محمدرضا باهنر دبیرکل جامعه اسلامی مهندسین و عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام در گفت‌وگو با «ایران»، مراسم تشییع رهبر شهید را فراتر از یک آیین سوگواری توصیف می‌کند و آن را رویدادی با پیام‌های داخلی، منطقه‌ای و بین‌المللی می‌داند. به گفته او، حضور گسترده مردم در این مراسم، نشانه تجدید میثاق با آرمان‌های انقلاب اسلامی، نمایش همبستگی ملی و استمرار گفتمان مقاومت است. باهنر همچنین برگزاری بخشی از مراسم در نجف و کربلا را نمادی از پیوند عمیق جمهوری اسلامی با جهان تشیع و عاملی برای تقویت وحدت فراملی ارزیابی می‌کند و معتقد است این رویداد، جایگاه اندیشه‌ها و میراث رهبر شهید را در سطح منطقه به نمایش می‌گذارد.

 حضور در مراسم وداع و تشییع رهبر شهید انقلاب که با حضور گسترده مردم برگزار شد، چه پیام‌هایی را به همراه دارد؟
حضور در این مراسم، پیش از هر چیز، پیامی چندلایه دارد. در سطح داخلی، تجدید میثاق با آرمان‌های انقلاب اسلامی و وفاداری به خط و راهی است که رهبر شهید بر آن استقامت ورزید. این حضور عظیم و خودجوش، نمادی از وحدت و همبستگی ملی در یکی از حساس‌ترین مقاطع تاریخی است و به جهان نشان می‌دهد که نظام اسلامی همچنان از پشتوانه مردمی قدرتمندی برخوردار است. در سطح فراملی، این حرکت، نمایشی از قدرت نرم و نفوذ معنوی جمهوری اسلامی در میان امت اسلامی و بویژه جهان تشیع است و پیام استمرار راه مقاومت و استقلال‌طلبی را صادر می‌کند.

ما در این چند روز شاهد حضور مقام‌های کشورهای خارجی و همچنین شخصیت‌های سیاسی و مذهبی کشورهای مسلمان بودیم. جنبه‌های بین‌المللی مراسم تشییع چیست؟
جنبه بین‌المللی این مراسم بسیار برجسته است. برگزاری بخشی از مراسم در عراق- در شهرهای مقدس نجف و کربلا- این رویداد را از یک تشییع ملی فراتر برده و به آن هویتی فراملی و متحدکننده می‌بخشد. این اقدام نشان‌دهنده پیوند عمیق رهبر شهید با جهان اسلام و بویژه میراث غنی شیعی است. زمان‌بندی این مراسم نیز حائزاهمیت است؛ همزمانی آن با سالگرد استقلال آمریکا، به عنوان یک پیام سیاسی غیرمستقیم و نمادین در برابر آنچه «استکبار جهانی» خوانده می‌شود، تلقی می‌گردد. حضور گسترده پیش‌بینی‌شده میلیونی مردم در ایران و عراق، اهمیت این رویداد را در سطح منطقه و جهان دوچندان می‌کند و نشان‌دهنده عظمت شخصیت رهبر شهید است.

به برگزاری مراسم تشییع در عراق اشاره کردید. برگزاری مراسم در شهرهای مقدس نجف و کربلا، از چه ابعاد سیاسی، فرهنگی و مذهبی برخوردار بود؟
برگزاری این مراسم در عراق، ابعاد متعددی داشت؛ در بعد مذهبی و فرهنگی، می‌توان گفت که حضور پیکر رهبر شهید در نجف، مرکز بزرگ علم و دین در جهان تشیع و کربلا، نماد قیام عاشورا، پیوندی ناگسستنی میان مبارزه سیاسی و میراث دینی ایجاد می‌کند و جایگاه والای او را در باورهای مذهبی منطقه نشان می‌دهد. این حرکت، بر اشتراکات فرهنگی و مذهبی عمیق میان دو ملت ایران و عراق صحه می‌گذارد. در بعد سیاسی هم، باید گفت که این اقدام با هماهنگی دولت عراق، نشان‌دهنده عمق روابط راهبردی دو کشور و نفوذ منطقه‌ای جمهوری اسلامی است. همچنین پیامی از اتحاد در برابر دشمنان مشترک، بویژه در شرایطی که منطقه با چالش‌های امنیتی و سیاسی متعددی مواجه است، محسوب می‌شود. بسیاری از قبایل و گروه‌های عراقی با حضور خود، بر حمایت از این محور مقاومت تأکید ورزیدند.
به نظر شما مهمترین آرمان رهبر شهید که امروز باید دنبال شود چیست؟ 
 مهم‌ترین آرمان‌های ایشان، تداوم بخشی به گفتمان اصیل انقلاب اسلامی بود که در آن، «ولایت فقیه» به عنوان محور اصلی نظام سیاسی، با مفاهیمی همچون عدالت‌خواهی، استقلال‌طلبی، مبارزه با فساد و حمایت از محرومان گره خورده است. ایشان در ادامه راه بنیانگذار انقلاب، بر «جهاد» و «اجتهاد» توأمان تأکید داشتند؛ به این معنا که در عین پایبندی به اصول و آرمان‌ها، برای حل مسائل کشور و مقابله با چالش‌ها از عقلانیت و عمل‌گرایی بهره می‌بردند. رویکرد ایشان، الگویی از مدیریت انقلابی و متعهد بود که در گفتمان انقلاب اسلامی به عنوان الگویی برای مدیران و مسئولان آینده، جایگاه رفیعی دارد.

