امضای تفاهمنامه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با یک بانک خصوصی
گردش مالی در بازار هنر بهبود مییابد
سعیده احسانی راد
گروه فرهنگی
در شرایطی که هنوز بسیاری از آثار هنری فاقد بیمه هستند و فرآیند تأیید اصالت نیز بهصورت کامل و نظاممند شکل نگرفته، این تفاهمنامه چه کارکردی دارد؟
واقعیت این است که اهمیت این تفاهمنامه دقیقاً از همین نقطه آغاز میشود. توسعه بازار هنر الزاماً منتظر تکمیل همه زیرساختها نمیماند، بلکه در بسیاری از موارد، همین تعامل میان حوزههای مختلف است که به تدریج باعث شکلگیری آن زیرساختها میشود.
در این مدل، مؤسسه کمک به توسعه فرهنگ و هنر نقش مهمی ایفا میکند. این مؤسسه با صدور شناسنامه برای آثار هنری، ورود به فرآیند تعیین اصالت و همچنین قیمتگذاری، تلاش میکند بخشی از خلأهای فعلی بازار را پوشش دهد. به بیان دیگر، این تفاهمنامه در حال ایجاد یک پیوند میان احراز هویت اثر، ارزشگذاری و نظام مالی است.
طبیعی است که این مسیر در ابتدای کار با چالشهایی همراه باشد، اما از منظر توسعهای، چنین گامی میتواند زمینهساز شکلگیری استانداردهای دقیقتر در حوزههایی مانند اصالتسنجی، بیمه و ارزشگذاری آثار هنری شود.
این تفاهمنامه در عمل چه کمکی به هنرمندان و گالریداران خواهد کرد؟
اگر با نگاه اقتصادی به موضوع نگاه کنیم، مهمترین کارکرد این تفاهمنامه، کمک به رونق و توسعه بازار هنر است. مسأله صرفاً ارائه یک وام نیست، بلکه تقویت قدرت خرید در بازار است.
در شرایطی که تقاضا برای خرید آثار هنری وجود دارد اما ابزارهای مالی متناسب با آن توسعه پیدا نکرده است؛ این طرح میتواند فاصله میان «تمایل به خرید» و «امکان خرید» را کاهش دهد. این موضوع مستقیماً به افزایش گردش مالی در گالریها، بهبود فروش هنرمندان و در نهایت پایداری بیشتر کل اکوسیستم هنر منجر میشود.به بیان دقیقتر، اگر این طرح بهدرستی اجرا شود، میتواند بهعنوان یک ابزار توسعه بازار عمل کند، نه صرفاً یک حمایت مقطعی.
چه معیارهایی برای انتخاب هنرمندان یا آثار جهت بهرهمندی از این تسهیلات باید در نظر گرفته شود؟
در اینجا لازم است از نگاه فردمحور فاصله بگیریم و به سمت یک نگاه پلتفرمی حرکت کنیم. این طرح زمانی میتواند موفق باشد که بهعنوان یک سازوکار قابل تعمیم برای کل اکوسیستم هنر تعریف شود؛ یعنی شامل گالریها، مجموعهداران، خریداران و سایر بازیگران این حوزه.
در چنین چهارچوبی، معیارها باید شفاف و حرفهای باشند؛ از جمله امکان احراز اصالت اثر، قابلیت ارزشگذاری، شفافیت مالکیت و حضور در یک بستر حرفهای قابل ردیابی، مانند همکاری با گالریهای معتبر یا سوابق نمایشگاهی مشخص.
اگر این نگاه بهدرستی تبیین شود، هم اعتماد در بازار افزایش پیدا میکند و هم امکان توسعه و مقیاسپذیری این مدل فراهم خواهد شد.
بانک کارآفرین در این همکاری چه منافعی را دنبال میکند؟
در کنار ابعاد فرهنگی و مسئولیت اجتماعی، این همکاری یک سازوکار مالی نیز دارد و طبیعتاً بانک مانند سایر تسهیلات، از محل کارمزد و خدمات مالی مرتبط منتفع میشود.
