روایت اسماعیل دبستانی،کتابدار سیار یزد از عشق کودکان به کتاب
«عمو کتابی» کتاب می‌برد و امید می‌کارد
«روستای «شحنه» یزد، جای دنج و باصفایی است؛ همان‌جا که قرار بود به همت دهیاری، بساط کتابخانه سیار را پهن کنیم؛ با برنامه‌هایی مثل قصه‌گویی، شعرخوانی، مسابقه و معرفی کتاب برای بچه‌ها. ماشین را آماده کرده بودم و منتظر بچه‌ها بودم که قبل از آنها پیرمردی با دستانی پینه بسته و چهره‌ای آفتاب‌سوخته و کیسه‌ای زرد رنگ پر از علوفه بر دوش، جلوی ماشین ایستاد. خیره شده بود به کتاب‌ها؛ نگاهی روبه من کرد و گفت:«من هم می‌توانم این کتاب‌ها را ورق بزنم؟» با لبخندی از سر شوق گفتم:«آمده‌ام اینجا برای همین!» کتابی برداشت و شروع کرد به تورق. فهمیدم کتاب‌های کودک بیشتر توجهش را جلب کرده؛ حسرتی در چهره‌اش پیدا شد که از آه کشیدنش معلوم بود. نمی‌دانم، شاید داشت به دوران کودکی‌اش فکر می‌کرد و پیش خودش می‌گفت:«کاش ما هم در کودکی به چنین کتاب‌هایی دسترسی داشتیم...» به او گفتم: «هنوز هم دیر نیست!» پرسید:«می‌توانم این کتاب را با خودم ببرم؟» این‌بار ذوق‌زده گفتم:«بله، البته!» و این‌گونه شد که اولین کتاب این سفر، کاملاً اتفاقی به دستان پینه‌بسته او سپرده شد؛ در همین حال بچه‌ها از راه رسیدند و دور ماشین جمع شدند.» اسماعیل دبستانی، مردی که بچه‌ها او را «عمو کتابی» صدا می‌کنند؛ کتابدار باتجربه نهاد کتابخانه‌های عمومی استان یزد است که شانزده سال از عمر کاری‌اش را در مسیر کوچه‌ها و روستاها گذرانده است. او که فارغ‌التحصیل کارشناسی کتابداری از دانشگاه شیراز است، سال‌هاست دغدغه رساندن کتاب به دست کسانی را دارد که دسترسی کمتری به کتابخانه‌های ثابت دارند.
مرجان قندی
گروه گزارش
دبستانی با اشاره به اینکه از کودکی با کتاب عجین بوده، می‌گوید:«در دوران مدرسه همیشه مسئولیت کتابخانه مسجد و مدرسه‌مان با من بود. با اینکه عاشق کتاب و کتابداری بودم، در ابتدا دلم می‌خواست پزشکی بخوانم؛ اما وقتی در آن حوزه به نتیجه نرسیدم، مسیرم عوض شد و رشته کتابداری و اطلاع‌رسانی دانشگاه شیراز را انتخاب کردم. بعد از پایان خدمت سربازی، سال ۱۳۸۹ در آزمون نهاد کتابخانه‌های عمومی پذیرفته شدم و کارم را به طور رسمی شروع کردم. حالا از گذراندن این مسیر بی‌نهایت خوشحالم و از اینکه در رشته تحصیلی‌ام خدمت می‌کنم، لذت می‌برم.»
او درباره لقب عمو کتابی می‌گوید:«این عنوان، هدیه‌ای از طرف کودکان و نوجوانانی است که برایشان کتاب می‌بردم. ماجرا از روزهایی شروع شد که بچه‌ها هنگام مراجعه به کتابخانه، وقتی دنبال کتاب می‌گشتند، من را با این نام صدا می‌زدند و به مرور زمان این لقب برایم ماندگار شد. عنوانی شیرین و دوست‌داشتنی که آن را هدیه‌ای ارزشمند از طرف جامعه و بچه‌ها می‌دانم.»
