«اینچهبرون» دروازه تجارت با اوراسیا
گروه ایران زمین- در پی تشدید تحریمهای همهجانبه و اقدامات خصمانه آمریکا و رژیم صهیونیستی که امنیت مسیرهای تجاری جنوب ایران بویژه زیرساختهای بندری را با تهدید مواجه ساخته است، گذرگاه مرزی اینچهبرون در استان گلستان به عنوان یک کریدور راهبردی و امن در شمال شرق کشور، نقشی حیاتی در تداوم زنجیره تأمین، صادرات غیرنفتی و ترانزیت کالا ایفا میکند. این منطقه با بهرهمندی از زیرساختهای لجستیکی پیشرفته، ظرفیت جابهجایی حجم عظیمی از واردات و ترانزیت کالا را داشته و به دروازه نوین تجارت ایران با اتحادیه اقتصادی اوراسیا تبدیل شده است. رشد ۱۹ درصدی صادرات غیرنفتی گلستان در سال ۱۴۰۴، نه فقط یک دستاورد آماری، بلکه گواهی عینی بر این واقعیت است که با شناسایی و تقویت کریدورهای امن شمالی، میتوان فشار تحریمها و تهدیدات نظامی را خنثی کرد و مسیر توسعه صادرات و تأمین کالاهای اساسی را هموار ساخت. با ادامه این روند و سرمایهگذاری بیشتر در تکمیل زیرساختهای لجستیکی و توسعه گمرکات تخصصی، استان گلستان و بویژه منطقه آزاد اینچهبرون، قادر خواهند بود نقشی فراتر از یک گذرگاه موقت و بحرانزده ایفا کرده و به یکی از قطبهای دائمی تجارت و ترانزیت در شمال شرق ایران تبدیل شوند.
در شرایطی که اقتصاد ایران همزمان در گیر و دار جنگی تمامعیار در دو جبهه اقتصادی و نظامی از جانب آمریکا و رژیم صهیونیستی به سر میبرد، گذرگاه مرزی اینچهبرون در استان گلستان با تکیه بر جایگاه ژئوپلتیک استثنایی خود در مجاورت کشورهای آسیای میانه و بهرهمندی از شبکه ریلی اترک موفق شده بخش قابل توجهی از فشارهای لجستیکی و تجاری وارد بر ایران را جبران کند.
رشد ۱۹درصدی صادرات
از مرز «اینچهبرون»
طبق گفته «درویشعلی حسنزاده» مدیرکل صنعت، معدن و تجارت استان گلستان، بهرغم اقدامات خصمانه آمریکا و رژیم صهیونیستی در قالب تحریمهای ظالمانه، صادرات غیرنفتی استان در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال پیش از آن، رشد قابل توجهی را تجربه کرده است. بر اساس آمار ارائهشده توسط گمرکات استان، مجموع صادرات کالا در دوره یادشده به ۸۵۸ هزار و ۳۰۰ تن رسیده که از نظر وزنی ۱۹ درصد افزایش یافته است. ارزش این میزان صادرات نیز معادل ۴۸۱ میلیون و ۷۰۰ هزار دلار برآورد شده که نسبت به سال ماقبل، چهار درصد رشد ارزشی را نشان میدهد. این ارقام بیانگر آن است که با وجود فشارهای خارجی، بخش تولید و تجارت استان توانسته است پویایی خود را حفظ کرده و بر موانع تحمیلی فائق آید.
مدیرکل صنعت، معدن و تجارت استان گلستان در تشریح ساختار مقاصد صادراتی استان گلستان اظهار کرد: «کشورهای ترکمنستان، قزاقستان، ازبکستان، عراق و افغانستان به ترتیب مهمترین بازارهای هدف کالاهای صادراتی این استان در سال ۱۴۰۴ بودهاند. این الگوی توزیع جغرافیایی، حاکی از تغییر راهبردی در اولویتبندی بازارها و افزایش چشمگیر نقش همسایگان شمالی و منطقه اوراسیا در سبد تجاری استان است». ترکیب کالاهای صادراتی نیز نشاندهنده تنوع رو به رشد محصولات صنعتی، کشاورزی و پتروشیمی است. از جمله مهمترین اقلام صادراتی میتوان به پسته (به عنوان محصول استراتژیک باغی)، لولههای آهنی، کامپاند پلیاتیلن، پلی استایرن، انواع پنیر، خوراک آبزیان، ید، میلگرد، تخممرغ و نیز تخته و ورق پلاستیکی اشاره کرد. این طیف متنوع، گویای گذار تدریجی از صادرات سنتی به محصولات با ارزش افزوده بالاتر در استان است.
