وزیر امور خارجه پاسخ آمریکا به پیشنهاد تهران را به رئیسجمهوری ارائه داد
پاسخ آمریکا به پیشنهاد هفت شرطی ایران از مسیر قطر به تهران رسید؛ پاسخی که عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، در جریان بازگشت از نیویورک و پس از توقف در دوحه دریافت کرد و روز گذشته در جلسه هیأت دولت، محتوای آن را در اختیار مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری قرار داد. به این ترتیب، ابتکار تهران که طی روزهای گذشته در مرکز رایزنیهای غیرمستقیم ایران و آمریکا قرار گرفته بود، اکنون وارد مرحلهای تازه شده است که در آن، پاسخ واشنگتن همچنان از کانال میانجیهای منطقهای به تهران منتقل شده است. فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت با تأیید دریافت این پاسخ در شبکه ایکس اعلام کرد، وزیر امور خارجه همچنین گزارشی از سفر خود به نیویورک و مجموعه دیدارها و رایزنیهای انجامشده به رئیسجمهوری ارائه کرد که در میان آنها موضوع پیشنهاد ایران برای بازگشایی تنگه هرمز با استفاده از ظرفیت میانجیها نیز مورد بررسی قرار گرفته بود.
هیأت مذاکرهکننده ایران هفته گذشته با همین رویکرد راهی نیویورک شد و ابتکاری را روی میز مذاکرات غیرمستقیم در نیویورک گذاشت که هدف آن بازطراحی تفاهمنامه اسلامآباد و تبدیل چارچوب پیشین به سازوکاری اجراییتر برای پایان سریع و قاطع جنگ بود. در همین فاصله، رسانههای غربی از ادامه تماسهای غیرمستقیم تهران و واشنگتن با میانجیگری کشورهای منطقه خبر دادند و گزارش کردند که گفتوگوهای احتمالی بعدی قرار است حول نسخه اصلاحشده پیشنهاد هفتروزه ایران شکل بگیرد. اگرچه دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، در موضعی اعلام کرد پیشنهاد ایران را رد کرده است اما کانالهای میانجیگری متوقف نشد و طرفهای واسط تلاش کردند با بهروزرسانی پیشنهادهای موجود، مانع از بسته شدن کامل مسیر دیپلماسی شوند.
اختلاف بر سر چیست؟
در چنین بستری، ایده هفتروزه تهران را میتوان برآمده از منطقی دانست که در تفاهم اسلامآباد دنبال شده بود؛ با این تفاوت که این بار ایران میکوشد مراحل مورد اختلاف را با ترتیبی روشنتر و زمانبندی مشخصتر به یکدیگر متصل کند. بر اساس این طرح، ابتدا باید خصومتها در همه جبههها پایان یابد، محاصره دریایی برداشته شود، امکان فروش نفت و دسترسی به بخشی از منابع مالی مسدودشده فراهم شود و در پایان دوره هفتروزه، تنگه هرمز بازگشایی شود. پس از تحقق این مجموعه اقدامات، مذاکرات هستهای میتواند آغاز شود؛ یعنی گفتوگوی هستهای نه نقطه آغاز، بلکه مرحله بعدی این روند تعریف شده است. اهمیت این ترتیب زمانی بیشتر هنگامی آشکار میشود که اختلاف اصلی میان تهران و واشنگتن بر سر «ترتیب اجرای تعهدات» دیده شود. به گزارش ایرنا، تهران معتقد است پیش از آنکه مذاکرات هستهای دوباره کلید بخورد، باید نشانههای ملموس و قابل راستیآزمایی از کاهش فشار آمریکا ظاهر شود؛ از پایان محاصره دریایی گرفته تا فراهم شدن امکان فروش نفت و آزادسازی بخشی از داراییهای مسدودشده. در مقابل، واشنگتن خواهان آن است که ایران پیش از کنار رفتن اهرمهای فشار آمریکا، امتیازهای هستهای مورد نظر این کشور را ارائه کند و حتی کنترل خود بر تنگه هرمز را در ابتدای مسیر کنار بگذارد. این دقیقاً همان نقطهای است که اختلاف دو طرف بر سر آن متمرکز شده است. تهران حاضر نیست بازگشایی هرمز و سایر اهرمهای خود را به عنوان اقدامات یکجانبه برای دریافت وعدههایی درباره کاهش تحریمها عرضه کند؛ چرا که تجربه خروج آمریکا از توافق هستهای در کنار بدعهدی آمریکا در مسیر دیپلماسی در یک سال و نیم گذشته، سطح اعتماد به وعدههای واشنگتن درباره رفع فشار اقتصادی را به حداقل رسانده است.
درخواست بازرسی از سایتهای هستهای
در حالی که آخرین نسخه پاسخ آمریکا به ایران بهتازگی در اختیار تهران قرار گرفته، رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی بار دیگر در تکرار مواضع ادعایی خود از آمادگی این نهاد برای بازگشت بازرسان به تأسیسات هستهای ایران خبر داد. گروسی در گفتوگو با شبکه ریانووستی در پاسخ به پرسشی درباره زمان بازگشت کامل کارشناسان آژانس به ایران گفت، این اقدام میتواند فوراً انجام شود و حتی اگر درخواست شود، «فردا» صورت بگیرد.
مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی در ادامه تأکید کرد، بازرسان برای چنین مأموریتی آمادگی دارند و درباره محل فعالیت و نحوه کار نیز ابهامی وجود ندارد. به گفته گروسی، تیمهای آژانس آمادهاند بلافاصله حرکت کنند و این آمادگی صرفاً در حد اظهارنظر نیست.
این مواضع در شرایطی مطرح میشود که تهران در تعاملات خود با آژانس بر ضرورت تدوین چارچوبی تازه برای بازرسیها تأکید دارد. ایران معتقد است پس از حملات به سایتهای هستهای، نمیتوان با دستورالعملهای پیشین اقدام کرد و فعالیتهای نظارتی آژانس باید صرفاً در محدوده تعهدات ایران ذیل پادمانهای هستهای ادامه یابد.
