محدثه جعفری
گروه اجتماعی

مطالعات نشان می‌دهد اگر همه مادران حداقل 6 ماه به نوزادشان شیر بدهند، جلوی مرگ و میر حداقل 600 هزار نوزاد در جهان گرفته می‎شود. شیرمادر علاوه بر اینکه شرایط تغذیه بهینه را فراهم می‌کند، سیستم ایمنی بدن کودک را نیز تقویت کرده و پیوند منحصر به فرد بین مادر و کودک ایجاد می‎کند. اما طی سال‎های گذشته نرخ شیردهی در سرتاسر جهان کمتر از حد طبیعی اعلام شده است. با اینکه ایران در سال‎های گذشته آمار قابل قبولی در تغذیه با شیرمادر داشت، اما در این سال‌ها شرایط تغییر کرده و به گفته مسئولان وزارت بهداشت فقط 47 درصد نوزادان ایرانی تغذیه انحصاری با شیر مادر دارند. شیر مادر کامل‌ترین منبع تغذیه برای نوزادان است اما همه نوزادان فرصت استفاده از شیر مادرشان را ندارند. در چنین شرایطی، بانک شیر مادر با جمع‌آوری و آماده‌سازی شیر اهدایی، نقش مهمی در حفظ سلامت نوزادان نارس و محروم از شیر مادر ایفا می‌کند.
رضا سعیدی، رئیس مرکز جوانی جمعیت، سلامت خانواده و مدارس وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با بیان اینکه دهم تا شانزدهم مردادماه هفته جهانی ترویج تغذیه با شیر مادر نام‌گذاری شده است، از اهمیت تغذیه نوزادان بویژه در 6 ماهه اول تولد به «ایران» می‎گوید: «شیر مادر مهم‌ترین منبع تغذیه برای شیرخواران است. هنگامی که نوزاد تازه متولد شده با شیرمادرش تغذیه می‎شود، مهر مادر و شیر او را با هم دریافت می‎کند، موضوعی که در طبیعت جایگزینی ندارد. بهترین غذا برای نوزادان از همان ساعات اولیه تولد تا 6 ماه کامل فقط شیرمادر است و از 6‌ماه تا 12 ماه در کنار شیر مادر غذاهای کمکی مخصوص شیرخوار به آنها داده شود. همچنین از 12 تا 24‌ماهگی کودک یعنی تا پایان دو سالگی والدین می‎توانند فرزندشان را با غذاهای سفره در کنار شیر مادر سیر کنند.»
رئیس مرکز جوانی جمعیت وزارت بهداشت با اشاره به اینکه تغذیه با شیر مادر باعث می‎شود بیماری هم در مادر و هم نوزاد کاهش پیدا کند، توضیح می‎دهد: «این اقدام منجر به کاهش بیماری‎های جسمی، روحی، اضطراب‌ و استرس‌ها در مادر و نوزاد می‎شود. همچنین براساس نتایج علمی، نوزادانی که شیر مادر می‎خورند، نسبت به افرادی که شیر خشک مصرف کرده‌اند، حداقل 8 شماره آی‎کیو (IQ) آنها بیشتر است.»
به گفته او، تغذیه با شیرمادر می‎تواند انواع بیماری‎های گوارشی، عفونی، آلرژی و حساسیت، سرطان‎ها و همچنین بیماری‎های قلبی عروقی را در سنین بالاتر نوزادان کاهش دهد. حتی کودکانی که با شیرمادر تغذیه شدند، کمتر دچار مشکل کم خونی می‎شوند.

