در حافظه موقت ذخیره شد...
گفت‌وگو با کارشناسان مسائل بین‌الملل درباره تأثیر شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان بر مواجهه آمریکا با ایران
جناح جنگ‌طلب در واشنگتن تضعیف می‌شود؟
فاطمه غریبی / گروه دیپلماسی- شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا و از دست رفتن اکثریت کرسی‌های این حزب در هر دو مجلس نمایندگان و سنا، بار دیگر بحث درباره پیامدهای جنگ با ایران و تأثیر آن بر معادلات سیاسی واشنگتن را به صدر توجهات بازگردانده است. در روزهای پس از اعلام نتایج، شماری از تحلیلگران و حتی چهره‌های سیاسی آمریکا، جنگ با ایران و تبعات ناشی از آن را از عوامل مؤثر در شکست جمهوری‌خواهان دانسته‌اند؛ موضوعی که چشم‌انداز ادامه این منازعه و رویکرد دولت آمریکا در قبال آن را با ابهام‌های تازه‌ای روبه‌رو کرده است. اهمیت این مسأله زمانی بیشتر می‌شود که انتقادها از جنگ، صرفاً به مخالفان سیاسی دولت محدود نمانده و در اردوگاه جمهوری‌خواهان نیز صداهای معترضی به گوش می‌رسد.
از مسیر صندوق‌های رأی
محمـــد بیــــــــــات، پژوهشـــگر روابط بیـــــن‌الملـــل با اشاره به نقش جنگ علیه ایران در شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان می‌گوید که این مسأله حتی از سوی سیاستمداران ارشد این حزب و مقام‌های حاضر در کاخ سفید نیز مورد تأکید قرار گرفته است. او با بیان اینکه دلیل اصلی این شکست، همان‌طور که خود سیاستمداران ارشد حزب جمهوری‌خواه و مقام‌های مستقر در کاخ سفید هم به آن اشاره کرده‌اند جنگ علیه ایران بوده است، می‌افزاید:«ما به خوبی می‌دانیم که جریان ماگا جریانی ضدجنگ و انزواگراست که اساساً با مداخلات بی‌پایان و بیهوده دولتمردان و ساختار سیاسی واشنگتن در امور سایر دولت‌های جهان مخالفت می‌کند. این جریان، فی‌نفسه مخالف مداخله خارجی است.»
او در ادامه با اشاره به تأثیر پیامدهای اقتصادی جنگ بر زندگی آمریکایی‌ها تأکید می‌کند:«در کنار این مسأله، طولانی‌تر شدن بحران و تأثیر پیامدهای آن بر معیشت و زندگی آمریکایی‌ها نیز باعث شد بخشی از رأی‌دهندگان و حامیان حزب جمهوری‌خواه قانع نشوند که بار دیگر به نمایندگان این حزب اعتماد کنند و پای صندوق‌های رأی بروند.»
بیات همچنین یکی دیگر از عوامل مؤثر در شکست جمهوری‌خواهان را به نقش‌آفرینی مستقیم دونالد ترامپ در این رقابت‌ها مرتبط می‌داند. به اعتقاد او، ورود رئیس‌جمهوری آمریکا به کارزار انتخاباتی و طرح وعده‌هایی غیرمتعارف از جمله وعده پرداخت پول به مردم یا اظهاراتی با این مضمون که رأی‌دهندگان تصور کنند نام ترامپ را روی برگه‌های رأی می‌نویسند، به شکل‌گیری نوعی دوقطبی غیرضروری و حتی کاذب در فضای سیاسی آمریکا دامن زد.
این پژوهشگر روابط بین‌الملل معتقد است چنین فضایی فرصتی را فراهم کرد تا شهروندان آمریکایی اعتراض خود را به سیاست‌های دولت ترامپ از طریق صندوق‌های رأی نشان دهند. وی در تشریح این مسأله تأکید کرد:«رأی به دموکرات‌ها و شکست جمهوری‌خواهان لزوماً به معنای حمایت مثبت از نمایندگان حزب دموکرات نبود، بلکه بیش از هر چیز بیانگر مخالفت با سیاست‌های منفعت‌طلبانه و شخصی‌سازی شده دونالد ترامپ بود.» به گفته بیات، از این منظر، نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای را نمی‌توان صرفاً در چارچوب رقابت دو حزب اصلی آمریکا ارزیابی کرد، بلکه این نتایج بازتابی از نارضایتی بخشی از جامعه آمریکا از عملکرد و رویکرد سیاسی رئیس‌جمهوری این کشور نیز به شمار می‌رود.