بررسی آمار واردات استان گلستان در سال ۱۴۰۴ نشان میدهد که ۵۸ هزار و ۴۰۰ تن کالا به ارزش ۱۱۱ میلیون و ۳۰۰ هزار دلار از طریق گمرکات کشور وارد شده است. «درویشعلی حسنزاده» مدیرکل صنعت، معدن و تجارت استان گلستان با اشاره به ترکیب این واردات تأکید کرد: «عمده اقلام ورودی شامل روغن خام سویا، روغن خام ذرت، مولدها (ژنراتورها یا تجهیزات مولد)، نخ پنبه، روغن پایه معدنی، ماشینآلات و اجزا و قطعات صنعتی، تجهیزات تخصصی گلخانه، انواع پارچه، کک نفتی و کودهای شیمیایی بوده است». به گفته مدیرکل صنعت، معدن و تجارت استان گلستان، این کالاها عمدتاً در راستای تأمین نیازهای واسطهای صنایع داخلی، تکمیل زنجیره تولید و پشتیبانی از بخشهای کشاورزی و صنعتی استان وارد شدهاند. این الگوی واردات، بیانگر رویکردی هدفمند برای تأمین نهادههای ضروری تولید و حفظ استمرار چرخههای صنعتی و غذایی در شرایط تحریم است.
اما از دیگر سو، زیرساختهای موجود در منطقه آزاد اینچهبرون شامل انبارهای سرپوشیده، سولههای چندمنظوره، تجهیزات پیشرفته تخلیه و بارگیری و... بستری فراهم آورده که قابلیت مدیریت حجم بالای واردات و ترانزیت را به صورت بیوقفه داراست. این ویژگی بویژه در صورت اختلال در مسیرهای جنوبی و احتمال تهدید در زنجیره تأمین کالاهای اساسی مانند غلات، روغنهای خام و نهادههای دامی، اهمیتی دوچندان یافته است. بر اساس اظهارات فعالان اقتصادی استان گلستان، مسیرهای امن شمالی قادرند سالانه تا ۱۲ میلیون تن کالا را جابهجا کرده و حتی در سناریوی قطع کامل مسیرهای جنوبی، جایگزینی مطمئن برای ارتباطات تجاری با شرکای شرقی از جمله چین باشند. این ظرفیت در حالی مطرح میشود که برخی شرکتهای بزرگ و واردکنندگان عمده، مسیر ریلی چین به منطقه آزاد اینچهبرون را برای انتقال کالاهای خود برگزیدهاند که نشانهای آشکار از جذابیت اقتصادی و قابلیت اطمینان این کریدور است.
ظرفیت ۳۰۰ میلیون دلاری
در منطقه آزاد
«رضا مبصری» یکی از فعالان اقتصادی استان گلستان نیز با اشاره به پیامدهای مخرب جنگ در جنوب ایران بر زنجیرههای تجاری، بر لزوم بهرهبرداری راهبردی از امنیت حاکم بر مسیرهای شمالی کشور، بویژه کریدور ترانزیتی شمال-جنوب، تأکید کرد. وی بمباران مستمر مناطق جنوبی را عامل اصلی ایجاد اختلال در تأمین بهموقع محمولههای غلات دانست و به ایرنا گفت: «افزایش بیسابقه خطرات جانی برای رانندگان ترانزیت که در خط مقدم حفظ جریان کالا قرار دارند، فرآیند عادی تجارت را با مانعی جدی روبهرو ساخته است».
«رضا مبصری» با توصیف وضعیت امنیتی مطلوب در شمال کشور، استفاده حداکثری از این مزیت ژئوپلتیک را یک ضرورت غیرقابل انکار خواند و تصریح کرد: «مسیرهای شمالی نه تنها قابلیت جایگزینی کامل برای تأمین غلات و نهادههای اساسی را دارند، بلکه ظرفیت جابهجایی سالانه تا ۱۲ میلیون تن انواع کالا را نیز دارا هستند». به گفته وی، این کریدورها حتی میتوانند در سناریوی بروز محدودیتهای شدید در خلیج فارس و تنگه هرمز، جایگزین بخش قابل توجهی از ارتباطات تجاری با شرکایی نظیر چین شوند؛ موضوعی که با توجه به تشدید تنشهای منطقهای، اهمیتی دوچندان یافته است. این فعال اقتصادی گلستان، بر توسعه گمرکات تخصصی در استان گلستان به عنوان یک اولویت کلیدی تأکید و اظهار کرد: «ایجاد گمرکات تخصصی نظیر گمرک ویژه ترخیص دارو، این امکان را فراهم میکند که فرآیند ترخیص کالا بدون نیاز به ارجاع به استانهای دیگر، دقیقاً در همان محدوده استانی انجام شود و زمان و هزینه تمامشده تجارت به میزان قابل توجهی کاهش یابد». مبصری در پایان با اشاره به ظرفیت ۳۰۰ میلیون دلاری منطقه آزاد اینچهبرون، این منطقه را فرصتی کمنظیر برای بازرگانان و واردکنندگان استان توصیف کرد و گفت: «این ظرفیت بکر میتواند بستری مناسب برای سرمایهگذاری و توسعه فعالیتهای تجاری در استان فراهم آورد، مشروط بر آنکه حمایتهای لازم از سوی نهادهای مسئول صورت گیرد».