با این حال، اهمیت این موضوع صرفاً در سود مالی خلاصه نمیشود. ورود بانک به حوزه هنر، به معنای ورود به یک بازار با ظرفیتهای توسعهنیافته است که میتواند در آینده به طراحی ابزارهای مالی جدید در این حوزه منجر شود. این موضوع هم به تنوعبخشی سبد خدمات بانک کمک میکند و هم میتواند جایگاه آن را بهعنوان یک نهاد پیشرو در تعامل با اقتصاد فرهنگ تقویت کند.
در خصوص نگهداری آثاری که به بانک تودیع میشوند، آیا استانداردهای لازم رعایت خواهد شد؟
این بخش از نظر حرفهای یکی از نقاطی است که نیازمند توجه جدی در ادامه مسیر است. ورود اثر هنری به فرآیندهای مالی، بدون تعریف دقیق زیرساختهای نگهداری، میتواند با ریسک همراه باشد.
نگهداری آثار هنری مستلزم رعایت استانداردهایی مشخص است؛ از جمله شرایط محیطی مناسب، نحوه بستهبندی و حمل، ثبت وضعیت اثر در زمان تحویل، پوشش بیمهای و تعیین مسئولیتهای حقوقی.
به نظر میرسد این زیرساختها باید در ادامه این مسیر بهصورت کامل تأمین و تجهیز شوند تا این مدل بتواند با اطمینان و پایداری بیشتری توسعه پیدا کند.
در مجموع، شکلگیری چنین طرحی بدون پیگیری و طراحی اجرایی ممکن نبود و نقش سحر فروزان بهعنوان راهبر اصلی این ایده، در تبدیل آن به یک مسیر عملیاتی، قابل توجه است. اگر این طرح با دقت، شفافیت و نگاه بلندمدت ادامه پیدا کند، میتواند بهتدریج به حرفهایتر شدن ساختار بازار هنر در ایران کمک کند و رابطه میان هنر و نظام مالی را وارد مرحلهای جدیتر و کارآمدتر کند.
حسین انتظامی، معاون توسعه مدیریت و منابع وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی: وثیقهگذاری آثار هنری جریان اقتصادی فرهنگ را متحول میکند
حسین انتظامی، معاون توسعه مدیریت و منابع وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در مراسم آیین امضای تفاهمنامه همکاری میان وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، بانک کارآفرین و مؤسسه کمک به توسعه فرهنگ و هنر گفت: «یکی از ارزشمندترین کارهایی که امروز انجام میشود، تزریق امید و نشان دادن جریان داشتن زندگی است؛ تأکید اصلی این حرکت امضای تفاهمنامه با بانک کارآفرین در جهت توجه به حوزه فرهنگ است؛ حوزهای که حتی نهادهای اقتصادی نیز در راستای مسئولیت اجتماعی خود وارد آن شدهاند.»
او ادامه داد:« اگر روزی در بانک مرکزی مسئولیتی داشتم، حتماً توجه به مسئولیت اجتماعی را بهعنوان یکی از شاخصهای مهم ارزیابی و رتبهبندی بانکها قرار میدادم. ما کشوری هستیم با ادعای تمدنی چند هزار ساله. تمدن، چیزی نیست که خودبهخود باقی بماند؛ نگهداشت و مراقبت میخواهد. آمار مصرف فرهنگی – که از سال ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۳ به شکل قابل توجهی کاهش یافته – تکاندهنده است و نشان میدهد فرهنگ در سبد خانوار رو به حذف شدن است. کشوری که به دنبال حفظ و تثبیت هویت و تمدن خود است، باید نسبت به این موضوع حساس باشد.»
انتظامی تأکید کرد: «بخشی از این مسئولیت بر عهده دولت است؛ اینکه در بودجه عمومی خود چقدر به فرهنگ توجه میکند. بخشی نیز متوجه سایر بخشهاست. اگر نسلی داشته باشیم که با سعدی آشنا نباشد، نداند کمالالملک و بهزاد چه جایگاهی داشتهاند، یا هنر دورههای گذشته را نشناسد، چگونه میتواند پاسدار و نماینده تمدن باشد؟از این رو، اقدام ارزنده بانک کارآفرین اهمیت ویژهای دارد، وظیفه خود میدانم از مدیران بانک چه آنان که اکنون مسئولیت دارند و چه کسانی که این مسیر را آغاز کردهاند صمیمانه قدردانی کنم. به سهم خود در وزارت فرهنگ نیز آمادهام هر کمکی که لازم باشد برای تقویت این حرکت انجام دهم.»
