تولید گاز به مجموعه‌ای از فعالیت‌های به‌هم‌پیوسته وابسته است. حفظ فشار مخازن، تعمیر تجهیزات، توسعه میدان‌های مشترک و انتقال گاز به شبکه، هرکدام بخشی از این فرآیند هستند. عملکرد هر بخش بر بخش‌های دیگر اثر می‌گذارد و اختلال در یک حلقه می‌تواند کل روند تولید و تأمین را تحت تأثیر قرار دهد.
از آغاز به کار دولت چهاردهم، افزایش تولید گاز، ثبت رکوردهای جدید و بازگرداندن ظرفیت‌های ازدست‌رفته، همزمان با توسعه میدان‌های گازی دنبال شده است. بر اساس گزارش شرکت ملی نفت ایران، زمستان مهم‌ترین دوره برای سنجش توان تولید گاز است. در این فصل، مصرف خانگی افزایش می‌یابد و نیروگاه‌ها و صنایع نیز به تأمین مستمر گاز نیاز دارند. در چنین شرایطی، تولید روزانه گاز خام در زمستان ۱۴۰۳ نسبت به زمستان سال قبل حدود ۳۵ میلیون مترمکعب افزایش یافت.
این روند در سال ۱۴۰۴ نیز ادامه پیدا کرد. در بهمن‌ماه، رکورد تولید روزانه گاز خام به سطحی رسید که حدود ۱۶ میلیون مترمکعب از رکورد سال قبل بیشتر بود. در مقیاس ماهانه نیز رکورد تولید سال ۱۴۰۳ نسبت به سال ۱۴۰۲ حدود ۴۱ میلیون مترمکعب افزایش یافت. این شاخص در دی‌ماه ۱۴۰۴ بار دیگر بهبود پیدا کرد.
این آمار نشان می‌دهد افزایش تولید در چند مقطع مختلف ثبت شده است. با این حال، ادامه این روند به ثبت رکوردهای تازه محدود نمی‌شود. افت طبیعی فشار مخازن، وضعیت تجهیزات و نیاز به تعمیرات مستمر، از عواملی هستند که بر میزان تولید در بلندمدت اثر می‌گذارند.
 
پارس جنوبی؛ افزایش تولید
با تکیه بر چاه‌های تازه
پارس جنوبی به‌عنوان یک میدان مشترک، جایگاه مهمی در تولید گاز ایران دارد. افزایش برداشت از این میدان، علاوه بر تأثیر بر تأمین گاز کشور، با حفظ سهم ایران از منابع مشترک نیز ارتباط دارد.
تولید روزانه گاز خام پارس جنوبی در آذرماه ۱۴۰۴ به ۷۲۹.۶ میلیون مترمکعب رسید. در ۲۸ بهمن همان سال نیز تولید روزانه ۷۳۰ میلیون مترمکعب ثبت شد و رکورد تاریخی این میدان را شکست.
ورود چاه‌های جدید به مدار تولید، یکی از عوامل افزایش ظرفیت در پارس جنوبی بود. در فاز ۱۱، هفت چاه با ظرفیت مجموع ۱۵ میلیون مترمکعب در روز به بهره‌برداری رسیدند. در فاز ۱۳ نیز هفت چاه، روزانه ۱۰.۵ میلیون مترمکعب به ظرفیت تولید اضافه کردند. دو چاه فاز ۱۴ هم در مجموع سه میلیون مترمکعب در روز تولید داشتند.
در کنار این چاه‌ها، حفر چاه‌های درون‌میدانی و تعمیر چاه‌های موجود نیز برای افزایش تولید دنبال شد. این اقدامات در شرایطی اهمیت دارند که حفظ سطح تولید، علاوه بر توسعه ظرفیت‌های جدید، به نگهداشت چاه‌ها و تجهیزات موجود نیز وابسته است.
حمید بورد، سرپرست وزارت نفت، پیش‌تر درباره وضعیت تولید گاز گفته بود: «در تولید گاز نیز رکورد چند سال گذشته را جابه‌جا کردیم و در زمستان گذشته به تولید یک میلیارد و ۱۰۰ میلیون مترمکعب در روز رسیدیم.» این آمار، مقیاس تولید گاز کشور در آن بازه را نشان می‌دهد.
 
توسعه تولید
در میدان‌های دیگر
افزایش تولید گاز تنها به پارس جنوبی محدود نبود. در میدان گازی دی، با ورود سه چاه جدید به مدار، روزانه سه میلیون مترمکعب به تولید گاز کشور اضافه شد. در میدان‌های آغار، مزدوران، دالان و تنگ‌بیجار نیز چاه‌های تازه وارد مدار تولید شدند.
توسعه میدان‌های توس و خارتنگ و افزایش ظرفیت تولید در میدان شانول نیز بخشی از برنامه‌های این دوره بود. این طرح‌ها در مناطق مختلف کشور دنبال می‌شوند و هرکدام می‌توانند سهمی در تقویت ظرفیت تولید گاز داشته باشند.
در شمال‌شرق کشور، طرح توسعه میدان توس با سرمایه‌گذاری اعلام‌شده ۱۲۰ میلیون یورو به مرحله بهره‌برداری اولیه رسید. هدف این طرح، پس از تکمیل چهار حلقه چاه، تولید روزانه حدود پنج میلیون مترمکعب گاز است.
با این حال، بهره‌برداری اولیه را نباید با دستیابی به ظرفیت نهایی یکسان دانست. رسیدن به میزان تولید پیش‌بینی‌شده به تکمیل چاه‌ها و پیشرفت مراحل توسعه وابسته است. بنابراین، ارزیابی سهم این میدان در تولید کشور به میزان تولید واقعی آن در مراحل بعدی نیز نیاز دارد.
 
