یک سال پس از اجرایی شدن موافقتنامه تجارت آزاد میان ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا، آمارها از رشد ۲۲ درصدی مبادلات تجاری میان طرفین حکایت دارد؛ رقمی که نشان می‌دهد این توافق توانسته بخشی از ظرفیت‌های مغفول‌مانده همکاری‌های اقتصادی میان ایران و پنج کشور عضو اتحادیه اوراسیا را فعال کند. تداوم این روند به میزان موفقیت دو طرف در رفع موانع اجرایی، توسعه زیرساخت‌های لجستیکی و افزایش مشارکت بخش خصوصی بستگی خواهد داشت. تجربه تجارت جهانی  نیز حاکی از آن است که موفقیت چنین پیمان‌هایی علاوه بر حذف تعرفه‌ها که زمینه رقابت را برای صنایع ایجاد می‌‌کند، به میزان هماهنگی مقررات، تسهیل فرآیندهای تجاری و رفع موانع غیرتعرفه‌ای نیز بستگی دارد. در همین راستا با وجود رشد آماری ثبت شده،  مسئولان بر این باورند که موانع غیرتعرفه‌ای دست‌اندازهای جدی برای پیشرفت در اجرای این موافقتنامه ایجاد می‌‌کنند. مشکلاتی نظیر محدودیت‌های حمل‌ونقل، مسائل بانکی، استانداردهای فنی و پیچیدگی برخی فرآیندهای گمرکی از موانع توسعه سریع‌تر تجارت میان ایران و کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا به شمار می‌روند. بنابراین همکاری میان دستگاه‌های اجرایی، گمرکی و استانداردی دو طرف می‌تواند هزینه مبادلات را کاهش داده و زمینه حضور پایدارتر صادرکنندگان ایرانی در بازارهای منطقه‌ای را فراهم کند.
موافقتنامه تجارت آزاد میان ایران و اوراسیا تجربه نوینی برای تجار ایرانی محسوب می‌‌شود. زیرا نخستین معاهده‌ای است که ایران را به سمت تجارت آزاد سوق می‌‌دهد. در واقع این پیمان، تمرینی منطقه‌ای برای حضور ایران در جامعه تجارت جهانی  است. از منظر کارشناسان، اهمیت این توافق تنها به کاهش تعرفه‌های گمرکی محدود نمی‌شود، بلکه ایجاد سازوکارهای مشترک در حوزه‌های استاندارد، قواعد مبدأ، همکاری‌های گمرکی و تسهیل تجارت، آن را به یکی از جامع‌ترین توافقات تجاری ایران در سال‌های اخیر تبدیل کرده است.  در شرایطی که ایران به دنبال تنوع‌بخشی به بازارهای صادراتی و کاهش وابستگی به بازارهای محدود سنتی است، توسعه روابط با کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا می‌تواند به افزایش صادرات غیرنفتی، جذب سرمایه‌گذاری و تقویت جایگاه ایران در کریدورهای تجاری منطقه کمک کند.
 