معاون توسعه مدیریت و منابع وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مثالی از قرآن آورد و گفت: «در قرآن آمده که انسان پس از مرگ آرزو میکند به دنیا بازگردد تا کارهایی را که باید انجام میداده، انجام دهد. خوشبختانه برای ما این فرصت در دنیا فراهم است. این سومین بار است که توفیق خدمت در وزارت فرهنگ را یافتهام و میدانم برخی کارها اگر انجام نشود، بعدها حسرت بزرگی خواهد بود. یکی از این کارها، توجه به اقتصاد فرهنگ است؛ موضوعی که زیاد گفته میشود، اما عمل به آن نیازمند برنامه و ساختار است.» انتظامی اظهار کرد: «دیدگاه ما این نیست که وزارت فرهنگ صرفاً یک نهاد مجوزدهنده باشد. ما وظیفه داریم هم از هنرمند و هنر صیانت کنیم و هم امکان حیات طبیعی هنر را فراهم سازیم. مسیر سالهای گذشته چنین بوده که بودجه محدودی در اختیار وزارتخانه قرار گیرد و بخش عمدهای از آن صرف اداره خود مجموعه شود و تنها بخش اندکی برای حمایتها باقی بماند. حتی اگر این حمایتها عادلانه و درست توزیع شود، باز هم پاسخگوی نیاز حوزه فرهنگ نخواهد بود.»
معاون توسعه مدیریت و منابع وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تصریح کرد: «اینکه هنرمند، کسی که در لحظه خلق در جهانی دیگر است مجبور باشد در اتاق مدیران فرهنگی بنشیند تا شاید کمک مالی دریافت کند، روش صحیحی نیست. خدمت واقعی زمانی معنا پیدا میکند که سازوکارهایی ایجاد شود تا هنر و هنرمند بدون وابستگی مستقیم به دولت، در مسیر طبیعی خود فعالیت کنند.»
او به نقش مهم مؤسسات توسعه و همچنین بانکها اشاره کرد و افزود: «هدف این مؤسسات نباید صرفاً توزیع بودجه باشد؛ بلکه باید بستر توسعه فرهنگی را فراهم کنند. ممکن است ابتدا از هنرهای تجسمی شروع شود، اما با برنامهریزی میتوان سایر رشتهها را نیز وارد کرد. کار مهم دیگر فراهم کردن امکان وثیقهگذاری آثار هنری است؛ اقدامی که میتواند جریان اقتصادی فرهنگ را متحول کند.»
به اعتقاد انتظامی باید در ارزیابی مدیران معیارهایی مانند شناخت آنان از ادبیات جهان، هنر مدرن، و مفاخر فرهنگی کشور لحاظ شود؛ چراکه اینها نشاندهنده عمق سلوک فرهنگی افراد است.
او ایجاد فضایی برای نصب آثار هنری در منزل را نوعی مایه افتخار دانست و گفت: «اگر بتوانیم فضایی ایجاد کنیم که نصب یک اثر هنری در منزل برای افراد مایه افتخار باشد همانطور که امروز برخی داراییهای مادی مایه مباهات است آنگاه شاهد زنده شدن نشانههای فرهنگی در جامعه خواهیم بود. در این مسیر، نهادهای مالی میتوانند نقش بسیار مؤثری ایفا کنند.»
معاون توسعه مدیریت و منابع وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در پایان گفت: «بار دیگر از توجه و همراهی بانک کارآفرین تشکر میکنم. اینکه گالری ایجاد کردهاید و بخشی از فضای خود را به هنر اختصاص دادهاید نشان میدهد این موضوع برای شما ارزشمند بوده است. افتخار ما در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی این است که خادمِ خادمان فرهنگ و هنر باشیم؛ کسانی که خودشان در لحظه خلق هنری، ارزشآفرینان واقعی این سرزمین هستند. این چرخهای است که باید تقویت شود.»
