علی‌اکبر محمدزاده
رئیس اسبق کمیته اخلاق فدراسیون فوتبال

نظام حقوقی حاکم بر فوتبال جهانی که توسط فیفا تنظیم می‌شود، صراحتاً بر این اصل استوار است که نتایج و سرنوشت تیم‌ها باید در «زمین مسابقه» و از طریق رقابت ورزشی تعیین شود. هر گونه اشاره به جایگزینی سیاسی تیم‌ها، با این منطق حقوقی و ساختار رقابت‌های بین‌المللی در تعارض است؛ به همین دلیل، چنین اظهاراتی از سوی مقامات ورزشی و دولتی اروپا «غیرقابل ‌قبول» یا حتی «غیرجدی» تلقی می‌شود.
این‌گونه اظهارات، نه اثر حقوقی در ساختار تصمیم‌گیری فیفا دارد و نه به‌ تنهایی قابل تفسیر به‌عنوان اقدام حقوقی خصمانه است؛ بلکه باید آن را بیشتر در حوزه «جنگ روایت‌ها»، فشار سیاسی و بهره‌برداری رسانه‌ای از ورزش تحلیل کرد؛ جایی که واکنش‌هایی مانند مواضع مقامات ایتالیا در دفاع از اصول حرفه‌ای و استقلال ورزش، کاملاً قابل انتظار است. موضوع حضور یا حذف یک تیم ملی از رقابت‌های جام جهانی، به‌طور کامل در چهارچوب مقررات نهادهای بین‌المللی فوتبال تعریف می‌شود و هیچ‌گونه وابستگی به اراده یا تصمیمات یکجانبه دولت‌ها ندارد. مرجع صلاحیتدار در این زمینه، صرفاً فیفا است که به‌عنوان نهاد تنظیم‌گر جهانی فوتبال، ضوابط دقیق صعود، حضور و حتی محرومیت تیم‌ها را در اساسنامه و آیین‌نامه‌های خود تعیین کرده است. در نظام حقوق بین‌الملل نیز اصل «عدم مداخله در امور داخلی» و همچنین اصل استقلال نهادهای غیردولتی بین‌المللی اقتضا می‌کند که دولت‌ها در تصمیمات سازمان‌هایی مانند فیفا دخالت نکنند. حتی در عمل، اگر دخالت دولت‌ها در امور فوتبال احراز شود، این امر می‌تواند موجب واکنش انضباطی فیفا -از جمله تعلیق فدراسیون آن کشور- شود. در خصوص اظهارات منتسب به ترامپ نیز باید تأکید کرد چنین مواضعی، حتی اگر در سطح سیاسی مطرح شوند، فاقد هر گونه اثر الزام‌آور حقوقی در ساختار تصمیم‌گیری فیفا هستند. نه رئیس‌جمهوری یک کشور و نه هیچ مقام سیاسی دیگری، صلاحیت مداخله در این فرآیند را ندارد. مفهوم «نمایندگی ملت» در این بحث، بیشتر واجد بار سیاسی و رسانه‌ای است و در حقوق بین‌الملل به‌عنوان یک حق قابل استناد مستقیم شناخته نمی‌شود. آنچه از نظر حقوقی اهمیت دارد، «حق قراردادی و ورزشی فدراسیون عضو فیفا» است که پس از کسب سهمیه ایجاد می‌شود و سلب آن، صرفاً در چهارچوب مقررات فیفا امکان‌پذیر است. بنابراین، فشار یا اظهارنظر سیاسی دولت‌ها، فاقد اثر حقوقی در این زمینه بوده و نمی‌تواند مبنای حذف یک تیم از جام جهانی قرار گیرد. سکوت مسئولان فیفا در چنین مواردی، از نگاه حقوقی بی‌هزینه نیست؛ بلکه می‌تواند پیامدهای مهمی برای نظم حقوقی ورزش بین‌الملل داشته باشد. هنگامی که نهادی مانند فیفا -به‌عنوان متولی صیانت از قواعد فوتبال جهانی- در برابر اظهارات یا فشارهای سیاسی، حتی اگر غیررسمی باشند، موضعی شفاف و قاطع اتخاذ نکند، این برداشت شکل می‌گیرد که مرز میان «رقابت ورزشی» و «مداخله سیاسی» قابل انعطاف است.