از نگاه شما، رهبر شهید چگونه میان «ایران‌گرایی و اسلام‌گرایی» و نیز میان «استقلال و آزادی» توازن برقرار می‌کردند؟ این رویکرد چه ویژگی‌هایی داشت؟
ایشان به خوبی توانسته بودند میان این مفاهیم، توازن برقرار کنند. در خصوص ایران‌گرایی و اسلام‌گرایی، ایشان به جای اینکه این دو را در تقابل با یکدیگر ببینند، آنها را مکمل یکدیگر می‌دانستند و بر هویت «اسلامی-ایرانی» تأکید داشتند. این رویکرد، هم از افراط در «ایران‌گرایی صرف» که به نفی اسلام و پیوند با غرب می‌انجامید (همانند رویکرد پهلوی) و هم از افراط در «امت‌گرایی محض» که هویت ملی و سرزمینی را نادیده می‌گرفت، پرهیز می‌کرد. در مورد استقلال و آزادی نیز، استقلال را نه به معنای انزوا و قطع رابطه با جهان، بلکه به عنوان پیش‌شرط هرگونه آزادی و پیشرفت واقعی و مبتنی بر هویت بومی می‌دانستند. به باور ایشان، آزادی حقیقی در سایه استقلال و عدم وابستگی به بیگانگان معنا می‌یابد و دولت نباید در برابر قدرت‌های خارجی عقب‌نشینی کند. این رویکرد، «استقلال‌گرایی فعال» را به جای وابستگی یا انفعال، ترجیح می‌داد.

وحدت و همبستگی که این روزها بارها از زبان مسئولان کشور شنیده شده و بر آن تأکید می‌شود، در اندیشه و سیره رهبر شهید چه جایگاهی داشت؟
وحدت و همبستگی، یکی از محورهای اصلی اندیشه و عمل ایشان بود. ایشان به دنبال آن بودند که با حفظ اصول، شکاف‌های اجتماعی را کاهش دهند و همه را حول محور نظام و آرمان‌های انقلاب متحد سازند. این وحدت نه تنها در سطح داخلی و میان اقوام و مذاهب مختلف، بلکه در سطح منطقه و جهان اسلام نیز از اهمیت والایی برخوردار بود. حمایت از جبهه مقاومت در فلسطین، لبنان و سوریه، در راستای همین رویکرد وحدت‌آفرین در برابر دشمن مشترک صورت می‌گرفت. ایشان خود، مصداق بارز این وحدت بودند و توانستند در میان گروه‌های مختلف، چه در ایران و چه در منطقه، محبوبیت و نفوذ معنوی گسترده‌ای پیدا کنند.

آیا برگزاری مراسم تشییع را می‌توان نمادی از وحدت و همبستگی میان اقشار مختلف مردم و ملت‌های منطقه دانست؟
قطعاً بله. این مراسم را به طور قطع می‌توان نمادی از این وحدت دانست. حضور میلیونی مردم ایران از تمام اقشار و قومیت‌ها در کنار یکدیگر، نشان‌دهنده انسجام ملی حول شخصیت و خط مشی رهبر شهید است. از سوی دیگر، برگزاری مراسم در عراق و استقبال بی‌نظیر مردم، قبایل و شخصیت‌های سیاسی و مذهبی این کشور، نشان‌دهنده عمق وحدت فراملی و اشتراکات اعتقادی و سیاسی فراتر از مرزهاست. این اشتراک در اندیشه مقاومت و دشمن‌شناسی، آنها را در یک صف واحد در برابر چالش‌های منطقه‌ای و بین‌المللی قرار داده است. این رویداد عظیم، بیانگر این حقیقت است که اندیشه و راه رهبر شهید، توانسته مرزهای سیاسی را پشت سر بگذارد و به گفتمانی فراگیر و متحدکننده در منطقه تبدیل شود.