بیات در ادامه با اشاره به پیامدهای تحولات اخیر بر معادلات سیاسی واشنگتن، معتقد است که اکنون نوعی زلزله سیاسی در واشنگتن رخ داده و چهره‌هایی از جمله مارکو روبیو، وزیر خارجه و جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا با توجه به تأثیر تحولات اخیر بر آینده سیاسی خود، در تلاش هستند بر جهت‌گیری سیاست‌های ترامپ، بویژه در پرونده ایران تأثیر بگذارند.
این پژوهشگر روابط بین‌الملل با اشاره به تفاوت رویکرد ونس و روبیو در قبال ایران اظهار کرد:«ونس معتقد است از روز اول با جنگ مخالف بوده و همچنان راه‌حل دیپلماتیک را دنبال می‌کند. او به نوعی در پی آن است که نقش یک قهرمان را ایفا کند و دولت، شخص خود و حزب جمهوری‌خواه را از باتلاق جنگ ایران نجات دهد.»
او در تشریح رویکرد جریان مقابل ونس افزود:«در سوی دیگر روبیو قرار دارد که به همراه پیت هگست، وزیر جنگ، از طرفداران سیاست‌های تهاجمی‌تر در قبال ایران هستند. این جریان معتقد است باید ایران را محاصره و تحریم‌ها علیه آن را تشدید کرد و در صورت عقب‌نشینی نکردن جمهوری اسلامی ایران در پرونده هسته‌ای، حمله نظامی سنگین دیگری را در دستور کار قرار داد.»
بیات با اشاره به رقابت این دو جریان در ساختار سیاسی آمریکا، تأکید کرد که موضع‌گیری بازیگران منطقه‌ای و بین‌المللی نیز بر این کشاکش اثرگذار است. به گفته وی، اسرائیل و لابی یهودی در واشنگتن در کنار رویکرد روبیو قرار گرفته‌اند، در حالی که برخی کشورهای عربی منطقه از دیدگاه‌های ونس حمایت می‌کنند. همین صف‌بندی‌ها سبب شده است موازنه میان دو جریان در مقاطع مختلف تغییر کند. این پژوهشگر روابط بین‌الملل در نهایت با اشاره به فضای ابهام‌آلود پیش رو تأکید کرد:«امروز کشاکش و برخورد میان این دو نیروی سیاسی در داخل دولت و حزب جمهوری‌خواه جریان دارد و مجموعه این عوامل است که در نهایت مشخص می‌کند کدام‌یک از این دو رویکرد دست بالا را پیدا خواهد کرد و ترامپ درباره ادامه جنگ یا حرکت به سمت صلح با ایران چه تصمیمی خواهد گرفت.»
سرنوشت جنگ
در گرو تصمیم ترامپ
با این وجود، این پرسش همچنان مطرح است که اختلافات در ساختار سیاسی واشنگتن تا چه اندازه می‌تواند بر تصمیم نهایی کاخ سفید درباره جنگ تأثیر بگذارد. در مقابل تحلیل‌هایی که بر نقش این رقابت‌ها و تلاش بازیگران منطقه‌ای برای اثرگذاری بر تصمیم‌های ترامپ تأکید دارند، مصطفی زهـــــرانی، رئیس پیشین دفتر مطالعات سیاسی و بیـن‌المللـی وزارت امــــــور خـــارجــــه معتقد است نباید اختلاف‌نظرها در کابینه یا تغییر موازنه سیاسی در کنگره را عاملی بازدارنده در برابر تصمیم‌های رئیس‌جمهوری آمریکا دانست. به گفته وی، دست‌کم تا زمان آغاز به کار کنگره جدید، تصمیم‌گیری درباره جنگ همچنان در اختیار ترامپ خواهد بود.
