فعالان حوزه فناوری و اقتصاد دیجیتال:
اینترنت، زیرساخت توسعه و تابآوری ملی است
محبوبه ستارزاده
گروه علم و فناوری
بیش از 80 روز از قطع اینترنت بینالملل بنا بر ملاحظات امنیتی ناشی از حمله آمریکایی- صهیونی به کشور میگذرد و هرچند تلاش شده است با ارائه راهکارهایی مانند اینترنت«پرو» یا اضطراری و حیاتی به کسب و کارها، دانشگاهیان و... بخشی از زیان اختلال و قطع اینترنت کاهش یابد ولی فعالان این حوزه، نگاهی دیگر دارند و معتقدند لازمه توسعه اقتصاد دیجیتال به دلیل شبکهای و اکوسیستمی بودن ذاتی، اتصال پایدار مجموعه مشتری، تأمینکننده، همکار خارجی، درگاه پرداخت و کل زنجیره است. آنها راهکار بهتر را کاهش محدودیتها میدانند که البته این موضوع هم مخالفانی دارد. در همین راستا رئیسجمهوری، دستور تشکیل ستاد ویژه «ساماندهی و راهبری فضای مجازی کشور» به منظور استقرار حکمرانی یکپارچه، منسجم و کارآمد در فضای مجازی را صادر و محمدرضا عارف، معاون اول خود را بهعنوان رئیس این ستاد منصوب کرد تا بخشی از این مشکلات حل شود.
اختلال در زنجیره تولید نرمافزار با محدودیتهای اینترنتی
رئیس انجمن فناوری اطلاعات و ارتباطات استان تهران وابسته به اتاق بازرگانی، یکی از فعالان این حوزه است که قطع اینترنت و در کنار آن ارائه اینترنت پرو به برخی اقشار را راهکار پایدار و دائمی نمیداند. حمید بهنگار با اشاره به چالشهای فراوان فعالان حوزه اقتصاد دیجیتال درنتیجه محدودیتهای اینترنت، به «ایران» میگوید: «برخلاف برخی مشاغل سنتی، در این حوزه اینترنت صرفاً ابزار ارتباطی نیست؛ بلکه محیط کار، بازار کار، زیرساخت تولید و کانال درآمد محسوب میشود.»
این فعال حوزه فناوری یادآور میشود:« با توجه به اینکه بخش قابل توجهی از نیروی انسانی فعال در حوزه اقتصاد دیجیتال ایران بویژه برنامهنویسان، متخصصان زیرساخت، طراحان، تولیدکنندگان محتوا و فریلنسرها، اساساً بر پایه اتصال پایدار به اینترنت بینالملل فعالیت میکنند، هرگونه قطعی یا اختلال در اینترنت میتواند بر کاهش درآمدزایی آنها تأثیرگذار باشد و در صورت ادامه دار شدن محدودیت اینترنت بینالملل، برخی از شرکتهای کوچکتر در عمل از چرخه حیات خارج میشوند که خود در رسیدن به اهداف برنامه هفتم توسعه مشکل ساز میشود.» او درادامه توضیح میدهد:« هرچند برخی همچنان بر این باورند که میتوان همچون برخی کشورها مانند چین با اینترنت داخلی همه مشکلات را حل کرد ولی واقعیت چیز دیگری است. یک برنامهنویس فریلنسر برای فعالیت روزمره خود به سرویسهایی مانند
GitHub، GitLab، Docker، سرویسهای ابری، APIها، مخازن نرمافزاری، ابزارهای DevOps، ارتباطات ویدیویی، سامانههای پرداخت و پلتفرمهای بینالمللی نیاز دارد و هیچ یک از این ابزارهای ضروری ازطریق اینترنت داخلی در دسترس او قرار نمیگیرد.» به گفته بهنگار، اختلال یا محدودیت در اینترنت بینالملل، در عمل زنجیره تولید نرمافزار را مختل میکند و حتی اگر نیروهای متخصص برای اجرای یک پروژه وجود داشته باشد، باز هم کار بر زمین میماند و در تولید محصول با چالش همراه میشود.
