعیه این نهاد، پرونده چند بانک به دلیل تخطی عمده از ضوابط کنترل رشد نقدینگی و پایه پولی به هیأت انتظامی ارجاع شده است. همچنین برای دیگر بانک‌های متخلف، اخطار و تذکر کتبی در نظر گرفته شده است.
در مرحله اول، بخشی از مبلغ تخطی بانک‌ها به‌عنوان سپرده قانونی نزد بانک مرکزی نگهداری می‌شود و در مراحل بعد، امکان اخذ کل مبلغ تخلف وجود دارد. این سازوکار با محدود کردن منابع در دسترس بانک متخلف، هزینه بی‌انضباطی در خلق نقدینگی را افزایش می‌دهد.

مهار نقدینگی 
بدون بستن مسیر تولید
چالش سیاست پولی، کنترل رشد نقدینگی در کنار پاسخ‌ دادن به نیاز مالی بنگاه‌هاست. محدودیت اعتباری اگر بدون توجه به وضعیت تولید اعمال شود، می‌تواند تأمین سرمایه در گردش را دشوار کند. بانک مرکزی برای کاهش این تعارض، بر کاراتر کردن تسهیلات و گسترش تأمین مالی زنجیره‌ای تأکید دارد. به گفته رئیس‌ کل بانک مرکزی، در پنج ‌ماهه اول امسال، تأمین مالی تولید از طریق تسهیلات بانکی به ۴۱۰۰ همت رسیده و رشد اعلام ‌شده آن ۶۸ درصد بوده است. همچنین میزان تأمین مالی با ابزارهای زنجیره‌ای از ابتدای سال، ۲۶۹ همت اعلام شده است. هدف این ابزارها، تسهیل گردش اعتبار در زنجیره تولید و کاهش نیاز به پرداخت نقدی در هر مرحله است. در نتیجه، جهت‌گیری اعلام ‌شده بانک مرکزی، توقف تأمین مالی نیست، بلکه هدایت منابع به فعالیت‌های مولد، همزمان با محدود کردن خلق نقدینگی بی‌ضابطه است.
بازار ارز؛ هدف فشار اقتصادی
همتی در توضیح شرایط ارزی کشور نیز گفته است:«آمریکا و رژیم صهیونیستی پس از ناکامی در دستیابی به اهداف خود از مسیر جنگ، بخش مالی و بازار ارز را هدف گرفته‌اند.» او تأکید کرده است که بانک مرکزی بر اساس اختیارات قانونی خود، اقدامات ضروری برای مدیریت بازار ارز را انجام می‌دهد.
در چنین شرایطی، کنترل رشد نقدینگی می‌تواند مکمل سیاست ارزی باشد. افزایش سریع منابع پولی، در فضای نااطمینانی، ممکن است تقاضا برای ارز و دیگر دارایی‌ها را تقویت کند. مهار این رشد، به‌ تنهایی تضمین‌کننده ثبات ارز نیست، اما می‌تواند یکی از زمینه‌های تشدید تقاضا را محدود کند.
کاهش ثبت‌ شده در شهریور، از اثرگذاری اقدامات کنترلی بانک مرکزی حکایت دارد. با این حال، قضاوت درباره پایداری آن به آمار ماه‌های آینده وابسته است. رشد پنج ‌ماهه امسال نیز ۱۹ درصد بوده، در حالی‌ که رقم دوره مشابه سال قبل ۱۸ درصد اعلام شده است. بنابراین، دستاورد فعلی را باید دقیق توصیف کرد: کاهش شتاب اخیر نقدینگی، نه پایان فشارهای پولی. استمرار انضباط بانکی، مدیریت کسری بودجه و حفظ تأمین مالی تولید، تعیین می‌کند این تغییر به مسیری پایدار برای کاهش فشار تورمی تبدیل شود یا نه.