روایتی از مسیر تجاری سازی یک فناوری بومی دانش بنیان

مسیری در جهت خودکفایی

شرکت‌های دانش‌بنیان با اتکا به سرمایه انسانی متخصص، دانش فنی و ظرفیت‌های تحقیق و توسعه تلاش می‌کنند فاصله میان ایده و بازار را کاهش داده و فناوری‌های بومی را به محصولات صنعتی قابل ‌رقابت تبدیل کنند. به گزارش ایسنا، از این منظر فرآیند تجاری‌سازی فناوری به یکی از مهم‌ترین حلقه‌های زنجیره نوآوری تبدیل‌شده است؛ حلقه‌ای که می‌تواند دانش تولیدشده در دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی را به تولید، اشتغال و ارزش اقتصادی تبدیل کند.

آغاز فعالیت با سرمایه محدود 
امین زندوکیلی، بنیانگذار یکی از شرکت‌های دانش‌بنیان فعال در حوزه مواد شیمیایی صنعتی، با اشاره به شکل‌گیری هسته اولیه این مجموعه اظهار کرد: «فعالیت شرکت در بهمن‌ ۱۴۰۲ و در شرایطی آغاز شد که ورود به حوزه تولید مواد شیمیایی صنعتی برای بسیاری از فعالان اقتصادی بدون برخورداری از سرمایه قابل‌توجه و زیرساخت صنعتی، غیرممکن به نظر می‌رسید.» 
وی افزود: «هسته اولیه این شرکت با سرمایه‌ای کمتر از ۲۰ میلیون تومان شکل گرفت و در ابتدای مسیر نه فضای تولیدی استاندارد، نه تجهیزات صنعتی کامل و نه زیرساخت کارخانه‌ای در اختیار داشتیم. درواقع بخش قابل‌توجهی از فعالیت‌های اولیه در فضاهای محدود و آزمایشگاهی انجام می‌شد.» به گفته وی، آنچه امکان ادامه مسیر را فراهم کرد، تکیه‌بر دانش فنی، انگیزه نیروی انسانی جوان و تمرکز بر توسعه محصولات با ارزش افزوده بالابود.زندوکیلی ادامه داد: «از همان ابتدا تلاش کردیم به‌جای ورود به فعالیت‌هایی مانند واردات، واسطه‌گری یا مونتاژ، به سمت سنتز مواد شیمیایی و توسعه محصولات صنعتی مبتنی بر دانش فنی داخلی حرکت کنیم.»

توسعه محصول تخصصی 
وی در ادامه با اشاره به محصول اصلی شرکت اظهار کرد: «تمرکز تحقیق و توسعه مجموعه بر تولید ضدکف‌های کامپاند صنعتی بوده است. این مواد در بسیاری از صنایع فرآیندی ازجمله صنایع غذایی، کاغذسازی، نساجی و برخی صنایع شیمیایی کاربرد دارند.» وی توضیح داد: «در بسیاری از فرآیندهای صنعتی، تشکیل کف می‌تواند باعث کاهش راندمان خطوط تولید، ایجاد اختلال در فرآیندهای شیمیایی و حتی افزایش مصرف انرژی شود. به همین دلیل استفاده از مواد ضدکف باکیفیت و پایدار از اهمیت بالایی برخوردار است.» وی افزود: «هدف ما طراحی و تولید فرمولاسیون‌هایی بود که بتوانند با حفظ پایداری شیمیایی، در شرایط صنعتی مختلف عملکرد مناسبی داشته باشند و درعین‌حال ازنظر اقتصادی نیز برای صنایع داخلی مقرون‌به‌صرفه باشند.» به گفته وی، توسعه این محصول نتیجه فعالیت‌های تحقیقاتی مستمر و آزمایش‌های متعدد در حوزه فرمولاسیون و مهندسی فرآیند بوده است.

موفقیت  در رقابت‌های بین‌المللی
بنیانگذار این شرکت دانش‌بنیان با اشاره به حضور این محصول در رقابت‌های بین‌المللی نوآوری گفت: «محصول توسعه‌یافته توسط این شرکت در پنجمین دوره مسابقات مخترعین اعضای فدراسیون جهانی در کشور سوئیس ارائه شد.» وی افزود: «این محصول توانست مدال طلای این رقابت‌ها را کسب کند که ازنظر تیم ما تنها یک دستاورد نمادین نبود، بلکه نشان‌دهنده قابلیت رقابت علمی و فناوری محصولات توسعه‌یافته توسط جوانان ایرانی در سطح بین‌المللی بود.» وی تصریح کرد: «این موفقیت نقش مهمی در افزایش اعتمادبه‌نفس تیم تحقیق و توسعه و همچنین جدی‌تر شدن برنامه‌های توسعه‌ای شرکت داشت.»