خسارت روزانه 30تا 40میلیون دلاری
رئیس انجمن فناوری اطلاعات و ارتباطات استان تهران با اشاره به اینکه هر اختلال گستردهای در اینترنت، مستقیماً روی بخش مهمی از اشتغال تخصصی و جریان سرمایهگذاری کشور اثر میگذارد، با استناد به آمار و گزارش رسمی سازمان مدیریت و برنامهریزی استان تهران، میگوید: «حدود ۸۰ درصد ارزش افزوده اقتصاد دیجیتال کشور در تهران متمرکز است و نزدیک به ۶۸ درصد اشتغال این حوزه نیز در تهران قرار دارد. همچنین حدود ۸۸ درصد سرمایهگذاری اقتصاد دیجیتال کشور در پایتخت انجام میشود.» بهنگار در ادامه اشاره میکند که طبق برآوردهای منتشرشده در ماههای اخیر، خسارت ناشی از اختلالات اینترنتی در ایران بین ۳۰ تا ۴۰ میلیون دلار در روز تخمین زده شده و حتی برخی برآوردها مجموع خسارات دو ماه اخیر را بیش از ۱ تا ۱.۸ میلیارد دلار اعلام کردهاند.
این فعال حوزه فناوری اطلاعات و اقتصاد دیجیتال به گزارشهای دیگری هم اشاره میکند که طبق آنها، با قطع اینترنت و تداوم آن، حجم تراکنشها و به تناسب آن فرصتهای شغلی، در برخی کسبوکارهای دیجیتال تا ۷۰ درصد کاهش پیدا کرده و درمقابل، با توجه به افزایش نرخ ارز و نوسان شدید آن، هزینه زیرساخت شرکتها بیش از ۱۲۰ درصد افزایش یافته است. اینها تنها آمار و ارقام نیستند که بتوان به سادگی از کنار آنها عبور کرد. این گزارش و سایر تخمینها و برآوردها همگی نشان از یک موضوع دارند و آن هم اینکه اینترنت امروز فقط یک ابزار سرگرمی نیست، بلکه بخشی از موتور اقتصادی و خدماتی کشور محسوب میشود و نباید نسبت به قطع یا اختلال آن بیتفاوت بود.
بهنگار همچنین با نگاهی به وضعیت اشتغال در این حوزه میگوید: «باید توجه داشت که اقتصاد دیجیتال صرفاً شامل شرکتهای بزرگ نیست. صدها هزار نفر بهصورت پروژهای، دورکار یا فریلنس فعالیت میکنند و با هر دوره اختلال طولانی یا قطع بلندمدت اینترنت بینالملل، این عده بخشی از بازار بینالمللی خود را از دست میدهند؛ بازاری که بازگشت به آن بسیار زمانبر است و حتی شاید این افراد، دیگر هرگز نتوانند به بازار قبلی خود بازگردند.»
اینترنت«پرو» جایگزین اینترنت پایدار نیست
رئیس انجمن فناوری اطلاعات و ارتباطات استان تهران درپاسخ به سؤالی درباره اینترنت «پرو» که از آن با نام اینترنت حرفهای یا اضطراری هم یاد میشود، میگوید: «معتقدم که این مدل اینترنت میتواند در کوتاهمدت و در شرایط بحرانی، بهعنوان یک راهکار اضطراری برای جلوگیری از توقف کامل برخی کسبوکارهای حیاتی ازجمله شرکتهای فناوری، تیمهای زیرساخت، صادرکنندگان خدمات نرمافزاری و فعالان اقتصاد دانشبنیان مفید باشد اما هرگز نمیتواند جایگزین اینترنت پایدار، قابل پیشبینی و فراگیر شود.»
