گروه ایران‌زمین ـ بجز استان سیستان و بلوچستان که حدود ۶۴ درصد جمعیت آن زیر ۳۰ سال هستند و جوان‌ترین استان کشور است، حرکت تدریجی به‌سوی سالمندی جمعیت، دغدغه همه استان‌های کشور است. حتی استان‌هایی که تا چند سال پیش مانند سیستان و بلوچستان از جمعیت جوان زیادی برخوردار بودند از جمله خراسان شمالی، زنگ خطر کاهش جمعیت در 9 شهر آن به صدا درآمده است  یا استان قم که جمعیت جوان آن به کمتر از 20 درصد رسیده است.
حالا دیگر رویکرد سیاستگذاران و دستگاه‌های اجرایی در اغلب استان‌ها از مرحله هشدار عبور کرده و وارد فاز اقدام و مداخله هدفمند شده است. در کرمانشاه، مسئولان حوزه سلامت با تأکید بر ضرورت هم‌افزایی میان بخش‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، برنامه‌هایی را برای کنترل روند سالمندی و تقویت شاخص‌های فرزندآوری در دستور کار قرار داده‌اند. در استان مرکزی نیز کاهش شیب افت جمعیت و بهبود برخی شاخص‌های سلامت، نشانه‌ای از اثربخشی سیاست‌های حمایتی و مدیریت جمعیتی عنوان می‌شود. مسئولان استان خراسان شمالی نیز با تمرکز بر توسعه زیرساخت‌های حمایتی، واگذاری زمین و تقویت امنیت اقتصادی خانواده‌ها و همچنین اجرای سیاست‌های تشویقی در تلاشند تا بستر مناسبی برای ازدواج و فرزندآوری فراهم کنند. در یزد نیز حفظ جایگاه برتر باروری کشور، حاصل پیوند میان فعالیت‌های فرهنگی، مشارکت اجتماعی و حمایت‌های استانی ارزیابی می‌شود. مجموع این اقدامات نشان می‌دهد مدیریت جمعیت اکنون به یکی از اولویت‌های مهم ملی و استانی تبدیل شده و مسئولان می‌کوشند با بهره‌گیری از مجموعه‌ای از سیاست‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، روند کاهش جمعیت و سالمندی را مهار کرده و زمینه بازآفرینی پویایی جمعیتی را فراهم کنند.

شتاب سالمندی در کرمانشاه
امروزه کاهش نرخ باروری و افزایش جمعیت سالمند، به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های جمعیتی کشور تبدیل شده و استان کرمانشاه نیز در صف اول این نگرانی قرار دارد. طبق گفته «فریبرز ایمانی»، معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، جمعیت استان کرمانشاه با سرعتی بیشتر از میانگین کشوری در مسیر سالمندی حرکت می‌کند و اگر شرایط فعلی ادامه یابد، در سال‌های آینده با چالش‌های جدی اجتماعی و اقتصادی مواجه خواهد شد. وی با اشاره به افزایش امید به زندگی در کشور طی پنج دهه اخیر گفت: «امید به زندگی در ایران از حدود ۵۰ سال به بیش از ۷۵ سال رسیده و این موضوع یکی از دستاوردهای مهم نظام سلامت به شمار می‌رود، اما در کنار این موفقیت، کاهش نرخ تولد و افت باروری، ساختار جمعیتی کشور را با تهدید مواجه کرده است». به گفته این مقام مسئول، نرخ باروری کلی در کشور اکنون حدود ۱.۳۵ فرزند به ازای هر زن است و این شاخص در کرمانشاه حتی پایین‌تر از میانگین ملی قرار دارد. بر اساس برنامه هفتم توسعه، این نرخ باید تا سال ۱۴۰۷ به ۲.۵ فرزند برسد تا جمعیت کشور به سطح جانشینی نزدیک شود. وی همچنین اعلام کرد: «اکنون حدود ۱۳.۸ درصد جمعیت استان کرمانشاه سالمند هستند؛ رقمی که از میانگین کشوری بالاتر است و در برخی شهرستان‌ها حتی به ۱۸ درصد نیز می‌رسد». 
وی هشدار داد: «در صورت ادامه این روند، کشور طی ۱۵ تا ۲۰ سال آینده وارد «چاله جمعیتی» خواهد شد؛ وضعیتی که تعداد مرگ‌ومیر از تولدها بیشتر می‌شود و رشد جمعیت به سمت منفی شدن حرکت می‌کند». در همین حال، «فریبا شفیعی»، مدیر سلامت خانواده و جوانی جمعیت معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه نیز اظهار کرد: «آموزش‌های پیش از ازدواج، مشاوره‌های روانشناسی، مراقبت از مادران باردار، مراقبت کودکان زیر پنج سال، ترویج زایمان طبیعی و آموزش‌های مرتبط با فرزندآوری از جمله برنامه‌های معاونت بهداشتی در راستای اجرای سیاست‌های جوانی جمعیت است.»
 
