آیین هجدهمین جشنواره تجسمی فجر با حضور وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در شوشتر افتتاح شد
پایتخت سازههای آبی میزبان هنرمندان
هجدهمین جشنواره هنرهای تجسمی فجر در سازههای آبی تاریخی شوشتر شامگاه چهارشنبه آغاز به کار کرد.
سیدعباس صالحی در آیین افتتاحیه این جشنواره با تأکید بر نگاه قدسی به آب در ادیان و فرهنگ ایرانی گفت: «آب در باور ایرانیان تنها تأمینکننده نیاز مادی نیست بلکه عنصری قدسی و تجلیگاه امر الهی است که نوع تعامل ما با آن را دگرگون میسازد.»
او با اشاره به سفرنامه ابنبطوطه، جهانگرد نامدار مسلمان خاطرنشان کرد: «ابنبطوطه وقتی به شوشتر رسید، اقامتی طولانی در این شهر داشت و دانشمندان این دیار را مسلط بر همه دانشهای زمانه خود توصیف کرد. شوشتر در روزگار خود به عنوان شهر «عالم به زمان» شناخته میشد.»
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با تقدیر از معاونت هنری وزارتخانه و دبیر جشنواره، استاد پیشکسوت کلهرنیا به دلیل مزین کردن این دوره از جشنواره به نام آب و برگزاری مراسم افتتاحیه در شوشتر، اظهار کرد: «برنامه ما این است که جشنواره هنرهای تجسمی محدود به یک یا دو هفته نباشد، بلکه یک سال در ایران زمین در جریان باشد. امشب، شبی تاریخی برای آغاز یک «سال آبی هنر» در ایران است.»
صالحی در بخش دیگری از سخنان خود به سه نگاه متفاوت به آب اشاره کرد و گفت: «نخست، نگاه ادیان به آب است به گونهای که در تمام ادیان معنوی جهان، آب صرفاً عنصر مادی نیست، بلکه واسطه فیض و امر قدسی است.»
او افزود: «از مسیحیت با غسل تعمید، صابئین که کنار آب زندگی میکنند و در اسلام که عرش الهی بر آب است، همگی نشاندهنده این نگاه والا به آب هستند. دوم نگاه ایرانیان باستان به آب است. هِرودوت مورخ نامی یونان، پنج قرن پیش از میلاد درباره ایرانیان نوشته است که آنان در رودخانه آب دهان نمیریزند و دستهای آلوده خود را در آن نمیشویند زیرا رود را محترم میدارند. این قداستبخشی به آب، ریشه در فرهنگ دیرپای ایران دارد.»
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی سومین وجه را پیوند آب با هنر ایرانی دانست و تصریح کرد: «در باغ ایرانی، آب فقط برای پرورش درختان نیست بلکه خلق زیبایی میکند در فرش ایرانی، آب و درخت دو تصویر اصلی هستند.»
به اعتقاد وزیر فرهنگ، سازههای آبی شوشتر تنها یک شاهکار مهندسی نیست بلکه هنر ایرانی را نیز در کنار مهندسی خلاقانه خود به نمایش گذاشته است.
پیوند موضوعات هنر با جامعه
همچنین عصر پنجشنبه بخش اصلی هجدهمین جشنواره هنرهای تجسمی فجر با عنوان «بابا آب داد» با حضور مهدی شفیعی، معاون امور هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، آیدین مهدیزاده، رئیس شورای سیاستگذاری جشنواره و دیگر مسئولان در موزه هنرهای دینی امام علی(ع) تهران، افتتاح شد.
شفیعی، معاون هنری وزارت ارشاد در این مراسم آب را نماد پاکی، زندگی، تطهیر و برکت برای ایرانیها دانست و گفت: «آب از منظر اساطیری و آیینی همیشه نقش پر رنگی در فرهنگ و حکمت ایرانی داشته و نیز به لحاظ دینی آب همیشه جایگاه ویژهای برای ما داشته است.»
او به نکته جالب که جمشید حقیقتشناس، کیوریتور این نمایشگاه گفته اشارهای کرد و افزود: «مکتب سقاخانه اساسش بر موضوع آب بوده که نکتهای جذاب و جالب است. همچنین در حوزه دینی، روایتهای پر رنگی همچون کربلا با آب پیوند خورده است.»
معاون امور هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ادامه داد: «همچنین آب جایگاه ویژهای در فرهنگ ما داشته و دارد و همچنان در حافظه فرهنگی و جمعی ما زنده است. در حافظه تاریخی ما، ریختن آب پشت سر مسافر، بر سر سفره نوروز، احترام به آب و تقدس آن وجود دارد.»
شفیعی با بیان اینکه آب در زندگی معاصر ما نیز، عنصر قدسی و مقدس است و تبدیل به مسأله سیاستگذاری شده، تصریح کرد: «زمانی که با بحران آب مواجه شدیم، مسأله توجه به آب از منظر عدالت، مدیریت بحران و مسئولیت اجتماعی، به یک موضوع اجتماعی معاصر تبدیل شده که نمیتوان از آن غافل بود.»
او اضافه کرد: «اینکه بهرام کلهرنیا دبیر جشنواره، این رویداد را با مسائل اجتماعی که برای جامعه ما نیز اهمیت دارد، پیوند داده تشکر میکنم. باید موضوع بازتعریف شود و آن خاطره و حافظه جمعی را دوباره زنده و راجع به آن گفتوگو کنیم.»