بهنگار در ادامه توضیح میدهد:« طبیعتاً در شرایط حساس، نگرانیهای امنیتی قابل درک است و هیچکس منکر ضرورت حفاظت از زیرساختها و امنیت کشور نیست اما نمیتوان در درازمدت، از دسترسی عموم به اینترنت بینالملل جلوگیری کرد و همزمان توقع توسعه اقتصاد دیجیتال را هم داشت. امروز وقتی درباره اینترنت صحبت میکنیم، منظور ما بانکداری دیجیتال، خدمات درمانی، آموزش آنلاین، زیرساخت شرکتها، ارتباطات بینسازمانی، سامانههای نظارت تصویری، اینترنت اشیا، صادرات خدمات نرمافزاری، مراکز داده، خدمات ابری، امنیت سایبری و حتی تداوم فعالیت بسیاری از دستگاهها و کسبوکارهاست. امروز یک برنامهنویس برای دریافت و ارسال کد، یک شرکت برای ارتباط با مشتری خارجی، یک پزشک برای خدمات سلامت دیجیتال و حتی بسیاری از سامانههای صنعتی و لجستیکی برای ادامه فعالیت، به اینترنت پایدار نیاز دارند.»
رئیس انجمن فناوری اطلاعات و ارتباطات استان تهران ادامه میدهد:« اقتصاد دیجیتال ذاتاً شبکهای و اکوسیستمی است یعنی فقط شرکت ارائهدهنده خدمت، کافی نیست و لازمه توسعه آن، اتصال پایدار مجموعه مشتری، تأمینکننده، همکار خارجی، درگاه پرداخت و کل زنجیره است. هریک از حلقههای این زنجیره که به نحوی نتوانند به اینترنت پایدار متصل شوند، در عمل کل زنجیره معیوب میماند و دراین صورت نمیتوان چشمانداز روشنی برای توسعه اقتصاد دیجیتال داشت.»
به اعتقاد این کارشناس حوزه فناوری اطلاعات، اگر دسترسی صرفاً محدود به بخشی از بازیگران باشد، بهرهوری کامل اقتصاد دیجیتال شکل نمیگیرد. به همین دلیل، اینترنت حرفهای را شاید تنها بتوان یک مُسکن کوتاهمدت دانست، نه راهحل نهایی توسعه اقتصاد دیجیتال.
امیدوار به ستاد ویژه راهبری
رئیس انجمن فناوری اطلاعات و ارتباطات استان تهران به سؤال ما درباره اهمیت تشکیل ستاد ویژه «ساماندهی و راهبری فضای مجازی کشور» به دستور رئیسجمهوری و با ریاست معاون اول رئیسجمهوری، توضیح میدهد:« این اقدام میتواند بسیار مهم باشد، به شرط آنکه نگاه آن، صرفاً ارتباطی نباشد. به بیان دیگر معتقدم اگر این ستاد، مسأله را بهعنوان موضوعی مرتبط با اقتصاد ملی، اشتغال، سرمایه انسانی و تابآوری کشور ببیند، میتواند بسیاری از مشکلات مربوط به اینترنت و فضای مجازی را حل کند.»
بهنگار ادامه میدهد:« باید باور کنیم که امروز اقتصاد دیجیتال فقط یک صنعت نیست؛ بخشی از زیرساخت تولید کشور است. درحال حاضر سهم اقتصاد دیجیتال ایران حدود ۴.۷ درصد تولید ناخالص داخلی برآورد شده و در برنامه هفتم توسعه هدفگذاری شده که این رقم به 15 درصد برسد که طبیعتاً رسیدن به این هدف بدون پایداری ارتباطات بینالمللی، حفظ اعتماد فعالان اقتصادی و کاهش نااطمینانی، ممکن نیست.»
به باور این فعال حوزه اقتصاد دیجیتال و فناوری اطلاعات، ستاد ویژه «ساماندهی و راهبری فضای مجازی کشور» میتواند نقش کلیدی ایفا کند. بهنگار، ایجاد سازوکار تصمیمگیری فنی و دقیق برای مدیریت محدودیتها بهجای رویکردهای گسترده و سراسری را اولین گام در موفقیت عملکرد این ستاد میداند و میافزاید: «این امر منجر به کاهش خسارت به کسبوکارها و جلوگیری از مهاجرت نیروی انسانی متخصص میشود. مطمئناً نبود اینترنت پایدار برای متخصصانی که زندگی و حیات آنها به این فناوری گره خورده، آنها را به سمت مهاجرت سوق میدهد که خود زیان گستردهای برای اکوسیستم اقتصاد دیجیتال کشور به شمار میرود. مهمترین سرمایه حوزه اقتصاد دیجیتال، نیروی انسانی متخصص است. اگر برنامهنویس، متخصص امنیت، توسعهدهنده و کارآفرین دیجیتال احساس کند امکان فعالیت پایدار ندارد، مهاجرت میکند و بازگرداندن این سرمایه انسانی، بسیار دشوار خواهد بود.»