ذخیره‌سازی گاز
برای روزهای سرد
تأمین گاز در زمستان تنها به میزان تولید روزانه وابسته نیست. بخشی از آمادگی برای ماه‌های سرد باید در دوره کاهش مصرف ایجاد شود؛ زمانی که امکان تزریق گاز به مخازن ذخیره‌سازی وجود دارد.
در سال ۱۴۰۴، حدود سه میلیارد و ۱۶۰ میلیون مترمکعب گاز در مخازن سراجه و شوریجه ذخیره شد. این رقم در گزارش‌های منتشرشده به‌عنوان رکورد تاریخی ذخیره‌سازی گاز کشور معرفی شده است.
ذخیره‌سازی می‌تواند در روزهای اوج مصرف به تأمین گاز کمک کند، اما به‌تنهایی تضمین‌کننده عبور از زمستان نیست. میزان برداشت از مخازن، وضعیت تأسیسات و سطح تقاضا نیز بر کارآیی این ذخایر اثر می‌گذارند. تعمیرات و آماده‌سازی تجهیزات در ماه‌های پیش از آغاز سرما نیز بخشی از همین فرآیند است.
 
بازسازی پالایشگاه‌ها
و بازگشت ظرفیت تولید
افزایش تولید گاز در این دوره با اختلال‌هایی نیز همراه بود. حمله به چهار پالایشگاه پارس جنوبی در اسفند ۱۴۰۴، بخشی از ظرفیت تولید و تحویل گاز را از مدار خارج کرد. بر اساس آمار منتشرشده در گزارش‌های عملکرد، حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید گاز پارس جنوبی از دسترس خارج شد.
پس از این اتفاق، بازسازی تأسیسات آسیب‌دیده و بازگرداندن ظرفیت‌های ازدست‌رفته در کنار ادامه تولید قرار گرفت. طبق پیش‌بینی اعلام‌شده، قرار است حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت آسیب‌دیده پیش از آغاز روزهای سرد سال دوباره وارد مدار شود.
بازگشت این ظرفیت به مدار، به پیشرفت عملیات تعمیر و بازسازی وابسته است. در عین حال، حفظ تولید در سایر بخش‌ها نیز باید ادامه پیدا کند. به این ترتیب، صنعت نفت همزمان با دو مسأله روبه‌رو است: تأمین گاز مورد نیاز کشور و جبران ظرفیتی که بر اثر آسیب به تأسیسات از دست رفته است.
سرپرست وزارت نفت در توضیح شرایط دشوار تولید، به همکاری کارکنان صنعت نفت اشاره کرده و گفته است بازسازی نقاط آسیب‌دیده و پیگیری طرح‌های توسعه‌ای در دستور کار وزارت نفت و شرکت ملی نفت ایران قرار دارد. 

رکوردهای تولید
در برابر چالش تأمین پایدار
عملکرد تولید گاز در این دوره را می‌توان از چند زاویه بررسی کرد: ثبت رکوردهای تازه، توسعه میدان‌های گازی در مناطق مختلف و تلاش برای حفظ تولید در شرایط بحرانی. با این حال، آمار تولید به‌تنهایی برای ارزیابی وضعیت تأمین گاز کافی نیست.
میزان گاز تحویلی به شبکه، پایداری تولید در بلندمدت، سرعت بازسازی تأسیسات آسیب‌دیده و فاصله میان عرضه و تقاضا نیز باید در این ارزیابی در نظر گرفته شوند. افزایش ظرفیت تولید زمانی به تأمین مطمئن‌تر انرژی کمک می‌کند که گاز تولیدشده بتواند از مراحل فرآورش و انتقال عبور کند و به مصرف‌کنندگان برسد.
بنابراین مسأله فقط افزایش تولید یا ثبت رکوردهای تازه نیست. آنچه اهمیت دارد، توان حفظ تولید و تأمین گاز در شرایط مختلف، بویژه در روزهای اوج مصرف است. از این منظر، توسعه میدان‌هایی مانند پارس جنوبی و توس، ذخیره‌سازی گاز و بازسازی تأسیسات آسیب‌دیده، بخش‌های مرتبط یک مسأله واحد هستند یعنی حفظ جریان گاز در شبکه و کاهش فاصله میان عرضه و تقاضا.