محمدعرفان صدیقیان
منتقد سینما

طرح «تسهیم از مبدأ فروش بلیت سینماهای کشور» یا همان پرداخت سهم صاحبان آثار از فروش بلیت سینما را نه یک چالش چهل‌ساله بلکه می‌بایست مهم‌ترین مسأله از اولین اکران عمومی فیلم در سینمای ایران دانست. موضوعی که در دهه‌های گذشته به‌ واسطه گردش روزافزون مالی در حوزه سینما، هرساله عمیق‌تر و پررنگ‌تر شده و منشأ و مبدأ اختلافات بسیاری را فراهم می‌کرد.

اجرای طرح تسهیم از مبدأ؛ تحولی ریشه‌ای در اقتصاد سینمای ایران
فاصله زمانی طولانی میان فروش واقعی فیلم و دریافت سهم قانونی صاحبان آثار و فرآیندهای پیچیده اداری و مالی، در پرداخت هر یک از ذی‌نفعان را باید از جمله چالش‌های مهم سینمای ایران پیش از آغاز این طرح دانست. علاوه بر آن ایجاد مشکلات نقدینگی، بروز اختلافات صنفی، ابهام‌های مالی و دشواری در برنامه‌ریزی اقتصادی پروژه‌های سینمایی نیز از جمله پیامدهای عدم اجرای این طرح به شمار می‌رفت. البته در ادوار گذشته تلاش‌هایی در خصوص اجرایی شدن این طرح صورت گرفت، اما بنا به دلایل متعدد و مختلف از جمله فراهم نشدن زیرساخت‌ها، این موضوع هیچ‌گاه به مرحله اجرا و نتیجه نرسید.
اما از مهرماه ۱۴۰۳ و با حضور رائد فریدزاده در سازمان سینمایی، همواره یک کلیدواژه در نشست‌ها و جلسات او به چشم می‌خورد و آن شکل‌گیری زنجیره اقتصادی و صنعتی سینما بود. این کلیدواژه نشان می‌داد قرار است مهم‌ترین و زیرساختی‌ترین طرح اقتصادی سینما پس از چهار دهه رنگ و بوی اجرایی به خود بگیرد. فرید‌زاده معتقد بود در صورتی‌ که اجزای زنجیره به‌درستی کنار هم قرار گیرند، چرخه اقتصادی سینما مستمر، پایدار و کارآمد خواهد شد از همین رو و در همان روزهای ابتدایی، بدون هرگونه وعده وعیدی و یا رپرتاژ خبری، یک تیم متخصص فنی وظیفه فراهم کردن زیرساخت‌های اجرایی طرح تسهیم از مبدأ را بر عهده گرفتند و پس از سپری شدن چندین ماه فعالیت مستمر و پیگیر، همچنین پس از انجام موفقیت‌آمیز تست‌های اولیه، اولین خبر پیرامون اجرایی شدن مهم‌ترین مطالبه اهالی سینما یعنی طرح تسهیم از مبدأ فروش بلیت سینماهای کشور پس از چهار دهه منتشر شد و در هفته گذشته با حضور طیف گسترده و وسیعی از اصناف سینمایی، تهیه‌کنندگان، سینماداران، پخش‌کنندگان و مدیران سینمایی طی مراسمی طرح تسهیم از مبدأ فعالیت خود را رسماً آغاز کرد.
شفافیت و انضباط مالی، افزایش امنیت سرمایه‌گذاری، بهبود نقدینگی تهیه‌کنندگان، کاهش اختلافات صنفی پیرامون تسویه درآمدهای حاصل از فروش فیلم، افزایش اعتماد میان ارکان صنعت سینما، حرکت به سمت استانداردهای جهانی و استفاده بهینه از ظرفیت‌های فناورانه در حوزه سینما را باید از جمله ویژگی‌های اجرای این طرح دانست، موضوعی که به‌جرأت می‌توان گفت حاصل یک همدلی و همراهی مثال‌زدنی در جامعه سینما بود و نشان داد، هر زمان اصناف سینمایی در کنار یکدیگر متحد باشند، دولت نیز همراه آنان می‌تواند اقدامات بزرگی را رقم بزند.

