سفر سیدعباس صالحی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی به روسیه همزمان با برگزاری دوازدهمین مجمع بین‌المللی فرهنگ‌های متحد و در آستانه برگزاری روزهای فرهنگی ایران در این کشور، مجموعه‌ای از رایزنی‌ها و توافق‌های فرهنگی میان تهران و مسکو را رقم زد؛ مجموعه‌ای که از توسعه آموزش زبان فارسی و ارتباطات دانشگاهی تا تولید مشترک فیلم و گفت‌وگوی تمدنی را دربر می‌گیرد.
حضور وزیر فرهنگ ایران در سن‌پترزبورگ، دیدار با همتای روس، برگزاری نشست کمیته مشترک فرهنگی و امضای تفاهم‌نامه تولید مشترک فیلم، در کنار سخنرانی صالحی درباره ظرفیت‌های فرهنگی ایران برای عبور از بحران‌ها، نشان می‌دهد که همکاری فرهنگی دو کشور صرفاً در قالب برگزاری رویدادهای مقطعی دنبال نمی‌شود و ابعاد آموزشی، هنری و راهبردی نیز برای آن تعریف شده است.
فرهنگ
محور تازه‌ای در روابط تهران و مسکو
صالحی در جریان این سفر، گفت‌وگوی فرهنگی و تمدنی ایران و روسیه را فراتر از یک پروژه دیپلماتیک و به‌عنوان نوعی سرمایه‌گذاری راهبردی برای افزایش تاب‌آوری مشترک در برابر بحران‌های آینده مطرح کرد.
او در سخنرانی خود در دانشگاه دولتی فرهنگ سن‌پترزبورگ با طرح این پرسش که چرا برخی تمدن‌ها در برابر بحران‌ها فرو می‌پاشند و برخی دیگر از دل بحران قدرت تازه‌ای می‌سازند، بر نقش عوامل فرهنگی و تمدنی در حفظ انسجام جوامع تأکید کرد.
از نگاه وزیر فرهنگ ایران، تجربه تاریخی دو کشور در مواجهه با جنگ، فشار خارجی، تحریم، تلاش برای انزوای ژئوپلتیکی و بحران‌های مختلف، ظرفیت‌هایی فرهنگی ایجاد کرده است که می‌توانند زمینه همکاری‌های جدید تهران و مسکو را فراهم کنند.

 سرمایه فرهنگی ایران
در برابر بحران‌ها
 بخش مهمی از سخنان صالحی در دانشگاه فرهنگ سن‌پترزبورگ به تبیین مؤلفه‌هایی اختصاص داشت که به گفته او در مواجهه جامعه ایران با تهدیدهای خارجی فعال می‌شوند.او چهار مؤلفه «همبستگی عاطفی»، «نقش زنان»، «حافظه تاریخی رنج و مقاومت» و «دین، معنویت و عرفان» را از مهم‌ترین سرمایه‌های فرهنگی ایران در شرایط بحران برشمرد.
صالحی همچنین با اشاره به نقش زنان روس در جنگ جهانی دوم، توانمندسازی زنان در شرایط بحرانی را یکی از زمینه‌های بالقوه همکاری فرهنگی ایران و روسیه دانست. او تبادل تجربه درباره حافظه تاریخی جنگ و مقاومت و بازروایت این تجربه‌ها را نیز از دیگر حوزه‌های قابل همکاری میان دو کشور عنوان کرد.
در بخش دیگری از سخنان وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، به ظرفیت‌های فرهنگی در مواجهه با تحریم و فشارهای اقتصادی اشاره شد؛ از انعطاف‌پذیری و شبکه‌های ارتباطی گرفته تا نقش جوانان، نهادهای آموزشی، علم و دانش و آنچه صالحی «اقتصاد غیررسمی تاب‌آوری» نامید.

زبان فارسی؛ پل ارتباطی دانشگاهی
یکی از خروجی‌های مشخص سفر صالحی، در جریان بازدید او از دانشگاه دولتی فرهنگ سن‌پترزبورگ رقم خورد؛ دانشگاهی که بنا بر گزارش ایرنا، از قدیمی‌ترین و بزرگ‌ترین مراکز آموزش عالی حوزه فرهنگ در روسیه محسوب می‌شود.
الکساندرا تورگایف، رئیس این دانشگاه، با اشاره به سابقه فعالیت مجموعه تحت مدیریت خود، علاقه‌مندی دانشگاه را برای ایجاد کرسی آموزش زبان فارسی اعلام کرد. او همچنین با اشاره به غنای فرهنگ، هنر و تمدن ایران، از علاقه شخصی خود به فرهنگ ایران و آشنایی دوران کودکی‌اش با سینمای ایران سخن گفت.
صالحی از پیشنهاد ایجاد کرسی زبان فارسی استقبال کرد و به رایزن فرهنگی سفارت ایران در روسیه مأموریت داد این موضوع را با طرف روسی پیگیری کند.
در این دیدار همچنین حضور تنها دانشجوی ایرانیِ در حال تحصیل در این دانشگاه و اجرای موسیقی با دف، وجهی نمادین به مناسبات فرهنگی دو کشور بخشید.