کاهش جمعیت 
در ۹ شهر خراسان‌شمالی
استان خراسان شمالی نیز مانند بسیاری از مناطق کشور با کاهش رشد جمعیت روبه‌روست؛ طبق گفته «اعظم الهامی»، مدیرکل امور بانوان و خانواده استانداری، بجز یک شهر، سایر شهرستان‌های این استان روند کاهشی جمعیت را تجربه می‌کنند. الهامی تأکید کرد: «برای افزایش تمایل جوانان به ازدواج و فرزندآوری، باید بسترهای اقتصادی و اجتماعی تقویت شود. به گفته این مقام مسئول، ایجاد آرامش، ثبات اقتصادی و امنیت اجتماعی می‌تواند تأثیر مستقیمی بر تصمیم جوانان برای تشکیل خانواده داشته باشد.» وی همچنین به اجرای طرح‌های حمایتی دولت در حوزه جوانی جمعیت اشاره کرد و گفت: «با همکاری استانداری و دستگاه‌های اجرایی، واگذاری زمین‌های طرح جوانی جمعیت در تمام شهرستان‌های استان انجام شده است.»
 
قم در مسیر سالمندی
استان قم با وجود قرار داشتن در «پنجره جمعیتی»، به‌دلیل افزایش سن ازدواج و کاهش باروری، در آستانه ورود تدریجی به چالش سالمندی جمعیت قرار گرفته است. در همین راستا، «فاطمه حیدری»، مدیرکل امور بانوان و خانواده استانداری و دبیر ستاد جمعیت قم، بر ضرورت اقدام فوری برای تقویت فرزندآوری، توسعه اشتغال مولد و آمادگی در برابر روند سالمندی تأکید کرد. وی با بیان اینکه قم هنوز وارد فاز سالمندی نشده، گفت: «نشانه‌هایی همچون کاهش نرخ باروری، افزایش سن ازدواج و بالا رفتن سن فرزندآوری، ضرورت سیاست‌گذاری هدفمند و حمایت‌های جدی را آشکار کرده است.» 
به گفته این مقام مسئول، بررسی‌های آماری نشان می‌دهد متوسط سن ازدواج مردان در قم طی سال ۱۴۰۴ به ۳۰.۴۶ سال و برای زنان به ۲۵.۹۲ سال رسیده است. همچنین میانگین سن تولد اولین فرزند برای مردان ۳۲.۲۳ سال و برای زنان ۲۷.۴ سال گزارش شده؛ روندی که می‌تواند در آینده به کوچک‌تر شدن نسل‌ها و تغییر ساختار جمعیتی استان منجر شود. دبیر ستاد جمعیت قم افزود: «اگرچه قم همچنان از ظرفیت «پنجره جمعیتی» برخوردار است، اما کاهش جمعیت جوان زنگ هشداری جدی محسوب می‌شود». 
وی اولویت‌های راهبردی استان را سرمایه‌گذاری در اشتغال جمعیت فعال، تقویت خدمات حمایتی و بهداشتی و اجرای سیاست‌های تشویقی فرزندآوری عنوان کرد تا قم بتواند از فرصت جمعیتی موجود برای مدیریت چالش‌های آینده بهره‌مند شود.
 
