رئیس اداره سلامت سالمندان وزارت بهداشت:
۱۰ درصد از سالمندان تهران تنها زندگی میکنند
تا سال ۱۴۳۰ نسبت سالمندان به حدود ۳۰ درصد کل جمعیت کشور میرسد
گروه اجتماعی
سالمندان از جمله گروههای آسیبپذیری هستند که به نسبت گروههای سنی دیگر در بحران و به خصوص در شرایط جنگی به توجه بیشتری نیاز دارند. به همین دلیل وزارت بهداشت با همکاری سایر نهادها طرحی را به شکل پایلوت برای شناسایی و احصای نیازهای سالمندان پرخطر تهرانی در ایام جنگ تحمیلی سوم اجرا کرد تا دریابد چند نفر از سالمندان نیازمند کمک در شرایط بحرانی هستند.
دکتر سیده صالحه مرتضوی، رئیس اداره سلامت سالمندان دفتر جوانی جمعیت، سلامت خانواده و مدارس وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی از اجرای طرح آزمایشی شناسایی و حمایت از سالمندان تنهازیست شهر تهران در زمان جنگ تحمیلی سوم به «ایران» میگوید: «در جنگ اخیر شهر تهران آماج حملات موشکی دشمن بود، به همین دلیل طرحی با حمایت معاونت بهداشت وزارت بهداشت و رئیس مرکز جوانی جمعیت، سلامت خانواده و مدارس و با همکاری معاونت بهداشت سه دانشگاه علوم پزشکی تهران، ایران و شهید بهشتی و همچنین مشارکت فعال دفتر زنان و خانواده وزارت رفاه، سازمان بهزیستی، شهرداری تهران، کارگروه سلامت سالمندان وزارت بهداشت، دبیرخانه شورای ملی سالمندان، گروههای داوطلب (زنجیره انسانی برای زندگی) و سازمانهای مردم نهاد به شکل آزمایشی در سه منطقه تهران اجرا کردیم.
در این طرح به دنبال احصای نیازهای فوری سالمندانی هستیم که تنها زندگی میکنند و به کمک نیاز دارند، اما کسی را برای برآوردن نیازها در دسترس ندارند.»
10 درصد جمعیت ایران
بالای 60 سال است
بحران سالخوردگی جمعیت بحرانی جهانی است و کشور ما کم و بیش در این بحران درگیر است و در سالهای آینده خودش را بیشتر هم نشان میدهد. مرتضوی با بیان این مطلب میگوید: «در حال حاضر بیش از 10 درصد جمعیت ایران بالای 60 سال سن دارند و سالمند محسوب میشوند، اما براساس پیشبینیهای انجام شده، تا سال 1430، نسبت سالمندان کشور به حدود 30 درصد کل جمعیت کشور میرسد.
سالمندان در همه بحرانهای طبیعی و غیر طبیعی جزو گروههای آسیب پذیر هستند. با این اوصاف در میان این جمعیت سالمند، افرادی را داریم که تنها زندگی میکنند و مبتلا به بیماریهای مزمن یا صعب العلاج هستند. به همین دلیل نیازمند توجه ویژه و کمکهای بیشتری در جامعه هستند. وقتی بحرانی در کشور رخ میدهد، مثل پاندمی کووید 19، جنگ 12 روزه یا جنگ تحمیلی اخیر، این گروه از جامعه دچار مشکلاتی میشوند. موضوعات مراقبتی، بهداشتی، درمانی یا تهیه دارو تحت تأثیر قرار میگیرد؛ حتی در مواردی سالمندانی که ناتوانی حرکتی دارند در انجام کارهای شخصی و روزمره زندگی خود هم با چالشهایی مثل پخت غذا، تهیه مواد اولیه، استحمام کردن و.... مواجه هستند. بنابراین نیازمند کمک برای چرخیدن چرخ زندگی روزمرهشان
هستند.»
7 میلیون سالمند در دوران کرونا نشانه دار شدند
مرتضوی با بیان اینکه این گروه از جامعه در بحرانها به توجه سازمانها و گروههای مردمی نیاز دارند، توضیح میدهد: «وزارت بهداشت در دوران کرونا برنامه شناسایی و طبقهبندی سالمندان پرخطر کشور را کلید زد. سالمندانی که تنها زندگی میکنند، بیماریهای صعب العلاج یا مشکلات حرکتی دارند و فردی در اطرافشان نیست که در رفع نیازهای آنها کمک کننده باشد را سالمندان پرخطر مینامند. در آن دوران حدود 7 میلیون سالمند در کشور مورد ارزیابی قرار گرفت و در سامانه سیب وزارت بهداشت نشانهدار شدند. از این تعداد، حدود 350 هزار نفرشان جزو سالمندان پر خطر محسوب میشدند. اما متأسفانه این برنامه با فروکش کردن پاندمی کرونا متوقف شد و حالا پیگیریهایی برای از سرگیری این برنامه در دست اقدام است.»
این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران با اشاره به اینکه کشور در یک سال دو بار تجربه جنگ را پشت سر گذاشته، میگوید: «این بحرانهای انسانی موجب شد به سمت احیای شناسایی و طبقهبندی سالمندان پرخطر برویم تا تأثیرات این جنگ را بر زندگی آنها کاهش بدهیم. امیدواریم بعد از پایان یافتن بحران بتوانیم این برنامه را زنده نگه داریم و پوشش آن را در کل کشور گسترش بدهیم.»