شفافیت مالی؛ دستاورد اصلی
طرح تسهیم از مبدأ در سینما
رائد فریدزاده رئیس سازمان سینمایی پیرامون اراده جمعی صورت گرفته در اجرایی شدن این طرح گفت: «ابتدا صمیمانه از همراهی و همکاری مؤسسه سینماشهر، مجموعه تیک و همکاران فنی که چنین اتفاق مهمی را رقم زدند، تشکر می‌کنم. قطعاً اگر زیربنای فنی این ماجرا با همت و پشتکار همکاران و درگاه‌های فروش ایجاد نمی‌شد، این امر ابتر می‌ماند. این اتفاق ثمره‌ای از زحمات همکاران در مؤسسه سینماشهر، معاونت نظارت و ارزشیابی و از همه مهم‌تر اراده جمعی صنوف مختلف سینمایی همچون صنف پخش‌کنندگان، تهیه‌کنندگان و سینماداران بود که خدا را شکر تلاش مستمر دوستان به ثمر نشست.»
وی همچنین با اشاره به تأثیرات این طرح افزود: «طرح تسهیم از مبدأ باعث می‌شود بتوانید درباره سرمایه‌ای که در سینما وجود دارد، برنامه‌ریزی کنید. این موضوع پیش‌بینی‌پذیر بودن سینما را رقم می‌زند و همچنین موجب جذب سرمایه خواهد شد. از همه مهم‌تر، شفافیتی که در این طرح وجود دارد، باعث می‌شود شاهد رونق در تولید باشیم و رونق در تولید، قطعاً صنوف مختلف بویژه صنف پخش‌کنندگان و سینماداران را منتفع خواهد کرد.» رئیس سازمان سینمایی تأکید کرد: « نباید دغدغه‌های بحق سینماداران را به این برداشت تقلیل داد که آنها تمایلی به پرداخت مطالبات ندارند. دوستان ما متعهدانه پای توافقات خود ایستادند و جا دارد از صنف سینماداران بابت همراهی‌شان قدردانی کنم.»

امنیت سرمایه‌گذاری با اجرای
طرح تسهیم از مبدأ افزایش می‌یابد
حبیب ایل‌بیگی مدیرعامل مؤسسه سینماشهر نیز با اشاره به توسعه زیرساخت‌های هوشمند و اجرای مستمر آن با همراهی خانواده سینما عنوان کرد: «ما در مؤسسه سینماشهر و در راستای کلان برنامه‌های وزیر محترم با عنوان کاربست فناوری‌های نوین برای بهبود تنظیم‌گری، مقررات‌گذاری و رونق اقتصاد فرهنگ، توسعه زیرساخت‌های هوشمند و ارائه خدمات نوین را وظیفه‌ای راهبردی می‌دانیم و بر این باور هستیم که آینده سینمای ایران، بیش از هر زمان دیگری، نیازمند زیرساخت‌هایی کارآمد، یکپارچه و مبتنی بر فناوری است. اجرای طرح «تسهیم از مبدأ» را نه پایان یک پروژه، بلکه آغاز مسیری می‌دانیم که در آن، سینماشهر با اتکا به دانش، فناوری و تعامل مستمر با خانواده سینما، نقش مؤثرتری در توسعه زیرساخت‌های هوشمند و ارتقای خدمات این حوزه ایفا خواهد کرد.»
وی همچنین در خصوص آغاز طرح تسهیم از مبدأ نیز اظهار کرد: «طرح تسهیم از مبدأ الگویی نوین در مدیریت اقتصاد سینماست؛ الگویی که بر شفافیت، اعتماد متقابل، انضباط مالی و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین استوار است. بی‌تردید، تقویت اعتماد میان حلقه‌های زنجیره اکران، امنیت سرمایه‌گذاری را افزایش خواهد داد، بازگشت سرمایه را تسریع می‌کند و زمینه پویایی و رونق هرچه بیشتر سینمای ایران را فراهم خواهد کرد.»