کندی روند کاهش جمعیت 
در استان مرکزی
در شرایطی که بسیاری از استان‌های کشور همچنان با افت جمعیت و کاهش نرخ ازدواج دست و پنجه نرم می‌کنند، مسئولان استان مرکزی معتقدند روند کاهش جمعیت در این استان تا حدی کنترل شده و شیب نزولی آن نسبت به سال‌های گذشته کاهش یافته است. «پروین مفتح‌زاده»، مدیرکل امور بانوان و خانواده استانداری مرکزی با اشاره به بررسی آمارهای جمعیتی از سال ۱۴۰۱ تاکنون گفت: «اگرچه استان مرکزی همچنان با پدیده ریزش جمعیت مواجه است، اما وضعیت نسبت به سال‌های گذشته بهتر شده و در برخی حوزه‌ها به شرایط مثبت نزدیک شده‌ایم». وی مدیریت مطلوب شاخص‌های سلامت را یکی از عوامل مؤثر در این زمینه دانست و افزود: «استان مرکزی در حوزه کاهش مرگ‌ومیر و ارتقای سلامت عمومی وضعیت قابل قبولی دارد و افزایش میانگین سنی سالمندان نشان‌دهنده بهبود کیفیت خدمات سلامت در استان است». مفتح‌زاده در عین حال تأکید کرد: «حل بحران جمعیت بدون تقویت بنیان خانواده و تسهیل ازدواج ممکن نیست.» مدیرکل امور بانوان و خانواده استانداری مرکزی تصریح کرد: «فاصله قابل توجهی تا رسیدن به وضعیت مطلوب در آمار ازدواج وجود دارد و برای کاهش این شکاف باید برنامه‌ریزی جدی‌تری انجام شود. »
وی تسهیل ازدواج، حمایت اقتصادی از زوج‌های جوان و فراهم‌سازی زیرساخت‌های لازم برای تشکیل خانواده را از مهم‌ترین راهکارهای مقابله با بحران جمعیت عنوان کرد و گفت: «اگر حمایت از جوانان به شکل مؤثر انجام شود، می‌توان به بهبود وضعیت جمعیتی امیدوار بود.»
 
باروری بالاتر از میانگین کشور 
در یزد
در میان استان‌هایی که با کاهش شدید نرخ باروری مواجه هستند، استان یزد شرایط متفاوتی را تجربه می‌کند. «فاطمه دانش‌یزدی»، مدیرکل دفتر امور بانوان و خانواده استانداری یزد اعلام کرده که این استان اکنون در رتبه پنجم باروری کشور قرار دارد و نرخ ولادت در بسیاری از شهرستان‌های آن بالاتر از میانگین ملی است. وی با اشاره به جایگاه این استان در شاخص باروری اظهار کرد: «نقش فعالان فرهنگی و اجتماعی در تقویت امید اجتماعی و ترویج فرهنگ فرزندآوری بسیار مهم است و این افراد می‌توانند در تغییر نگرش جامعه تأثیرگذار باشند.» 
مدیرکل دفتر امور بانوان و خانواده استانداری یزد با تأکید بر اهمیت جایگاه خانواده افزود: «بازگرداندن منزلت مادری و پدری به جایگاه اصلی خود، یکی از مهم‌ترین اقدامات فرهنگی در مسیر تقویت جوانی جمعیت است.» وی همچنین بر ضرورت رفع مشکلات اقتصادی و اجتماعی خانواده‌ها تأکید کرد و افزود: «جامعه‌ای که به آینده امیدوار باشد، برای تداوم نسل نیز برنامه‌ریزی می‌کند. از همین رو، باید زمینه آرامش روانی، امنیت اقتصادی و حمایت از خانواده‌ها فراهم شود.»