شفیعی تأکید کرد: «هنرمندان میتوانند در تولید آثار خود، بنابر زیباییشناسی، ذائقه و سبک خودشان، موضوعات و مسائل متفاوتی را دستاویز خلق کنند اما وقتی به سمت تعریف رویدادهای هنری میرویم، توجه به کاربردی بودن موضوعات، توجه به پیوند موضوعات هنر با جامعه و اثرگذاری آن، اهمیت بالایی پیدا میکند.»
معاون امور هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به این نکته که رویداد ما، تنها نباید جشنواره و رویدادهایی باشد که در تالارهای بسته برای خود هنرمندان یا علاقهمندانی که همیشه پای کار نمایشگاهها، گالریها و سالنهای نمایشی و موسیقی هستند، اجرا و تمام شود گفت: «هنر باید مردم و مخاطبان بیشتری را درگیر کند. باید به سمت مردم بیاید، به مسائل اجتماعی بپردازد و بتواند بخشی از مسائل امروز را برجسته کند، به سمت حل آنها برود و حتی ایده داشته باشد. همه مردم از تمام جوامع به موضوع آب پرداختهاند.»
شفیعی به دیگر برنامههای جشنواره هنرهای تجسمی اشارهای داشت و گفت: «پس از این نمایشگاه، رویدادهایی نیز در موزه برج آزادی، در مؤسسه فرهنگی هنری صبا، فرهنگسراهای ارسباران و نیاوران نیز در جریان است. همچنین در یک سال آینده، موضوع آب در هنرهای تجسمی پیگیری خواهد شد و در گفتوگوهایی که شب گذشته با همکاران در وزارت نیرو و وزیر فرهنگ داشتیم، قرار شد ایده آب را به هنرهای دیگر در حوزه تئاتر، موسیقی و سینما نیز بسط بدهیم تا همه هنرمندان به آن بپردازند.»
روایتی بهتر از آب در موزه امام علی(ع)
آیدین مهدیزاده، رئیس شورای سیاستگذاری جشنواره هجدهم نیز در این مراسم در سخنانی گفت: «از مواردی که در جشنواره فجر امسال به دنبال آن بودیم، برداشتن مرز میان هنرها و حالت تخصصی آن و عبور از تخصصگرایی به سمت عامگرایی مردمی بوده است.»
مهدیزاده ادامه داد: «این نمایشگاه، مصداق عینی همنشینی هنرهای مختلف تجسمی در حوزه نقاشی، تصویرسازی، گرافیک، کاریکاتور و حجمسازی است که جمشید حقیقتشناس به کمال، راهبری این نمایشگاه را برعهده داشت و این نمایشگاه تجربه نو در این دو سال اخیر در جشنواره ملی هنرهای تجسمی فجر بوده که امیدواریم به مذاق هنرمندان و هنردوستان نیکو آید.»
او اضافه کرد: «همچنین بحث فرآیند محوری مطرح بود و تأکید داشتیم تا نمایشگاه از قالب یک سری تصویر منفرد، منفک و مستقل از هم، تبدیل به یک فرآیند بازدید شود که این امر برگرفته از یک روایتی باشد.»
او با بیان اینکه پایمردی و لطف مدیریت مجموعه موزه امام علی(ع) و مدیریت موزههای سازمان فرهنگی هنری شهرداری ارزشمند است درخواست کرد: «مسئولان امر به ما کمک و حمایت کنند تا این نمایشگاه، طولانیتر از بازده زمانی که برای آن دیده شده، برگزار شود. شاید پیشنهاد بدهیم تا در نوروز هم تمدید شود تا تعداد مردم بیشتری موضوع را ببینند.»
مهدیزاده تأکید کرد: «این نمایشگاه تنها یک هنر و محفلی شدن نیست، بلکه یک روایت کاملاً آشکار از آداب و رسوم و اعتقادات در مورد آب است، مردم هم میتوانند اشیا یا آثاری را به این داستان اضافه کنند تا این مجموعه بتواند سفیری برای روایت مقدس، تمدنی و با اهمیت آب باشد.»
بــــرش
نمایشگاه «بابا آب داد»
«بابا آب داد» یک پروژه کیوریتور محور هنری با موضوع آب است؛ در این نمایشگاه آثار هنرمندان در بخشهای نقاشی، عکس، پوستر، کاریکاتور، چیدمان و فیلمی کوتاه در معرض دید قرار گرفت.
این فیلم کوتاه بریدهای از فیلمهای سینمایی ایران با موضوع آب است، فیلمی بیصدا که بر بیننده تأثیرگذار خواهد بود. این نمایشگاه در سه طبقه موزه امام علی برپا شده که از آرشیوهای آثار هنری موزه امام علی، موزه هنرهای معاصر تهران، فرهنگستان هنر و مؤسسه توسعه هنرهای معاصر با محوریت آب استفاده شده است.
همچنین در طبقه اول نمایشگاه، آثار با موضوع آب، طبقه دوم با محوریت آب و خاک و طبقه سوم با موضوع خاک به نمایش گذاشته میشود. در این نمایشگاه آثاری از مسعود عربشاهی، ایران درودی، عباس کیارستمی، سهراب سپهری، عباس بلوکیفر، رضا مافی و هنرمندان شاخص دیگر در معرض دید قرار گرفت.
