همه تصور می‌کنند امسال بارش‌های خوبی داشته‌ایم و دیگر نیازی به صرفه‌جویی در مصرف آب نداریم، اما طبق گفته رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور، همچنان گرفتار خشکسالی‌ هستیم. کلان‌شهر تهران هم ششمین سال متوالی از شرایط کم‌بارشی را تجربه می‌کند. به گفته کارشناسان آب، مصرف روزانه آب در تهران به مرز سه میلیون مترمکعب نزدیک شده و این حجم عظیم آب، نیازمند تصفیه، انتقال و توزیع مستمر است؛ همین موارد اهمیت صرفه‌جویی را چندین برابر می‌کند. آمارها سرانه مصرف آب در تهران را حدود 195 لیتر عنوان کرده‌اند، ولی الگوی مطلوب مصرف 130 لیتر تعیین شده است. این فاصله هم نشان می‌دهد باید صرفه‌جویی را جدی گرفت. کارشناسان معتقدند، اگر تنها 65 لیتر از مصرف روزانه هر شهروند کاهش پیدا کند، حجم قابل‌توجهی از منابع آبی معادل ذخیره چند سد بزرگ حفظ می‌شود.
 گزارش‌های رسمی مرکز مدیریت بحران خشکسالی نشان می‌دهد، اگرچه سال آبی جاری نسبت به سال گذشته بهبود قابل‌توجهی در شاخص‌های بارشی داشته، اما این بهبود به‌هیچ‌وجه به معنای خروج پایدار از خشکسالی نیست.
احد وظیفه، رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور با بیان این مطالب به «ایران» می‌گوید: «دوره پاییزه سال گذشته در بیشتر نواحی کشور به‌جز سواحل جنوبی دریای خزر، با کسری بارش قابل‌توجهی همراه بود و تا نیمه آذرماه تقریباً 25 استان فاقد رخداد بارشی مؤثر بودند، اما از اواسط آذرماه الگوی جوی تغییر کرد و دوره انتهایی پاییز و همه زمستان با بارش‌های فراگیر همراه بود.» به گفته این مقام مسئول، «مقایسه آمارها نشان می‌دهد که در بازه زمانی مشابه سال آبی گذشته، میانگین بارش کشور حدود 113 میلی‌متر بوده که این مقدار در سال آبی جاری به 198 میلی‌متر افزایش یافته است.» او می‌گوید: «پهنه‌های شمال‌غرب، غرب و جنوب کشور از جمله آذربایجان‌غربی و شرقی، اردبیل، کردستان، کرمانشاه، ایلام، خوزستان، بوشهر، لرستان، کهگیلویه‌وبویراحمد، جنوب کرمان، هرمزگان و سیستان‌وبلوچستان، بارش‌هایی در محدوده نرمال تا فراتر از نرمال دریافت کرده‌اند که در برخی حوضه‌ها منجر به پدیده ترسالی نسبی شده است. اما در مقابل، حوضه‌های آبریز دامنه جنوبی البرز مرکزی شامل استان‌های مرکزی، تهران، قزوین و البرز، با کسری بارش نسبت به میانگین بلندمدت مواجه هستند.» براساس گفته‌های رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور، تهران با کسری 36 درصدی روبه‌روست؛ در حالی که تا این مقطع زمانی باید بیش از 200 میلی‌متر بارش دریافت می‌کرد، اما تنها حدود 129 میلی‌متر رخداد بارشی ثبت شده است. بنابراین تهران برای ششمین سال متوالی در شرایط کم‌بارشی قرار دارد و یکی از خشک‌ترین دوره‌ها را تجربه می‌کند.»
تداوم شرایط کم‌آبی در کلان‌شهر تهران، مخاطرات جدی برای تأمین آب شرب به همراه دارد. رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی کشور تأکید می‌کند: «با اینکه بارش‌ها تا حدی وضعیت سدهای حوضه تهران را نسبت به سال قبل بهبود بخشیده، اما کسری مخازن آب سطحی همچنان در سطح بالایی قرار دارد. تأمین آب برای جمعیت متمرکز حدود 20 میلیون نفری در کلان‌شهر تهران-کرج با تکیه بر منابع محدود موجود، دشوار است.»