جدیدترین آمار تجارت با اوراسیا
فرود عسگری، رئیس کل گمرک جمهوری اسلامی ایران در نشست نخستین سالگرد اجرای موافقت نامه تجارت آزاد ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا، توافق تجارت آزاد ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا را یکی از مهم‌ترین موافقت‌نامه‌های تجاری کشور پس از انقلاب اسلامی دانست و تأکید کرد که اجرای آن نقش مهمی در کاهش موانع تعرفه‌ای و غیرتعرفه‌ای، تسهیل تجارت و افزایش رقابت‌پذیری کالاهای ایرانی در بازار کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا داشته است. او  هدف اصلی پیوستن ایران به این موافقت‌نامه را کاهش هزینه‌های تجارت و گسترش مبادلات اقتصادی عنوان کرد و افزود: «تحقق کامل اهداف توافق نیازمند همکاری و هماهنگی مستمر میان دستگاه‌های اجرایی، نهادهای اقتصادی و بخش خصوصی است.» به گفته عسگری، برای بهره‌برداری حداکثری از ظرفیت‌های این موافقت‌نامه، توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل و لجستیک اهمیت ویژه‌ای دارد. در این راستا، تقویت ناوگان حمل‌ونقل ریلی، هوایی و دریایی، تجهیز کشتی‌ها و کامیون‌ها به امکانات یخچالی و ارتقای زیرساخت‌های لجستیکی از جمله ضرورت‌های توسعه تجارت با کشورهای عضو اوراسیا به شمار می‌رود. رئیس کل گمرک ایران همچنین به اجرای طرح «عدم توقف کالا در مرز» از سوی وزارت امور اقتصادی و دارایی اشاره کرد و گفت: «این طرح با هدف کاهش زمان و هزینه تجارت، امکان انتقال مستقیم کالاها از مرز به انبارهای اختصاصی واحدهای تولیدی یا مقاصد تعیین‌شده را فراهم می‌کند.»
او  تأکید کرد: «چنین تسهیلاتی باید برای کالاهای صادراتی نیز فراهم شود تا صادرکنندگان بتوانند محصولات خود را با سرعت بیشتر و هزینه کمتر به بازارهای هدف عرضه کنند.»
عسگری با تشریح آمارهای تجاری، اعلام کرد: «در سال گذشته حدود ۴.۸ میلیارد دلار واردات از کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا انجام شده است. همچنین بیش از ۶۲ هزار اظهارنامه به ارزش ۲۹۷ میلیون دلار از مزایای تعرفه‌ای موافقت‌نامه بهره‌مند شده‌اند که حدود ۷۸۰ میلیارد تومان تخفیف تعرفه‌ای برای فعالان اقتصادی به همراه داشته است.»
به گفته او، در دو ماه نخست سال جاری، ۳۱۲ فقره اظهارنامه به ارزش بیش از ۲۲۷ میلیون دلار مشمول تخفیف تعرفه‌ای شده که نسبت به کل سال گذشته رشدی پنج برابری را نشان می‌دهد. بیشترین کالاهای بهره‌مند از این مزایا شامل روغن خام آفتابگردان، ذرت دامی، قطعات و فلزات بوده‌اند. عسگری افزود: «این آمارها نشان‌دهنده افزایش استقبال فعالان اقتصادی از ظرفیت‌های موافقت‌نامه تجارت آزاد است و در صورت تداوم این روند، حجم تجارت ایران و کشورهای عضو اوراسیا به شکل قابل توجهی افزایش خواهد یافت.» رئیس کل گمرک به اقدامات انجام‌شده برای اجرای بهتر موافقت‌نامه اشاره کرد که از جمله آنها می‌توان به ابلاغ سریع مقررات، به‌روزرسانی فهرست کالاها، استقرار میز تخصصی اوراسیا، معرفی نماینده ویژه برای پاسخگویی به فعالان اقتصادی، تشکیل گروه پایش اجرای موافقت‌نامه، آموزش کارکنان گمرک و توسعه سامانه‌های دیجیتال و تبادل اطلاعات اشاره کرد.
الهام حاجی‌کریمی، مدیر حوزه موافقتنامه‌های تجاری و سازمان‌های بین‌المللی سازمان توسعه تجارت ایران نیز در نشست مذکور، رشد ۲۲ درصدی تجارت میان ایران و کشورهای عضو این اتحادیه در سال نخست اجرا را نشانه‌ای از موفقیت این همکاری اقتصادی دانست.
او با اشاره به اینکه این موافقتنامه پس از اجرای تجارت ترجیحی و چندین دور مذاکره به مرحله اجرا رسیده است، گفت: «موافقتنامه تجارت آزاد ایران و اوراسیا جامع‌ترین موافقتنامه تجاری کشور محسوب می‌شود که در ۱۱ فصل تنظیم شده و علاوه بر کاهش تعرفه‌ها، موضوعاتی مانند همکاری‌های گمرکی، استانداردها، قواعد مبدأ، تسهیل تجارت و همکاری‌های بخشی را نیز پوشش می‌دهد.»
حاجی‌کریمی امضای نقشه راه سه‌ساله همکاری‌های تجاری و بازرگانی میان دو طرف را از دیگر دستاوردهای مهم این توافق برشمرد و ابراز امیدواری کرد با رفع موانع موجود و گسترش همکاری‌ها، روند رو به رشد تجارت ایران و کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا در سال‌های آینده نیز ادامه یابد.
 

برش

تعرفه صفر برای 87 درصد کالاهای تجاری
محمدعلی دهقان‌دهنوی، رئیس سازمان توسعه تجارت ایران، در نشست نخستین سالگرد اجرای موافقت‌نامه تجارت آزاد ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا، این توافق را یکی از جامع‌ترین اسناد تجاری کشور دانست و گفت: «هرچند تلاش‌های ایران برای عضویت در سازمان جهانی تجارت به نتیجه نرسید، اما موافقت‌نامه تجارت آزاد با اوراسیا تجربه‌ای مهم از تجارت آزاد در سطح منطقه‌ای است که بسیاری از مؤلفه‌های اصلی تجارت آزاد را دربر می‌گیرد.»
او با اشاره به دستاوردهای این توافق افزود: «با اجرای موافقت‌نامه، تعرفه ۸۷ درصد کالاها به صفر رسیده و بخش عمده‌ای از موانع تعرفه‌ای میان ایران و کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا حذف شده است.» به گفته معاون وزیر صمت، از زمان آغاز اجرای توافق در اردیبهشت سال گذشته، دستگاه‌های مختلف اجرایی از جمله گمرک، وزارت امور خارجه، سازمان ملی استاندارد، سازمان دامپزشکی، سازمان حفظ نباتات و سازمان غذا و دارو در عملیاتی شدن آن نقش مؤثری داشته‌اند.
دهقان‌دهنوی اتصال گمرکات طرفین و توسعه همکاری‌های اجرایی را از مهم‌ترین دستاوردها برشمرد و تأکید کرد: «هنوز ظرفیت‌های قابل توجهی برای توسعه تبادل الکترونیکی اطلاعات و تسهیل فرآیندهای تجاری وجود دارد.»
رئیس سازمان توسعه تجارت با اشاره به رشد ۲۲ درصدی تجارت ایران و کشورهای عضو اوراسیا در سال گذشته، این دستاورد را در شرایطی که تجارت خارجی کشور با رشد منفی مواجه بوده، قابل توجه دانست. با این حال، او مهم‌ترین مانع توسعه روابط تجاری را موانع غیرتعرفه‌ای عنوان کرد و خواستار همکاری مشترک برای رفع محدودیت‌ها در حوزه‌هایی مانند استانداردها، لجستیک، حمل‌ونقل، صدور مجوزها و ارتباطات الکترونیکی شد.
دهقان دهنوی تأکید کرد: «همکاری ایران و اوراسیا نباید صرفاً به تجارت کالا محدود بماند و باید به سمت سرمایه‌گذاری مشترک، تبادل دانش و فناوری و اجرای پروژه‌های مشترک اقتصادی حرکت کند؛ موضوعی که می‌تواند به رشد اقتصادی، تولید و اشتغال در کشورهای عضو کمک کند.»