ورود به بازار صنعتی
زند وکیلی بابیان اینکه فعالیت رسمی شرکت دانش‌بنیان تحت مدیریت وی در سال ۱۴۰۳ آغازشده است، گفت: «در این سال تلاش کردیم ساختار سازمانی مجموعه را شکل دهیم، تیم تخصصی خود را گسترش دهیم و به‌طورجدی وارد بازار صنعتی کشور شویم.» وی ادامه داد: «در حال حاضر این شرکت دارای ۹ نیروی متخصص است و میانگین سنی اعضای تیم کمتر از ۲۷ سال است که نشان‌دهنده حضور گسترده نیروی انسانی جوان در این مجموعه است.» 
به گفته وی، بسیاری از نیروهای فعلی شرکت ابتدا به‌عنوان کارآموز وارد مجموعه شده‌اند و سپس در قالب فعالیت‌های تحقیقاتی و صنعتی به اعضای ثابت تیم تبدیل‌ شده‌اند. وی افزود: «در حال حاضر شرکت توانسته است با چندین صنعت مهم کشور ازجمله صنایع غذایی، صنایع کاغذ و صنایع نساجی همکاری داشته باشد و محصولات خود را در زنجیره تأمین این صنایع عرضه کند.»
مدیرعامل این شرکت با اشاره به روند ارزیابی شرکت‌های فناور اظهار کرد: «برای توسعه خطوط تولید و حرکت به سمت اتوماسیون صنعتی از تسهیلات صندوق نوآوری و شکوفایی استفاده کردیم. همچنین خدمات ارائه‌شده توسط صندوق پژوهش و فناوری البرز در تأمین بخشی از منابع مالی و توسعه فعالیت‌های شرکت نقش مؤثری داشت.»

تولید  هوشمند و اتوماسیون صنعتی
زندوکیلی در ادامه به یکی از پروژه‌های توسعه‌ای شرکت اشاره کرد و گفت: «یکی از برنامه‌های مهم ما حرکت به سمت دیجیتال‌سازی فرآیند تولید بوده است. در این چهارچوب سیستمی طراحی‌شده است که بخش قابل‌توجهی از فرآیندهای تولید از طریق سامانه‌های کنترل هوشمند مدیریت می‌شود.» وی افزود: «در این سیستم مراحل مختلف تولید ازجمله کنترل دما، فشار، تزریق مواد اولیه و پایش کیفیت محصول از طریق سامانه‌های اتوماسیون صنعتی انجام می‌شود و امکان نظارت بر این فرآیندها از طریق تلفن همراه نیز فراهم‌شده است.» به گفته وی، استفاده از چنین فناوری‌هایی می‌تواند موجب افزایش بهره‌وری، کاهش خطاهای انسانی و بهبود مدیریت فرآیندهای تولیدی شود.

نگاه انتقادی به سیاست‌های حمایتی
زندوکیلی گفت:  «آنچه تولیدکنندگان بیش از هر چیز به آن نیاز دارند، ثبات در سیاست‌گذاری اقتصادی و اعتماد به فعالان حوزه فناوری است.»

نقش پارک علم و فناوری 
در رشد شرکت‌های فناور
وی در بخش دیگری از سخنان خود به نقش پارک علم و فناوری البرز جهاددانشگاهی در شکل‌گیری و رشد شرکت اشاره کرد و گفت: «در ابتدای مسیر حتی فضای کاری مناسبی در اختیار نداشتیم.» وی افزود: «پارک علم و فناوری البرز جهاددانشگاهی فضایی برای استقرار شرکت فراهم کرد که همین موضوع امکان آغاز فعالیت‌های تحقیقاتی و تولیدی را فراهم ساخت.» زندوکیلی ادامه داد: «علاوه بر تأمین فضا، خدمات آموزشی، مشاوره‌ای و شبکه‌سازی که از سوی پارک ارائه شد نیز در توسعه فعالیت‌های شرکت نقش قابل‌توجهی داشت.»

آنچه یک تجربه دانش‌بنیان نشان می‌دهد
روایت شکل‌گیری و رشد شرکت‌هایی مانند «سبز شیمی کیمیاگران زند» نشان می‌دهد که مسیر توسعه فناوری در کشور بیش از هر چیز به اراده، دانش فنی و شکل‌گیری یک زیست‌بوم حمایتی کارآمد وابسته است. ایده‌هایی که گاهی در یک فضای کوچک آزمایشگاهی و با سرمایه‌ای محدود شکل می‌گیرند، در صورت برخورداری از زیرساخت‌های حمایتی و ارتباط مؤثر با صنعت می‌توانند به محصولات صنعتی قابل‌رقابت تبدیل شوند. 
در چنین شرایطی، تقویت حلقه تجاری‌سازی فناوری اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند؛ حلقه‌ای که می‌تواند فاصله میان دانشگاه، صنعت و بازار را کاهش دهد و دانش تولیدشده در مراکز علمی را به ارزش اقتصادی و اشتغال تخصصی تبدیل کند.
تجربه این شرکت دانش‌بنیان نشان می‌دهد که حتی در شرایط اقتصادی پیچیده نیز می‌توان با تکیه بر توان علمی جوانان، توسعه تحقیق و استفاده از ظرفیت نهادهای حمایتی، مسیر تبدیل دانش به محصول را هموار کرد.»