کاهش مرگ و میر نوزادان 
با مصرف شیرمادر
مادرانی که نوزادانشان را با شیر خودشان تغذیه می‎کنند در آینده احتمال ابتلای آنها به بیماری‎هایی مثل سرطان پستان و رحم کاهش پیدا می‎کند. رئیس مرکز جوانی جمعیت، سلامت خانواده و مدارس وزارت بهداشت با اشاره به این موضوع توضیح می‎دهد: «براساس مطالعات انجام شده، اگر همه مادران حداقل 6 ماه به طور انحصاری نوزادشان را شیر دهند، جلوی مرگ و میر حداقل 600 هزار نوزاد در جهان گرفته می‎شود.»
او با بیان اینکه در گذشته حداقل 75 درصد نوزادان ایرانی تغذیه با شیرمادر داشتند، نسبت به کاهش این آمار در سال‎های اخیر هشدار می‎دهد و می‎گوید: «آمار تغذیه با شیرمادر در کشورهای مختلف متفاوت است و این طور نیست که همه شرایط یکسانی داشته باشند. 75 درصد کودکان ایرانی در گذشته تغذیه انحصاری با شیرمادر داشتند و فقط 25 درصد به دلایل مختلف تغذیه انحصاری‌شان دچار مشکل می‎شد. اما در حال حاضر تغذیه انحصاری با شیرمادر کاهش پیدا کرده و حدود 47 درصد نوزادان ایرانی تغذیه انحصاری با شیر مادر دارند. بنابراین باید به این نکته توجه کنیم، این آمار به این معنی نیست که فقط 47 درصد مادران، کودکانشان را شیر می‎دهند، بلکه 47 درصد مادران کودک‎شان را فقط با شیرخودشان سیر می‎کنند، یعنی همان تغذیه انحصاری.»

فاصله 13 درصدی با هدفگذاری WHO در تغذیه با شیرمادر
سازمان جهانی بهداشت برای سال 2025 هدفگذاری‎هایی نسبت به تغذیه انحصاری با شیرمادر انجام داده بود مبنی براینکه تا این تاریخ 50 درصد نوزادان تغذیه انحصاری با شیر مادر داشته باشند. این فوق تخصص نوزادان بیمارستان کودکان مفید با اشاره به این موضوع درباره رسیدن به این هدفگذاری می‎گوید: «ایران تا هدف 2025 حدود دو تا سه درصد فاصله دارد، چون حدود 47 درصد کودکان‎مان تغذیه انحصاری با شیرمادر دارند. البته سازمان جهانی بهداشت در هدفگذاری بعدی برای سال 2030 مبنای افزایش تغذیه با شیرمادر را به 60 درصد رسانده است. به این ترتیب ایران برای رسیدن به این هدف حدود 12 تا 13 درصد فاصله دارد، به همین دلیل باید با فرهنگ‌سازی درست این آگاهی را به خانواده‎ها بویژه مادران بدهیم که در 6‌ماهه اول تولد فرزندشان، هیچ تغذیه‎ای بهتر از شیرمادر نیست.» سعیدی درباره ضرورت وجود (بانک شیر) برای نوزادان می‎گوید: «بانک شیر از چندین دهه قبل در کشورهای مختلف برای کمک به مادرانی که به هر دلیلی نمی‎توانند نوزادشان را شیر دهند، راه‌اندازی شد. مثلاً کودکانی که هنگام تولد دچار مشکلاتی هستند و ممکن است برای مدتی در بخش مراقبت‎های ویژه نوزادان بستری شوند، پرستاران معمولاً برای تغذیه آنها از شیرهای موجود در (بانک شیر) استفاده می‎کنند. براساس آمارهای موجود، استقبال از این بانک‎های شیر بسیار مثبت ارزیابی شده به طوری که در کشوری مثل برزیل حدود 73 درصد منجر به کاهش مرگ و میر نوزادان شده است. ما در کنار مراکز NICU (بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان) قسمت‌هایی داریم تا مادرانی که شیر اضافه دارند یا به هر دلیلی نمی‎توانند شیرشان را به فرزند خودشان بدهند، شیر خود را به بانک شیر اهدا ‎کنند. اگر مادر به هر دلیلی نتواند به نوزادش شیر بدهد، از طریق این بانک‎های شیر، شیر مورد نیاز به او داده می‎شود تا نوزادش را با شیر مادر تغذیه کند. این اقدام برای نوزادان نارس که برای مدت طولانی در بخش مراقبت‎های ویژه نگهداری می‎شوند، بسیار مهم است چون باعث می‎شود، ریسک ابتلا به بیماری‌هایی مثل نکروز روده در آنها کاهش پیدا کند.»
به گفته او، در حال حاضر 19 بانک شیر در کشور راه‌اندازی شده و هر سه دانشگاه علوم پزشکی تهران، ایران و شهید بهشتی یک بانک شیر مخصوص دارند و نه تنها نوزادان بستری در بیمارستان‎ها بلکه اگر تقاضا برای دریافت شیر از (بانک شیر) خارج از مراکز درمانی وجود داشته باشد، به آنها داده می‎شود. طبق برنامه‌ریزی‎های وزارت بهداشت مقرر شده است، امسال پنج بانک شیر دیگر هم راه‌اندازی شود.

