در کمتر از ۹ماه دو‌ جنگ تجاوزکارانه خارجی بر جمهوری اسلامی ایران تحمیل شد. در نتیجه، نظام و دولت جمهوری اسلامی ایران در وضعیت جنگی ناخواسته قرار گرفتند. جنگ اگرچه تحمیلی بود، اما دفاع ملی و میهنی، ماهیت انتخابی و ارادی دارد، به گونه‌ای که ایران با تمام قوا از موجودیت و بقای خود دفاع می‌کند. دفاع میهنی، متضمن و مستلزم مدیریت و حکمرانی بهینه شرایط جنگی کشور است که دولت در کانون آن قرار دارد. از این رو، این دولت به درست، «دولت دفاع ملی» نامیده شده است. دولت دفاع ملی برای تمشیت و تدبیر بهینه و بیشینه امور داخلی و خارجی باید واجد این ویژگی‌ها و مؤلفه‌ها باشد:
۱- مشروع و مقبول: دولت دفاع ملی باید از مشروعیت و‌ مقبولیت لازم مبنی بر رضایت و حمایت مردمی برخوردار باشد. پشتوانه مردمی مهم‌ترین و بالاترین سرمایه دولت برای اداره بهینه جنگ و شرایط جنگی در کشور است.
۲- مقتدر: دولت دفاع ملی باید اقتدار، به معنای توان تولید و اعمال قدرت مشروع را داشته باشد. از این رو دولت، اول باید مولد قدرت باشد؛ و دوم، به منظور مدیریت مؤثر بتواند قدرت را بجا و به اندازه اعمال کند.
۳- متحد و منسجم: دولت دفاع ملی باید یکپارچه باشد؛ به گونه‌ای که در داخل و خارج به صورت یکدست عمل کند و با یک زبان سخن بگوید. دولت چندپاره، متفرق و متشتت از پس اداره جنگ و جامعه جنگ‌زده بر نمی‌آید.
۴- متمرکز: دولت دفاع ملی باید در کانون و‌ مرکزیت اداره امور کشور قرار داشته باشد؛ این دولت باید میدان‌داری و‌ میان‌داری کند، نه اینکه منزوی و حاشیه‌نشین باشد.
۵- مسئولیت‌پذیر: دولت دفاع ملی باید با قدرت به وظایف خود در قانون اساسی عمل کند و کاملاً به تعهداتش در قبال مردم پایبند باشد. دولت مسئولیت‌‎گریز و احاله کننده وظایف، قادر به مدیریت بهینه دفاع میهنی نیست.
۶- مبتکر و‌خلاق: دولت دفاع ملی باید کنش‌مند یعنی فرصت‌ساز، بازی ساز و بازیگردان باشد، به طوری که فراتر از نقش آفرینی، باید تعیین‌کننده نقش‌ها بر پایه کارگردانی کنشگران سیاسی باشد.
۷- مصمم: دولت دفاع ملی باید تصمیم‌ساز و تصمیم‌گیر بوده و تصمیم‌ها را بموقع اجرا کند. در شرایط جنگی کشور نباید دچار بی‌تصمیمی و تعلیق امور شود.
۸- معقول: دولت دفاع ملی باید برآورد درست و دقیقی از مقدورات و محظورات ملی کشور و دشمن داشته باشد و بر‌پایه تحلیل هزینه-فایده برای تأمین منافع عمومی و ملی، نه احساسات و احساسی، تصمیم‌گیری و عمل کند.
۹- مقاوم: دولت دفاع ملی باید در هر دو عرصه داخلی و خارجی در مقابل زیاده‌خواهی‌ها و فشارهای گوناگون مقاومت کند. مهم‌ترین وجه مقاومت خارجی، دیپلماسی مقاوم است به معنای دیپلماسی برای مقاومت میهنی؛ مقاومت در دیپلماسی و مذاکره منطقی و مقاومت برای حمایت از دیپلماسی  فعال و خلاق.
۱۰- متعامل: دولت دفاع ملی باید در داخل و خارج با سایر بازیگران سیاسی و کنشگران بین‌المللی در ارتباط و تعامل مؤثر و فعال باشد. در روابط بین‌الملل مدرن، ارتباطات و تعاملات بین‌المللی در چهارچوب قدرت رابطه‌ای، یکی از مهم‌ترین عناصر قدرت ملی به شمار می‌رود.
بدیهی است که «دولت دفاع ملی» در صورتی می‌‎تواند کارکردها، وظایف و مسئولیت‌های خود را به نحو احسن انجام دهد که از پشتیبانی و حمایت حداکثری مردم، از یکسو و‌ سایر ارکان نظام، ازسوی دیگر برخوردار باشد.