او بزرگ‌ترین انگیزه‌اش را ترویج کتابخوانی در میان اقشار مختلف جامعه بخصوص کودکان می‌داند و می‌گوید:«برای کار فرهنگی ریشه‌ای، باید از سنین پایین شروع کنیم؛ چرا که علاقه‌مند شدن یک کودک، به تبع، پدر و مادر را هم کتابخوان می‌کند و این یعنی یک برنامه‌ریزی بلندمدت برای ساخت جامعه‌ای بافرهنگ. دوست دارم بچه‌ها در هر کجای این کشور که هستند، لذت مطالعه را بچشند تا هویت، ادبیات و فرهنگ اصیل ایرانی حفظ شود و جامعه‌ای پویاتر و بانشاط تر داشته باشیم.»
دبستانی درباره مقصد این کتابخانه سیار می‌گوید:«با این کتابخانه سیار راهی مناطقی می‌شوم که کتابخانه ندارند؛ به‌ویژه روستاهای اطراف یزد از جمله شحنه، ملاباشی، اکرم‌آباد، حسین‌آباد ریسمانی، چاه‌شهردار، سیدمیرزا و دهنو و همچنین محلات محروم شهر مانند خیرآباد و عیش‌آباد. اشتیاق بچه‌ها به کتابخوانی آن‌قدر بالاست که گاهی کتاب‌های داخل خودرو تمام می‌شود و ناچار می‌شوم برای مدیریت منابع، سهمیه امانت را به نفری یک کتاب محدود کنم.»
او کارش را فراتر از صرف امانت دادن کتاب می‌داند و می‌گوید:«حضور این خودرو در روستاها برای بچه‌ها تجربه‌ای سراسر شوق و لذت است. در کنار امانت کتاب، برنامه‌های متنوعی مثل قصه‌گویی، جشن، جمع‌خوانی و معرفی کتاب برای بچه‌ها و حتی معلمان اجرا می‌کنیم. گاهی وقت‌ها هم شاعران و نویسندگان بومی یزد یا خیران را با خودم همراه می‌کنم تا بچه‌ها از نزدیک با آنها دیدار کنند و گپ بزنند. بنظرم همین برنامه‌هاست که سر زدن به مناطق محروم و فاقد کتابخانه را به یک جشن فرهنگی و به‌یادماندنی تبدیل می‌کند.»
عمو کتابی می‌گوید:«رمز این کار، عشق به خدمت در مناطق محروم است؛ چرا که خودم روستایی بودم و خوب می‌دانم کمبود کتاب و دسترسی نداشتن یعنی چه. یادم می‌آید در آن سال‌ها، کتاب‌های کتابخانه محله‌مان قدیمی و محدود بود و جز چند کتاب داستان، چیز دیگری برای کودکان پیدا نمی‌شد. همین خاطره تلخ، امروز من را به جاده‌ها کشانده است تا بچه‌های روستا، آن محرومیتی را که خودم چشیده بودم، تجربه نکنند. دیدن لبخند بچه‌ها و لحظه‌ای که کتاب از دست یکی به دست دیگری می‌رسد، برایم لذتی وصف‌ناپذیر دارد.»
پرطرفدارترین قفسه‌ها
در کتابخانه سیار
دبستانی که کار را با حدود هزار و ششصد نسخه کتاب آغاز کرده، می‌گوید:«عطش بچه‌ها بیشتر به سمت رمان‌های کودک و نوجوان و داستان‌های متنوع است، اما واقعاً در این زمینه با کمبود شدید منابع روبه‌رو هستم. با این حال، بچه‌ها خودشان با این محدودیت کنار آمده‌اند؛ گاهی چند کتاب برمی‌دارند و یکی دو تا را همان پای ماشین می‌خوانند تا کتاب به دست بچه‌های محله بعدی هم برسد. منابع کتابخانه من به‌هیچ‌وجه پاسخگوی چشم‌های مشتاق این بچه‌ها نیست و اگر در یک روز به چند محله سر بزنم، همه کتاب‌ها تمام می‌شود. خیران همیشه لطف و حمایت داشته‌اند، اما اگر این حمایت‌ها بیشتر شود، می‌توانم کتاب‌های بیشتری برای این کودکان و نوجوانان تهیه کنم؛ هرچند شمار کتاب‌ها حالا به حدود دو هزار نسخه رسیده، اما با این حجم از اشتیاق، هنوز هم قطره‌ای در برابر دریاست.»