 سرانه مصرف همچنان 
بالاتر از الگوی استاندارد است
بهنام بخشی، سخنگوی شرکت آب و فاضلاب استان تهران و کارشناس مدیریت مصرف بهینه آب نیز  با اشاره به تداوم خشکسالی در تهران و کاهش منابع آبی پایتخت، می‌گوید: «با وجود بارندگی‌های ماه‌های اخیر، شرایط آبی تهران همچنان نگران‌کننده است و عبور از چالش، نیازمند اصلاح الگوی مصرف و همراهی شهروندان است.»
او با اشاره به وضعیت منابع آبی تهران، افزود: «پایتخت طی پنج سال گذشته خشکسالی ممتد را تجربه کرده و این مسأله تأثیر مستقیمی بر کاهش ذخایر سدها و منابع زیرزمینی گذاشته است.»
بخشی با بیان اینکه بارندگی‌های ماه‌های اخیر در برخی استان‌های کشور امیدبخش بوده است، می‌گوید: «هر منطقه باید متناسب با شرایط اقلیمی خود مورد بررسی قرار گیرد و بارش در استان‌های دیگر، مشکل تأمین آب تهران را برطرف نمی‌کند.»
به گفته سخنگوی شرکت آب و فاضلاب استان تهران، «میزان بارندگی تهران هنوز به 180 میلی‌متر نیز نرسیده، در حالی که برای عبور از شرایط ناپایدار آبی، پایتخت به حدود 280 میلی‌متر بارش نیاز دارد.»
این کارشناس مدیریت مصرف آب با اشاره به آمار مصرف لحظه‌ای آب در تهران می‌گوید: «اکنون مصرف آب پایتخت به 38 هزار لیتر در ثانیه رسیده است؛ رقمی که نشان می‌دهد سرانه مصرف همچنان بالاتر از الگوی استاندارد قرار دارد.» به گفته بخشی، «مصرف روزانه آب در تهران به مرز سه میلیون مترمکعب نزدیک شده و این حجم عظیم آب، نیازمند تصفیه، انتقال و توزیع مستمر است؛ موضوعی که اهمیت صرفه‌جویی را دوچندان می‌کند.» در گذشته، دوره‌های کم بارشی، با سال‌های پربارش جبران می‌شد اما اکنون چندین سال متوالی شاهد کاهش بارندگی هستیم و لازم است رفتار مصرفی نیز متناسب با این تغییرات اصلاح شود.» بخشی با بیان اینکه سرانه مصرف آب در تهران حدود 195 لیتر است، می‌گوید: «الگوی مطلوب مصرف 130 لیتر تعیین شده و فاصله موجود نشان می‌دهد هنوز ظرفیت بالایی برای صرفه‌جویی وجود دارد. اگر تنها 65 لیتر از مصرف روزانه هر شهروند کاهش یابد، حجم قابل‌توجهی از منابع آبی معادل ذخیره چند سد بزرگ حفظ خواهد شد.»

مراقب سارقان پنهان آب باشید
این کارشناس حوزه آب، کاهش زمان استحمام، جلوگیری از هدررفت آب هنگام گرم شدن شیرها، کنترل نشتی کولرهای آبی و استفاده مجدد از آب در مصارف غیرشرب را از جمله راهکارهای ساده اما مؤثر برای کاهش مصرف عنوان می‌کند و توضیح می‌دهد: «بسیاری از منازل دارای سارقان پنهان آب هستند؛ نشتی شیرآلات، فلاش تانک‌ها و کولرهای آبی می‌تواند روزانه صدها لیتر آب را هدر دهد.» بخشی همچنین از اجرای طرح‌های تشویقی و بازدارنده برای مشترکان خبر می‌دهد و می‌گوید: «مشترکان خوش‌مصرف با کمترین تعرفه آب دریافت می‌کنند اما مشترکان پرمصرف مشمول جریمه و محدودیت خواهند شد. افرادی که در گروه خوش‌مصرف‌ها هستند اگر مصارفشان را نسبت به مدت مشابه سال قبل 20 درصد کاهش دهند از 20 درصد تخفیف تعرفه آب‌بها برخوردار می‌شوند. افرادی هم که با هماهنگی آب و فاضلاب اقدام به نصب کاهنده کنند و مصرفشان هم به نسبت سال قبل کمتر شود، می‌توانند از 30 درصد تخفیف آب‌بها استفاده کنند.» این کارشناس مدیریت مصرف آب در مورد مشترکان پرمصرف و بدمصرف می‌گوید: «قبوض این افراد به شکل تصاعدی و پلکانی محاسبه می‌شود و اگر مصارف خود را تعدیل نکنند بعد از دریافت اخطار کتبی مشمول محدودیت و قطعی آب 12‌ساعته، 24 و 72 ساعته خواهند شد.» بخشی توضیح می‌دهد: «شرکت آب و فاضلاب در کنار اعمال سیاست‌های کنترلی، توزیع تجهیزات کاهنده مصرف را نیز در دستورکار قرار داده و این تجهیزات می‌تواند تا 30 درصد مصرف آب را کاهش دهد.» او می‌گوید: «مردم با تماس با شماره 122 آب و فاضلاب تهران می‌توانند از کارشناسان شرکت برای نصب کاهنده‌ها استفاده کنند. مبالغ و هزینه ادوات کاهنده مصرف آب هم در 12 قسط در قبض آب محاسبه می‌شود.»  سخنگوی شرکت آب و فاضلاب استان تهران تأکید می‌کند: «بارندگی‌های اخیر اگرچه بخشی از نگرانی‌ها را کاهش داده اما نباید موجب غفلت شود؛ چرا که مدیریت مصرف و حفظ منابع آبی، ضرورتی ملی برای امروز و آینده کشور است.»
 