برش
«گلستان»، پناهگاهی امن برای سرمایهگذاری
«روحالله صلبی» مدیرکل امور اقتصادی و دارایی استان گلستان با اشاره به تلاطمهای ژئوپلتیک معاصر و بیثباتیهای فزاینده در سطح منطقه، از استان گلستان به عنوان مقصدی امن، پایدار و دارای بازدهی اقتصادی مطلوب برای سرمایهگذاری یاد کرده است. وی با تأکید بر اینکه هماکنون ضریب ریسک سرمایهگذاری در بسیاری از نقاط جهان به طور محسوسی افزایش یافته است، اظهار کرد: «موقعیت ممتاز ژئواکونومیک، زیرساختهای مقاوم و امنیت پایدار در استان گلستان، بستری مناسب برای جذب سرمایهگذاریهای میانمدت و بلندمدت فراهم ساخته و این استان را به پناهگاهی مطمئن برای سرمایهگذاران داخلی و خارجی تبدیل کرده است». به گفته صلبی، مهمترین مزایای سرمایهگذاری در استان گلستان، امنیت غذایی و منابع ناشی از برخورداری از زیرساختهای پیشرفته کشاورزی، مجاورت با بنادر راهبردی دریای خزر و تنوع زیستی منحصربهفرد است که با تضمین تأمین مواد غذایی در دوران بحران، ارزش ذاتی داراییها را نیز افزایش میدهد. دوم، امنیت زنجیره تأمین در صنایع غذایی است؛ با توجه به اختلالات گسترده در زنجیرههای جهانی تأمین، سرمایهگذاری در صنایع تبدیلی و غذایی استان، دسترسی پایدار به محصولات استراتژیک و نفوذ در بازارهای صادراتی منطقه را میسر میسازد.
مدیرکل امور اقتصادی و دارایی گلستان، سومین مزیت را پتانسیل بالای استان در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر برشمرد و خاطرنشان کرد: «این ظرفیت، فرصتهای مناسبی برای سرمایهگذاری در پروژههای انرژی پاک ایجاد کرده است؛ پروژههایی که به دلیل استقلال از جریانهای سنتی انرژی، در شرایط تحریم و جنگ از اهمیتی دوچندان برخوردارند». صلبی در ادامه به سایر مزیتهای رقابتی استان اشاره کرد و گفت: «فرصتهای بینظیر برای جذب سرمایه خارجی با هدف توسعه زیرساختهای گردشگری در تراز بینالمللی، همراه با ارائه مسیرهای تسهیلشده برای ثبت سرمایه و بهرهمندی از معافیتهای مالیاتی و گمرکی از دیگر عواملی است که ریسک سرمایهگذاری را در این منطقه به طور قابل ملاحظهای کاهش میدهد». وی تصریح کرد: «با توجه به تجاوزات آمریکا و رژیم صهیونیستی و اختلالات اخیر در مسیرهای دریایی و تشدید تنشهای منطقهای، کریدور ریلی اینچهبرون را میتوان به عنوان «دروازه اوراسیا برای ایران» معرفی کرد». وی تصریح کرد: «این مسیر ریلی که با تلفیقی از سرمایهگذاری دولتی و خصوصی توسعه یافته، ظرفیت جابهجایی میلیونها تن کالا را داراست و به عنوان جایگزینی ایمن، کارآمد و کمریسک برای مسیرهای دریایی ناامن شناخته میشود». مدیرکل امور اقتصادی و دارایی گلستان با تأکید بر نقش محوری این مسیر در شرایط کنونی اذعان کرد: «با توجه به احتمال قطع یا کاهش شدید واردات از مسیرهایی نظیر بندر جبلعلی در امارات، استان گلستان و به طور خاص کریدور ریلی اینچهبرون، به نقطه اتکای اصلی تجارت ایران تبدیل شده است». به گفته «روحالله صلبی» مدیرکل امور اقتصادی و دارایی گلستان، این کریدور نه تنها یک مسیر ترانزیتی معمولی، بلکه یک زیرساخت راهبردی برای شکستن تحریمهای دریایی و حفظ پایداری جریان کالاهای اساسی در برابر تهدیدات خارجی محسوب میشود.