بچه‌ها دنبال کتاب‌هایی
درباره شهدای میناب‌اند
او می‌گوید: «شنیدن خبر شهادت دانش‌آموزان میناب برایم بسیار سنگین و دردناک بود؛ به طوری که حتی یادآوری‌اش هم سخت است. در این مدت در برخی مدارس دخترانه، بچه‌ها درباره این فاجعه سوال می‌کردند و دنبال کتابی در این باره بودند. اما به دلیل محدودیت منابع، متأسفانه کتابی در خصوص شهدای میناب در کتابخانه‌ام نداشتم که به آنها بدهم. معتقدم صحبت کردن درباره چنین وقایعی با کودکان، نیازمند متون داستانی و تخصصی هستیم و امیدوارم اگر کتابی در این زمینه وجود دارد، به دستم برسد تا بتوانم آن را در قفسه‌های ماشین جای دهم.»
دبستانی با اشاره به اینکه بارها پیش آمده بچه‌ها پس از برنامه‌ها، به نویسندگی یا دیدار با اهل قلم ابراز علاقه کنند، توضیح می‌دهد:«چندین بار با دعوت از شاعران و نویسندگان بومی به روستاها، این ارتباط صمیمی را برای بچه‌ها فراهم کردم. این شوق حتی به بزرگسالان هم سرایت کرده است؛ مثلاً در روستای خیرآباد، اهالی خواستار راه‌اندازی کارگاه نویسندگی شدند که حالا در حال برنامه‌ریزی برای تحقق این درخواست هستیم.»
او با تأکید بر اینکه اهل شعار دادن نیست، می‌گوید:«هرچه دارم از این مردم است و از اینکه توفیق خدمت یافته‌ام، خدا را شکر می‌کنم. با این حال، معتقدم فرهنگ اهدای کتاب هنوز به اندازه کافی در جامعه جا نیفتاده است. بسیاری از خیران دوست دارند کار نیک انجام دهند، اما هنوز به اهمیت ژرف کتابخوانی واقف نیستند؛ در حالی که اهدای کتاب، در واقع اهدای دانایی است. با وجود این کاستی، باید از حامیان دلگرم‌کننده‌مان هم یاد کنم؛ از یک استاد دانشگاه در تهران و یکی از بازیکنان پیشین پرسپولیس گرفته تا مردم و خیران عزیزی در یزد که در ماه‌های اخیر حامی کتابخانه سیار بوده‌اند. امیدوارم با اطلاع‌رسانی بیشتر، جامعه بیش از پیش به تأثیر عمیق کتاب بر آینده فرزندانش آگاه شود و شاهد اتفاقات بهتر هم باشیم.»
ایرانی‌ها ذاتاً کتاب‌خوانند
دبستانی می‌گوید:«من در جایگاهی نیستم که بخواهم درباره سرانه مطالعه در ایران نظر بدهم، اما روشن است که سرانه کتابخوانی پایین است؛ به‌ویژه که گوشی‌های هوشمند و رسانه‌ها امروزه جایگزین بخش زیادی از مطالعه شده‌اند. با این حال، تجربه من در مناطق محروم و روستایی کاملاً متفاوت است. در مناطق تحت پوشش کتابخانه سیار، سرانه مطالعه به لطف دسترس‌پذیری کتاب به‌طور چشمگیری بالا رفته است. به اعتقاد من، ملت ما ذاتاً اهل کتاب و مطالعه‌اند و اگر کتاب مورد علاقه شان به دستشان برسد، با اشتیاق فراوان از آن استقبال می‌کنند.»
برش
گنجینه حکمت
او از شاهنامه با عشق و حسرت یاد می‌کند و آن را کتابی می‌داند که همه بخصوص ایرانی‌ها باید به سراغش بروند. به‌گفته او، این کتاب شناسنامه و هویت اصیل ایرانی هاست؛ گنجینه‌ای سرشار از حکمت، خداشناسی و درس‌های بزرگ زندگی که متأسفانه امروز کمتر کسی سراغش را می‌گیرد.