رئیس انجمن فناوری اطلاعات و ارتباطات استان تهران همچنین معتقد است:«این ستاد میتواند با طراحی مدلهای تابآور برای حفظ امنیت سایبری کشور، کمک کند تا موتور اقتصاد دیجیتال کشور متوقف نشود.» بهنگار در ادامه میگوید: «باید بین «مدیریت تهدیدات» و «توقف جریان اقتصاد دیجیتال» تفاوت قائل شویم. رویکردهای فنی، هوشمند و هدفمند در حوزه امنیت سایبری میتواند بسیار مؤثرتر از محدودسازی گستردهای باشد که روی زندگی روزمره مردم، اشتغال جوانان و فعالیت کسبوکارها اثر مستقیم میگذارد.» به اعتقاد او، دنیا به سمت توسعه اقتصاد دیجیتال، هوش مصنوعی و خدمات ابری حرکت میکند و ما هم اگر بخواهیم در این رقابت منطقهای و جهانی جایگاه مناسبی داشته باشیم، باید اینترنت را بهعنوان زیرساخت توسعه و تابآوری ملی ببینیم، نه صرفاً یک ابزار شبکه اجتماعی.
پلتفرمهای داخلی نیاز کسب و کارها را تأمین نکردهاند
حسین ریاضی، رئیس کمیسیون تولید سازمان نصر هم با انتقاد از تداوم محدودیت اینترنت، درباره میزان موفقیت پلتفرمهای داخلی میگوید: «پیامرسانها و پلتفرمهای داخلی هنوز نتوانستهاند نیاز کسبوکارها را تأمین کنند و مشکلات فنی و محدودیتهای ارتباطی همچنان پابرجاست.» به اعتقاد او، اگر قرار بود شبکههای داخلی بتوانند همان کارایی واتساپ، اینستاگرام، یوتیوب یا لینکدین را داشته باشند، طبیعتاً کسبوکارها به سمت آنها مهاجرت میکردند اما در عمل این اتفاق نیفتاده است چراکه هنوز محدودیت در ارسال فایل، اختلال در ارتباطات و مشکلات فنی متعدد در این پلتفرمها وجود دارد.
این فعال حوزه فناوری با اشاره به اینکه بسیاری از شرکتهای نرمافزاری در ایران برای شرکتهای خارجی پروژه انجام میدهند و در حوزه صادرات خدمات مهندسی فعال هستند، میگوید: «اختلال ارتباطات بینالمللی، روند فعالیت آنها را مختل کرده است.حتی شرکتهای تولیدی فعال در حوزه صادرات نیز آسیب دیدهاند.» به اعتقاد ریاضی، وقتی مشتری خارجی نتواند وبسایت شرکت را باز کند یا محصولات را مشاهده کند، در عمل فرآیند بازاریابی، فروش و صادرات دچار اختلال میشود.
رئیس کمیسیون تولید سازمان نصر اینترنت «پرو» را راهکار مناسبی نمیداند و ادامه میدهد:« راهاندازی اینترنت پرو و اینترنت ویژه برای برخی گروهها، در عمل نشان میدهد که خود سیاستگذاران هم پذیرفتهاند محدودیتهای فعلی، فعالیت شرکتها و کسبوکارها را مختل کرده است.» او همچنین توضیح میدهد:« بسیاری از شرکتها برای فعالیت حرفهای فقط به اینترنت موبایل نیاز ندارند بلکه نیازمند دسترسی پایدار و باز بودن آیپیهای سازمانی هستند. در شرایط فعلی، حتی در مواردی که اینترنت پرو در اختیار برخی شرکتها قرار گرفته، باز هم مشکلات ارتباطی پابرجاست.»