آموزش؛ کلید اصلاح الگوی مصرف
روح‌الله ساعی، جامعه‌شناس هم با بیان اینکه آموزش، کلید اصلاح الگوی مصرف است به «ایران» می‌گوید: «نهاد خانواده و نظام آموزشی، از ارکان اصلی شکل‌گیری فرهنگ مصرف صحیح هستند. آموزش صرفه‌جویی، پرهیز از خرید کالاهای غیرضروری و آشنایی با ارزش واقعی منابع از دوران کودکی، می‌تواند نسلی آگاه و مسئولیت‌پذیر را تربیت کند.» به گفته ساعی، اصلاح الگوی مصرف، استفاده‌ عاقلانه، بهینه و مسئولانه از منابع، کالاها و خدمات است. او می‌گوید: «در این مفهوم، هدف این نیست که مردم کمتر مصرف کنند، بلکه هدف این است که بهتر، درست‌تر و بدون اسراف مصرف کنند. این موضوع، هم به اقتصاد خانواده کمک می‌کند و هم به سود منافع اجتماعی و زیست‌محیطی جامعه است.» 
اما چرا این مسأله از دید جامعه‌شناسی اهمیت دارد؟ به گفته این جامعه‌شناس به این دلیل است که مصرف فقط یک رفتار فردی نیست؛ بلکه یک پدیده اجتماعی است. ساعی معتقد است: «شیوه‌ مصرف افراد تحت تأثیر خانواده، رسانه‌ها، طبقه اجتماعی، فرهنگ و حتی تبلیغات قرار دارد. اگر الگوی مصرف در جامعه نادرست باشد، پیامدهایی مثل اسراف، چشم‌وهم‌چشمی، نابرابری و فشار اقتصادی به ‌وجود می‌آید.»

برش

راهکارهای صرفه جویی آب
سخنگوی شرکت آب و فاضلاب استان تهران در مورد راهکارهای صرفه‌جویی می‌گوید: «مردم می‌توانند فلکه ورودی آب آپارتمان‌ها را کمتر کنند. اگر 5 دقیقه مدت زمان استحمام کاهش پیدا کند بین 70 تا 100 لیتر صرفه‌جویی در مصرف آب اتفاق می‌افتد.» بخشی می‌گوید: «در زمان تبدیل آب سرد به آب گرم، با گذاشتن یک ظرف، آب را حفظ کنید. برای کولرها حتماً از سایه‌بان و دور متوسط استفاده کنید تا مصرف برق هم کمتر شود. شناور کولرها را هم به‌گونه‌ای تنظیم کنید که هدررفت آب نداشته باشد.» به گفته این کارشناس آب، در فصل گرم در ساعات گرما نباید گیاهان را آبیاری کنید چون در این ساعت تبخیر زیاد است. همچنین برای آبیاری گیاهان از روش غرقابی پرهیز کنید. او تأکید می‌کند: «ماشین ظرفشویی و لباسشویی را وقتی به ظرفیت حداکثر رسید در مدار قرار دهید. حیاط و ماشین و معابر را با آب شرب نشویید. برای رفع انجماد گوشت و مرغ از آب استفاده نکنید، آنها را در مجاورت هوا قرار دهید تا یخشان آب شود. به کودکان توصیه کنید از باز گذاشتن شیلنگ و آب‌بازی اجتناب کنند.»