علی رغبتی
کارشناس مدیریت

پاداشی که کشورها برای قهرمانان ورزشی در نظر می‌گیرند، با فرهنگ، ساختار اجتماعی و اولویت‌های اقتصادی آنها ارتباط دارد. برای مثال، در ایران حقوق ماهانه، معافیت از سربازی و استخدام در دستگاه‌های دولتی از مشوق‌های مهم ورزشکاران است؛ درحالی‌که در برخی کشورها حمایت مالی، تسهیلات رفاهی، سرمایه‌گذاری و تأمین آینده اقتصادی اولویت بیشتری دارد.
تعیین پاداش قهرمانان در ایران براساس آیین‌نامه‌های مشخصی انجام می‌شود، اما این آیین‌نامه‌ها واحد نیستند و هر نهاد ورزشی ضوابط خاص خود را دارد. وزارت ورزش و جوانان و کمیته ملی المپیک معمولاً پیش از رویدادهای مهم، برای افزایش انگیزه ورزشکاران پاداش‌هایی تعیین می‌کنند. این پاداش‌ها براساس معیارهای شفاف و امتیازاتی محاسبه می‌شوند که ورزشکاران در رقابت‌های معتبر بین‌المللی کسب می‌کنند. مدال‌آوری در میادین بزرگ ضریب بالاتری دارد و محاسبه پاداش به ورزشکاران محدود نمی‌شود؛ مربیان و اعضای کادرفنی نیز مشمول آن هستند.
معیارهای ارزیابی یکسان نیست. برای مثال، در شطرنج کسب عنوان «استادبزرگ»ی اهمیت دارد و در کوهنوردی نیز صعود به قلل شاخص و همتراز، معیاری برای ارزیابی عملکرد و تعیین پاداش است. مبلغ پاداش ثابت نیست و هر سال تعیین می‌شود؛ معمولاً افزایش می‌یابد و گاهی نیز بدون تغییر می‌ماند. کمیته ملی المپیک آیین‌نامه مستقل خود را برای پرداخت پاداش دارد که در هیأت اجرایی این کمیته به تصویب رسیده است.
برخی ورزشکاران پاداش‌های دریافتی را سرمایه‌گذاری می‌کنند تا پس از پایان دوران قهرمانی نیز از منافع آن بهره ببرند و پشتوانه‌ای برای آینده اقتصادی خود داشته باشند. حمایت از قهرمانان به پرداخت پاداش مدال‌آوری ختم نمی‌شود؛ مدال‌آوران بازی‌های آسیایی، پاراآسیایی، المپیک، پارالمپیک و رقابت‌های قهرمانی جهان، متناسب با رنگ مدال خود، از صندوق حمایت از قهرمانان و پیشکسوتان ورزش مستمری سالانه دریافت می‌کنند. بیمه تکمیلی برای استفاده از خدمات درمانی و بیمه بازنشستگی نیز از دیگر حمایت‌هاست تا پس از خداحافظی از دنیای قهرمانی، پشتوانه‌ای برای دوران بعد از ورزش داشته باشند.
قهرمانان با کسب مدال در رقابت‌های معتبر از تسهیلات دیگری نیز برخوردار می‌شوند؛ از جمله تحصیل دانشگاهی بدون کنکور، معافیت سربازی قهرمانان و نایب‌قهرمانان المپیک، بازی‌های آسیایی و قهرمانی جهان و معافیت از سربازی فرزندان نفرات اول تا سوم پارالمپیک و بازی‌های پاراآسیایی. استخدام در دستگاه‌های دولتی نیز براساس مصوبات دولت پیش‌بینی شده است. دامنه این حمایت‌ها گسترش یافته و مجوز استخدام همسران و فرزندان قهرمانان پارالمپیکی نیز در چارچوب ضوابط صادر شده است.
بخش دیگری از حمایت‌ها در دوران اردو و آماده‌سازی ارائه می‌شود. ورزشکاران در دوره‌های اردونشینی از فدراسیون‌های خود حقوق ماهانه می‌گیرند و بسیاری از هزینه‌های فعالیت حرفه‌ای، از جمله خرید مکمل، تجهیزات و وسایل تخصصی و خدمات پزشکی، در اردوها تأمین می‌شود. میزان این حمایت‌ها به شرایط مالی و سیاست‌های هر فدراسیون بستگی دارد؛ بنابراین پرداختی برخی رشته‌ها بیشتر و برخی کمتر است.
کمیته ملی المپیک علاوه بر پاداش پای سکو، به مدال‌آوران رتبه‌های اول تا سوم المپیک حقوق مادام‌العمر می‌پردازد که میزان آن با رنگ مدال تفاوت دارد. این حمایت‌ها در کنار پشتوانه‌های مالی، شغلی، درمانی و تحصیلی، برای تأمین آینده قهرمانان پس از پایان دوران ورزشی در نظر گرفته شده‌اند. قهرمانان پس از افتخارآفرینی رها نمی‌شوند و سازوکارهایی برای حمایت مستمر از آنها وجود دارد.