زهرانی با تأکید بر نقش تعیین‌کننده تحولات میدانی در تعیین سرنوشت جنگ اعتقاد دارد تلویزیون و فضای رسانه‌ای نمی‌توانند به تنهایی تعیین‌کننده نتیجه منازعه باشند و در نهایت، عوامل میدانی هستند که برتری هر یک از طرفین را مشخص می‌کنند. وی در این‌باره می‌گوید:«عوامل اصلی روی زمین هستند که نشان می‌دهد کدام طرف دست برتر را دارد. با این حال، جنگ در شرایطی قرار گرفته که هیچ‌یک از دو طرف نمی‌توانند موازنه را به نفع خود تغییر دهند و به همین دلیل نوعی بن‌بست شکل گرفته است.»
این دیپلمات سابق با هشدار نسبت به خوشبینی درباره تأثیر اختلافات داخلی آمریکا بر مهار ترامپ تأکید می‌کند که نمی‌توان صرفاً با اتکا به شکاف‌های سیاسی در واشنگتن، مانع از تداوم جنگ شد؛ زیرا ترامپ به دلیل ویژگی‌های شخصی خاص خود متغیر مهمی در هر روند تصمیم‌گیری در قبال جنگ به شمار می‌رود.
وی در عین حال معتقد است ادامه تقابل در چارچوب یک بازی با حاصل جمع صفر، می‌تواند بار دیگر دو کشور را به سمت جنگ سوق دهد. از این رو، باز گذاشتن مسیر دیپلماسی برای خروج از چرخه تکرارشونده درگیری ضروری است.
محاسبات معامله‌گر کاخ سفید
با این حال هزینه‌های سیاسی جنگ در داخل آمریکا برای ترامپ نیز عاملی است که در ارزیابی احتمال ازسرگیری درگیری‌ها نمی‌توان از آن چشم‌پوشی کرد.
حسین قریبی، سفیر پیشین ایران در برزیل با تأکید بر همین مسأله معتقد است باید شرایط را از منظر هزینه‌هایی سنجید که حمله مجدد به ایران می‌تواند برای ترامپ در عرصه داخلی آمریکا به همراه داشته باشد. به باور وی، چنین اقدامی نه‌تنها کمکی به بازسازی اعتبار سیاسی رئیس‌جمهوری آمریکا نخواهد کرد، بلکه می‌تواند موقعیت او را در برابر مخالفانش در هر دو حزب جمهوری‌خواه و دموکرات دشوارتر سازد.
قریبی در این‌باره می‌گوید:«اگر ترامپ توان و ظرفیت انجام عملیات بدون ریسک و هزینه علیه ایران را داشت، تاکنون چنین تهاجمی را خیلی زودتر آغاز کرده بود.»
این دیپلمات پیشین در ادامه با اشاره به پیامدهای سیاسی احتمالی حمله مجدد آمریکا تأکید می‌کند که واکنش نیروهای ایرانی می‌تواند حتی به نزدیک‌تر شدن بخشی از جمهوری‌خواهان مخالف جنگ به جریان اصلی حزب دموکرات منجر شود؛ اتفاقی که فشار بر ترامپ را در ماه‌های پیش رو افزایش خواهد داد. وی در این باره اظهار می‌دارد:«چه بسا حمله مجدد آمریکا و واکنش‌های ویرانگر نیروهای مسلح ایرانی، باعث نزدیکی طیفی از مخالفان جنگ در جریان جمهوری‌خواه و شاکله اصلی حزب دموکرات شود که شرایط را برای آقای ترامپ در هفته‌های آینده و در مجموع دو سال پیش رو بسیار سخت‌تر کنند.» قریبی با توجه به این ملاحظات معتقد است ترامپ که همواره هزینه و فایده تصمیم‌های خود را محاسبه می‌کند، در شرایط کنونی از تشدید واقعی درگیری‌ها پرهیز خواهد کرد و احتمالاً تهدیدهای نظامی را بیشتر به‌عنوان اهرمی برای تحت فشار قرار دادن ایران و کسب امتیاز در مذاکرات به کار خواهد گرفت. البته وی در پایان یادآور می‌شود که سرعت و شکنندگی تحولات جاری به اندازه‌ای است که ارزیابی‌ها درباره آینده منازعه باید به‌طور مستمر با شرایط جدید
به‌روزرسانی شوند.