برش

تغذیه با شیر خشک، 6 برابر خطر مرگ نوزاد را افزایش می‎دهد
مریم السادات شجاعی مدیر گروه جوانی جمعیت، سلامت خانواده و مدارس معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تهران به مناسبت هفته جهانی ترویج تغذیه با شیرمادر و اهمیت این تغذیه انحصاری در رشد جسمی، روانی، اجتماعی وعاطفی نوزادان به «ایران» می‎گوید: «از 1800 سال پیش از میلاد، شیر دایه برای تغذیه شیرخواران محروم از شیر مادر استفاده می‎شد و پس از آن شیر خشک مبتنی بر شیر گاو به دلیل نگرانی از شیردایه‎ها به خاطر سبک زندگی دایه‎ها، خطر عفونت و تغذیه ضعیف جایگزین شیر مادر شد. در اوایل قرن 20 ثابت شد که تغذیه با شیر خشک، 6 برابر خطر مرگ نوزاد را افزایش می‎دهد به همین دلیل برای جلوگیری تغذیه نوزادان محروم از شیر مادر و بخصوص نوزادان نارس، بانکی با سرمایه شیر احداث کردند.» او با بیان اینکه چه مادرانی می‌توانند اهدا کننده شیر باشند، توضیح می‎دهد: «مادرانی که بارداری و زایمان نرمال داشته‌اند و حال عمومی مادر پس از زایمان مناسب باشد و توانایی اهدای شیر مازاد بر مصرف نوزاد هم وجود داشته باشد.»
او درباره نحوه اهدای شیر هم توضیح می‎دهد: «گام اول مصاحبه با مادر و آگاهی دادن به او در خصوص اهمیت اهدای شیر در نجات جان و سلامتی نوزادان نارس است. در قدم بعد افراد می‎توانند با عضویت در گروه بانک شیر مادر تهران (اگر ساکن تهران هستند) در پیام رسان بله نسبت به این امر خیرخواهانه اقدام کنند. قدم بعدی، انجام آزمایش‌های سرولوژیک برای اهداکننده است و در صورت داشتن شرایط مناسب، می‎توانند با تماس با مسئول بانک شیر مادر با شماره تلفن  02161192042 در بیمارستان ولیعصر(عج) و هماهنگی برای تحویل شیرهای جمع‌آوری شده اقدام کنند.»
شجاعی با اشاره به اینکه سالانه چقدر شیر به بانک شیر اهدا می‎شود، می‎گوید: «اطلاعات ما محدود به بیمارستان ولیعصر است اما به طور متوسط سالانه 400 لیتر شیر، به بانک شیر دانشگاه علوم پزشکی تهران اهدا می‎شود که گاهی بیش از ظرفیت نگهداری در بانک شیر بیمارستان ولیعصر است. با توجه به اینکه بخش‎های NICU زیادی راه‌اندازی شده ، نیاز به افزایش بانک‎های شیر هم وجود دارد. چون تغذیه با شیرمادر در نوزادان نارس بسیار حائزاهمیت است و سبب کاهش خطر ابتلا به عفونت، کاهش بیماری مزمن ریه، کاهش رتینوپاتی نارس و کاهش مدت بستری نوزاد در( اِن آی سیو) می‎شود. همچنین کاهش عدم تحمل تغذیه و کاهش خطر NEC (بیماری روده‎ای حاد در نوزادان که باعث التهاب و در مراحل پیشرفته موجب سوراخ شدن روده می‎شود) خواهد شد.»