سال‌ها با تأخیرهای چندماهه
در پرداخت سهم فیلم‌ها مواجه بودیم
همایون اسعدیان مدیرعامل خانه سینما نیز با اشاره به موضوع تسهیم به‌عنوان یک چالش قدیمی گفت: «این موضوع یک درد قدیمی است و سال‌ها این مشکل وجود داشته و حداقل خود من با تجربه سه الی چهار دهه فعالیت صنفی شاهد بودم که همواره این مسأله مطرح بوده است. در طول سال‌ها ما با سینماهایی مواجه بودیم که در قرارداد به‌صراحت می‌نوشتند سهم شما از فروش فیلم را ۸ ماه دیگر پرداخت می‌کنیم؛ آن‌هم در شرایط ناپایدار اقتصادی که روزانه قیمت دلار تغییر می‌کند. در چنین شرایطی، پرداخت سهم تهیه‌کننده هشت ماه پس از اکران، او را دچار ضرر و زیان مالی خواهد کرد؛ اما به‌مرور و با تلاش شورای صنفی و همیاری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، بازه‌های زمانی به چهار و دو ماه تقلیل یافت و طی یک الی دو سال اخیر با تلاش شورای صنفی موفق شدیم این زمان را به دو هفته و حتی یک هفته برسانیم که بسیاری از دوستان سینمادار همراهی کردند و البته برخی نیز همراه نبودند.»
این کارگردان و تهیه‌کننده سینما افزود: «خوشبختانه اجرای طرح تسهیم از مبدأ که چند سال پیش با فعالیت شورای صنفی اکران و همیاری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی آغاز شده بود، امروز با کمک مؤسسه سینماشهر و سمفا به بار نشسته است و زیرساخت‌های آن‌ که همان تقسیم پول از لحظه خرید بلیت است، فراهم‌شده و این موضوع باعث خوشحالی است. تا آنجایی که من اطلاع دارم، بخشی از سینماهای تهران در این سیستم قرار گرفته‌اند و امیدوارم با پیدا شدن مشکلات و ضعف‌هایی که به صورت طبیعی در اجرا پیدا خواهند شد، این طرح تا ۶ ماه الی یک سال آینده تمام سینماهای کشور را شامل شود.»
اسعدیان همچنین در خصوص تأثیرات اقتصادی این طرح نیز اظهار کرد: «این مسأله برای تهیه‌کنندگان و پخش‌کنندگان مزایای بسیاری دارد. اگر تهیه‌کننده‌ای از همان لحظه اکران فیلم بتواند برداشت‌های اقتصادی داشته باشد، می‌تواند این پول را مجدد به چرخه تولید برگرداند. این موضوع از پرداخت بدهی‌های مربوط به فیلم قبلی گرفته تا طراحی پروژه‌های بعدی می‌تواند بسیار کمک‌کننده باشد‌. اجرایی شدن طرح تسهیل از مبدأ قطعاً در درازمدت برای دوستان سینمادار نیز دارای مزیت‌های بسیاری خواهد بود. در واقع با اجرای طرح تسهیم از مبدأ، شاهد شفافیت در بلیت‌فروشی خواهیم بود و این موضوع می‌تواند جلوی هرگونه سوء تفاهم‌ را بگیرد. من به‌شخصه از شورای صنفی اکران بابت تلاش‌های چندساله و همچنین مؤسسه سینما شهر و وزارت فرهنگ برای فراهم کردن زیرساخت‌های اجرایی این طرح تشکر می‌کنم.»

تأخیر در پرداخت‌ها، خسارت سنگینی به صاحبان آثار وارد می‌کرد
مرتضی شایسته رئیس انجمن پخش‌کنندگان فیلم سینمای ایران نیز با اشاره به اهمیت اجرایی این طرح گفت: «پول فیلم و پخش‌کنندگان سینما از ابتدای انقلاب تاکنون همواره در اختیار سینمادارها بوده است و برخی این مبالغ را با تأخیری چندین ماهه پرداخت می‌کردند و بعضی‌های دیگر نیز اصلاً پرداختی صورتحساب انجام نمی‌دادند.»
وی افزود: «در همین خصوص، ما جلسه‌های بسیاری را برگزار کردیم که پس از این جلسه‌ها، برخی از سینماداران پرداخت مبالغ را آغاز کردند؛ اما همچنان برخی دیگر با تأخیر این کار را صورت می‌دادند یا در بعضی موارد اصلاً پرداختی صورت نمی‌گرفت. البته سینمادارانی نیز مانند زنده‌یاد آقای نوری در سینمای اصفهان و بعضی از سینماها در تهران، به‌محض اتمام اکران مبالغ مربوط به هر فیلم را پرداخت می‌کردند؛ اما متأسفانه برخی دیگر از سینماداران با تأخیرهای ۶ ماهه و حتی یک‌ساله تسویه‌حساب‌ها را به انجام می‌رساندند که همین امر باعث می‌شد پخش‌کننده، ضرر و زیان بسیاری را متحمل شود.»
شایسته ادامه داد:« البته بعد از دیجیتال شدن سینماها قرار بود این مبالغ به شکل نوین و دیجیتال پرداخت شود که این موضوع نیز صورت اجرایی به خود نگرفت؛ اما اکنون قرار است با اجرای این طرح، مبالغ مربوطه از مبدأ خرید بلیت، به صورت مستقیم پرداخت شود.»
این پخش‌کننده سینما همچنین یادآور شد: « تأخیر در پرداخت مبالغ مربوط به هر فیلم به صاحبان آثار، صدمه‌های بسیاری وارد کرده است و برای مثال، اکنون من صورتحسابی ۸ الی ۹ صفحه‌ای از برخی سینماها در اختیار دارم که تاکنون سهم خود را پرداخت نکرده‌اند. اما بالاخره با اجرایی شدن طرح تسهیم از مبدأ که تاکنون چندین بار تا مرحله اجرایی شدن پیش رفته اما به سرانجام نرسیده بود، قرار است این چالش قدیمی به سرانجام برسد که به عقیده من اتفاق بسیار خوبی است. این اقدام باید خیلی زودتر انجام می‌شد اما در هر صورت این طرح به نفع پخش‌کنندگان و تهیه‌کنندگان بوده و قطعاً به نفع سینماداران نیز خواهد بود. خواهش من این است که این طرح به‌سرعت و به‌صورت کامل اجرایی شود.»