طرح حمایت از سالمندان تنهازیست در مناطق 4، 9 و 10 تهران به شکل پایلوت در حال اجراست. مرتضوی با اشاره به این موضوع توضیح میدهد: «با شروع تجاوزات دشمن و شدت گرفتن حملات در شهرهای بزرگی مثل تهران تصمیم گرفتیم، به شکل پایلوت طرح حمایت از سالمندان تنها زیست را در سه منطقه مختلف تهران آغاز کنیم. منطقه 4 زیر مجموعه دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، منطقه 9 که زیرمجموعه دانشگاه علوم پزشکی ایران و منطقه 10 که تحت پوشش علوم پزشکی تهران قرار دارد را انتخاب کردیم. معمولاً در سیستم سلامت کشور وقتی میخواهیم اقدامی را به شکل سیستماتیک انجام دهیم از پایینترین سطح یعنی مراقبان سلامت شروع میکنیم. این افراد با سالمندان تنها زیست در این سه منطقه تماس گرفتند و یکسری از نیازهای آنها را احصا کردند. شرط ورود سالمندان به این طرح این است، فرد در زمان جنگ در تهران مانده باشد، تنها زندگی کند یا همسری داشته باشد که او نیز سالمند بوده و نیازمند به کمک باشد. البته گزینه سوم برای سالمندانی است که همراه فرزندشان زندگی میکنند، اما او نیز دچار مشکل است، مثلاً معلولیت دارد، این سالمندان شناسایی شدند و در طرح پایلوت ما
قرار گرفتند.»
رئیس اداره سلامت سالمندان وزارت بهداشت با اشاره به اینکه در این مدت حدود 1700 سالمند را ارزیابی کردیم، میگوید: «مراقبین سلامت وزارت بهداشت با این افراد تماس گرفتند و از این تعداد حدود 1500 نفر در زمان تماس در تهران بودند و 912 نفرشان سالمندانی هستند که تنها یا با همسر سالمندشان زندگی میکنند. از بین این آمارها فقط 86 نفر اعلام کردند که تنها زندگی میکنند و در صورت نیاز، به فردی که به آنها کمک کند، دسترسی ندارند.»
حل بحران سالمندی
کار تیمی است
صالحه مرتضوی با بیان اینکه بعد از شناسایی جامعه هدفی که نیازمند واقعی کمک هستند باید برای رفع نیازهایشان اقداماتی انجام شود، توضیح میدهد: «برای این کار به تیم مشترکی نیاز داشتیم که تعدادی از سازمانهایی که اعلام کردم، وارد میدان شدند و هرکدام بخشی از کار را بر عهده گرفتند. البته گروههای داوطلب و سازمانهای مردم نهاد هم به ما پیوستند تا بتوانیم از ظرفیت آنها برای ارائه بهتر خدمات به سالمندان شناسایی شده استفاده کنیم. در این مدت مجموعه نیازهایی را احصا کردیم و هر سازمان قسمتی را بر عهده گرفته است. به طوری که بخشی از نیازها مربوط به بهرهمندی از خدمات سلامت مثل ویزیت پزشک، تمدید نسخه یا خرید دارو از داروخانه است. بخش دیگر مربوط به نیازهای روزمره زندگی مثل حمام کردن، پختن غذا و خرید برای منزل است که در بخش دوم نیروهای داوطلب و مردمی ورود کرده و کار را برعهده گرفتند. اگر به دلیل شرایط جنگی منزل این سالمندان دچار آسیب شده باشد، شهرداری ورود میکند تا مشکل را حل کند. در این میان شاخص دیگری را هم مدنظر قرار دادیم که اگر سالمندی وضعیت معیشتی مناسبی ندارد، سازمان بهزیستی در بحث تهیه بسته ارزاق یا تهیه پوشینه سالمندان ورود کند تا نیازهای این افراد برطرف شود. بحث سالمندی موضوع یک وجهی نیست که یک سازمان آن را برعهده بگیرد، بلکه میان حوزهای است و همه سازمانها باید نقششان را به درستی ایفا کنند. علت اینکه طرح را به شکل پایلوت اجرا کردیم برای این است که دریابیم سازمانها چطور باید کنار هم قرار بگیرند و هر کدام چه نقشی را ایفا کند. امیدواریم بتوانیم در آینده همه مناطق تهران را پوشش دهیم و همچنین سالمندان استانهای دیگر را هم شناسایی کنیم.»
رشد سالمندی، ابَر بحران آینده
رئیس اداره سلامت سالمندان وزارت بهداشت درباره تعداد سالمندان پرخطر تهران میگوید: «براساس آماری که در سامانه سیب ثبت شده است، بیش از 10 درصد سالمندان ساکن در شهر تهران تنها زندگی میکنند که شناسایی آنها با چالشهایی روبه روست. همه سالمندان به مراکز جامع سلامت وزارت بهداشت برای دریافت خدمات مراجعه نمیکنند و این موضوع شناسایی آنها را سختتر میکند به همین دلیل ممکن است آن گروه از سالمندانی که در زندگی با چالش بیشتری روبه رو هستند، در دسترس ما قرار نگیرند. به همین دلیل گاهی برای شناسایی این افراد هم نیازمند سازمانهای دیگر یا نیروهای داوطلب محلی هستیم تا بتوانیم دسترسی بهتری به سالمندان پرخطر داشته باشیم. همواره تأکید ما برهمکاری بین بخشی با سایر نهادهاست. چون اگر این اقدامات انجام نشود در آینده سالمندی به ابر بحران کشور تبدیل میشود.»
