در حافظه موقت ذخیره شد...
دیپلماسی صلح و پایداری سرزمین
یادداشت حمید ظهرابی، معاون سازمان حفاظت محیط زیست
در امتداد همین نگرش زیربنایی و با هدف ارتقای ساختار مدیریت تنوع زیستی، دولت چهاردهم در سال ۱۴۰۴ با تصویب مصوبه‌ای مهم، مرجعیت ملی کنوانسیون تنوع زیستی را پس از سال‌ها به سازمان حفاظت محیط زیست منتقل کرد. این تصمیم راهبردی، گامی محوری در جهت انسجام‌بخشی به سیاست‌گذاری‌های حفاظتی، جلب مشارکت نخبگان و همسویی همه‌جانبه کشور با تعهدات و مأموریت‌های بین‌المللی تنوع زیستی بود. حضور پررنگ کشورمان و ارائه گزارش اقداماتی قابل اعتنا در سطح جهانی با تکیه جدی بر اصل مشارکت‌پذیری محصول این تصمیم آگاهانه بوده است. سرزمین ایران، با پیشینه‌ای کهن در همزیستی سازگار با طبیعت و بهره‌مندی از تنوع کم‌نظیر بوم‌سازگان‌ها، میراث‌دار سرمایه‌ای ارزشمند است؛ سرمایه‌ای برآمده از میلیون‌ها سال تکامل که در هویت، فرهنگ، دانش بومی و معیشت پایدار مردمان این دیار ریشه دوانده است. بنابراین این رویداد فرصتی مغتنم است تا ریشه‌های فرهنگی و تاریخی و شیوه‌های سنتی حفاظت و بهره‌برداری پایدار از تنوع زیستی از نگاه ایرانیان برای جهان تبیین و همچنین الگوهای نوین حفاظت مشارکتی در پیوند با فرهنگ اصیل ایرانی به عنوان اندوخته‌ای ارزشمند به جهانیان عرضه گردد.
یکی دیگر از محوری‌ترین رسالت‌ها و اهداف جمهوری اسلامی ایران در اجلاس جهانی ایروان، جلب توجه جامعه جهانی به آثار و پیامدهای جبران‌ناپذیر جنگ‌ها و منازعات مسلحانه بر طبیعت و تنوع زیستی و ارائه مستنداتی از آسیب‌های ناشی از تجاوز آمریکایی - صهیونی به تنوع زیستی کشورمان است؛ آسیبی که منجر به وقوع ده‌ها فقره حریق در طبیعت شده، نزدیک ۲۷ هزار هکتار از جنگل‌ها و مراتع کشورمان را طعمه حریق کرده، هزاران هکتار از اکوسیستم‌های آبی را آلوده نموده و به زیستمندان وابسته این زیستگاه‌ها نیز خسارات جبران‌ناپذیری وارد کرده است. علاوه بر آلودگی‌ها و تخریب مستقیم تحمیل شده به طبیعت، تعداد قابل توجهی از زیرساخت‌ها و امکانات حفاظتی محیط زیست نیز در این تجاوزات تخریب شده‌اند. تخریب خاک، آلودگی منابع حیاتی آب، از میان رفتن پوشش گیاهی، سوختن زیستگاه‌ها و ورود آلاینده‌های پایدار به چرخه‌های زیستی، آسیب‌هایی هستند که برخلاف منازعات، با پایان درگیری‌ها خاتمه نمی‌یابند و تا دهه‌ها پیامدهای خود را بر نسل‌های آینده تحمیل می‌کنند. لذا حضور ایران در بالاترین سطح ممکن در اجلاس سران و حضور مؤثر دستگاه‌های کلیدی، متخصصان دانشگاهی و کارشناسان تنوع زیستی کشور در این اجلاس با هدف معرفی اقدامات مؤثر کشور و تبیین اثرات مخرب جنگ‌های تحمیلی بر تنوع زیستی کشور تلاشی منسجم در این راستاست. اولویت دیگر هیأت نمایندگی کشورمان در این اجلاس، تبیین اثرات تحریم‌ها بر حفاظت از تنوع زیستی ایران و محرومیت متخصصان و حفاظت‌گران از فناوری‌های روز حفاظتی و محدودیت‌های دسترسی کشور به منابع مالی بین‌المللی برای حفظ مؤثر تنوع زیستی در کشور است. محدودیت‌هایی که با اصول یکپارچگی فرآیندهای طبیعی در اکوسیستم جهانی و عدالت محیط زیستی در تناقضی آشکار است. جمهوری اسلامی ایران در عرصه عمل نشان داده است که با وجود تمامی محدودیت‌ها، تحریم‌ها و تحمیل‌ها، گام‌هایی اثرگذار برای حفاظت از طبیعت برداشته است. تدوین و تصویب راهبردها و برنامه اقدام ملی تنوع زیستی (NBSAP3) در چارچوب جهانی تنوع زیستی کونمینگ-مونترال در شورای عالی محیط زیست، زمینه‌سازی برای افزایش سطح مناطق تحت حفاظت به ۲۸ درصد، ارتقای پیوستگی اکولوژیک زیستگاه‌ها، گسترش حفاظت مشارکتی با اتکا به جوامع محلی و تدوین مقررات ملی برای کوهستان‌ها و ذخیره‌گاه‌های زیست‌کره، نشان‌دهنده تعهد عمیق کشور به آینده طبیعت است. در حوزه حفاظت از تنوع گونه‌ای نیز اکنون برنامه عمل ویژه برای ۲۵ گونه مهره‌دار در معرض تهدید از جمله گونه‌های ارزشمندی نظیر یوزپلنگ آسیایی، گورخر آسیایی، گوزن زرد ایرانی و میش‌مرغ به همراه چندین گونه گیاهی تهیه و در حال اجراست. توسعه علم بیوتکنولوژی در کشور، مطالعات گسترده برای شناسایی و ثبت ذخایر ژنتیکی اهلی و وحشی کشور و مستندسازی و ثبت دانش بومی مرتبط نیز از فعالیت‌های مؤثر کشور در حفظ تنوع زیستی است که در این اجلاس از طریق غرفه‌ای اختصاصی به اطلاع دیگر اعضای کنوانسیون تنوع زیستی خواهد رسید. حضور و رهنمودهای رئیس‌جمهوری در اجلاس ایروان یادآور این اصل بنیادین است که همکاری‌های محیط زیستی ظرفیتی بی‌بدیل برای پیشبرد دیپلماسی صلح به شمار می‌آیند. ایجاد مناطق حفاظت‌شده فرامرزی، مهار آفات و گونه‌های مهاجم، مبارزه با قاچاق حیات وحش و تبادل تجارب علمی، بسترهایی ملموس برای پیوند میان ملت‌ها و فروکاستن تنش‌های منطقه‌ای هستند.