سینما؛ از گفت‌وگو به تولید مشترک
همزمان با رایزنی‌های فرهنگی، همکاری سینمایی ایران و روسیه نیز وارد مرحله‌ای رسمی‌تر شد. صالحی و اولگا لیوبیموا، وزیر فرهنگ روسیه، در پایان مذاکرات دوجانبه و نشست کمیته مشترک فرهنگی دو کشور، تفاهم‌نامه تولید مشترک فیلم را امضا کردند. به گفته صالحی، این تفاهم‌نامه در چارچوب معاهده جامع راهبردی ایران و روسیه تنظیم شده است و از این پس تولیدات مشترک سینمایی، سرمایه‌گذاری‌های مرتبط و قواعد اجرایی و نمایش آنها در چارچوب این توافق دنبال خواهد شد.
وزیر فرهنگ روسیه نیز این سند را یک توافق بین‌دولتی در زمینه تولید مشترک فیلم توصیف کرد و گفت که این چارچوب می‌تواند امکان همکاری مشترک فیلمسازان دو کشور و عرضه آثار آنان در عرصه بین‌المللی را فراهم کند. به این ترتیب، سینما یکی از حوزه‌هایی است که همکاری فرهنگی تهران و مسکو در آن از سطح تبادل و برگزاری رویداد به سمت ایجاد سازوکار مشخص برای تولید آثار مشترک حرکت کرده است.

روزهای فرهنگی ایران
از مسکو تا کازان و آستراخان
بخش دیگری از برنامه سفر صالحی به روسیه به برگزاری روزهای فرهنگی ایران اختصاص دارد؛ رویدادی که قرار است با حضور مقام‌های فرهنگی دو کشور در مسکو به صورت رسمی گشایش یابد.
برنامه‌های این رویداد شامل اجرای ارکستر هنرمندان ایرانی، نمایشگاه هنرهای تجسمی، نشست‌های تخصصی و نمایش فیلم خواهد بود و پس از مسکو، شهرهای کازان و آستراخان نیز میزبان برنامه‌های مرتبط با روزهای فرهنگی ایران خواهند بود.
این برنامه‌ها با همکاری رایزنی فرهنگی سفارت جمهوری اسلامی ایران در مسکو و سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و با میزبانی وزارت فرهنگ روسیه برگزار می‌شوند.
برگزاری این مجموعه رویدادها در چند شهر روسیه، امکان معرفی طیف متنوعی از ظرفیت‌های فرهنگی و هنری ایران را فراهم می‌کند و در کنار برنامه‌های رسمی، زمینه ارتباط مستقیم‌تر میان هنرمندان، دانشگاهیان و فعالان فرهنگی دو کشور را ایجاد می‌کند.

بــــرش

از دیپلماسی فرهنگی تا تاب‌آوری مشترک

مجموعه رایزنی‌ها و توافق‌های انجام‌شده در جریان سفر صالحی را می‌توان در چارچوب گسترده‌تری از روابط فرهنگی ایران و روسیه ارزیابی کرد؛ چارچوبی که در آن آموزش زبان فارسی، ارتباط دانشگاهی، سینما، هنرهای تجسمی، موسیقی و گفت‌وگوی تمدنی در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند.
در این میان، ایده محوری مطرح‌شده از سوی وزیر فرهنگ ایران، تبدیل همکاری فرهنگی از یک فعالیت صرفاً دیپلماتیک به بستری برای ایجاد ارتباطات پایدار میان جوامع دو کشور است. از نگاه صالحی، تجربه تاریخی ایران و روسیه و ظرفیت‌های فرهنگی انباشته‌شده در دو جامعه می‌تواند زمینه‌ای برای همکاری در مواجهه با بحران‌های آینده باشد.امضای تفاهم‌نامه تولید مشترک فیلم و پیگیری ایجاد کرسی زبان فارسی در دانشگاه فرهنگ سن‌پترزبورگ، دو نمونه مشخص از تبدیل این رویکرد به برنامه‌های عملی هستند. همزمان، برگزاری روزهای فرهنگی ایران در چند شهر روسیه، دامنه این همکاری را به عرصه عمومی فرهنگ و هنر گسترش می‌دهد. در مجموع، سفر وزیر فرهنگ ایران به روسیه را می‌توان مجموعه‌ای از اقدامات در چند سطح دانست: از آموزش و دانشگاه تا سینما و هنر، و از دیپلماسی فرهنگی تا گفت‌وگوی تمدنی؛ مسیری که در صورت تداوم اجرای توافق‌ها و برنامه‌های مطرح‌شده، می‌تواند یکی از محورهای فعال همکاری فرهنگی تهران و مسکو در سال‌های پیش رو باشد.