یادداشت فرزانه صادق، وزیر راه و شهرسازی
کریدورها، فرصت امروز و الزام فردا
تحولات اخیر در حوزه حملونقل و ترانزیت نشان میدهد که کریدورها اعم از ریلی و جادهای دیگر صرفاً پروژههای عمرانی نیستند، بلکه به ابزارهای راهبردی در بازتعریف جایگاه کشورها در اقتصاد منطقهای و جهانی تبدیل شدهاند. در این میان، ایران با برخورداری از موقعیت ژئوپلتیک کمنظیر، در نقطه تلاقی شرق و غرب و شمال و جنوب قرار گرفته است؛ ظرفیتی که اگر بهدرستی فعال شود، میتواند موتور محرک رشد اقتصادی، اشتغال و دیپلماسی اقتصادی کشور باشد.
تأکید دولت چهاردهم بر توسعه کریدورها، تخصیص منابع بیسابقه و تلاش برای فعالسازی سرمایهگذاری بخش خصوصی، نشاندهنده ورود سیاست حملونقل کشور به مرحلهای جدید است؛ مرحلهای که سرعت، تأمین مالی پایدار و مشارکت بخش غیردولتی، تعیینکننده موفقیت یا ناکامی آن خواهد بود.
کریدورها؛ از مزیت بالقوه تا ضرورت راهبردی
در دنیای امروز، مسیرهای ترانزیتی تعیین میکنند که جریان سرمایه، تجارت و زنجیرههای تأمین از کدام کشورها عبور کند. کریدورها به زبان مشترک اقتصاد سیاسی منطقه تبدیل شدهاند؛ زبانی که با آن میتوان وزن ژئواکونومیک کشورها را افزایش داد. ایران، بهواسطه قرار گرفتن در چهارراه ارتباطی آسیا، قفقاز، خاورمیانه و اروپا، از مزیتی برخوردار است که بسیاری از کشورها برای دستیابی به آن هزینههای سنگین میپردازند.
کریدورهای شمال–جنوب و شرق–غرب ایران، در صورت تکمیل و بهرهبرداری کارآمد، میتوانند مسیرهای کوتاهتر، امنتر و مقرونبهصرفهتری نسبت به مسیرهای جایگزین ارائه دهند و کشور را به یکی از حلقههای کلیدی زنجیره لجستیک منطقه تبدیل کنند.
سیاستگذاری دولت چهاردهم
تمرکز بر شتاب و تأمین مالی
در همین چهارچوب، اظهارات دکتر پزشکیان رئیسجمهوری محترم در سفر استانی به گلستان، حامل پیامی روشن برای فعالان اقتصادی و سرمایهگذاران بود. اختصاص اعتبار بیسابقه ۲.۵ میلیارد دلاری به توسعه کریدورها، در کنار منابعی که با تدبیر مقام معظم رهبری از محل فروش نفت برای تکمیل جادهها و کریدورها پیشبینی شده، نشان میدهد که دولت چهاردهم، کریدورها را در صدر اولویتهای اقتصادی خود قرار داده است.
این رویکرد، صرفاً به تزریق منابع دولتی محدود نمیشود؛ بلکه بر ایجاد منابع مالی پایدار و زمینهسازی برای ورود فعال بخش خصوصی تأکید دارد. نگاهی که توسعه زیرساخت را هزینه نمیداند، بلکه سرمایهگذاری برای آینده اقتصادی کشور تلقی میکند.
نقش وزارت راه و شهرسازی در فعالسازی کریدورها
در سطح اجرا، وزارت راه و شهرسازی با تمرکز بر دیپلماسی حملونقل و تکمیل حلقههای مفقوده شبکه ریلی و جادهای، مسیر تازهای را دنبال میکند. تشریح آخرین وضعیت کریدورهای ریلی نشان میدهد که بسیاری از پروژههای معطلمانده سالهای گذشته، وارد فاز نهایی شدهاند؛ از راهآهن خاش–چابهار و میانه–اردبیل گرفته تا مسیرهای بینالمللی سرخس–چشمهثریا، شلمچه–بصره و کریدور کرمانشاه–خسروی.
در این میان، پروژه راهآهن رشت–آستارا بهعنوان حلقه مفقوده کریدور شمال–جنوب، جایگاهی ویژه دارد و این خط ریلی با استفاده از فاینانس خارجی، میتواند زمان و هزینه حملونقل میان جنوب آسیا و اروپا را بهطور چشمگیری کاهش دهد.
درک مشترک منطقهای برای توسعه کریدورها
توسعه کریدورها بدون هماهنگی منطقهای ممکن نیست. نشستهای سهجانبه ایران با ترکیه و ازبکستان در 23 بهمن 1404 در ترکیه و نشستهای متعدد قبلی برای تقویت کریدور شرقی–غربی، نشاندهنده درک مشترک کشورهای منطقه از اهمیت همافزایی لجستیکی است. تسهیل تشریفات مرزی، دیجیتالیسازی فرآیندها و رفع موانع مقرراتی، از جمله اقداماتی است که میتواند کارآمدی این مسیرها را افزایش دهد و جذابیت سرمایهگذاری را تقویت کند.
در چنین فضایی، ایران میتواند از یک مسیر عبوری صرف، به شریک راهبردی کشورهای همسایه در تجارت و ترانزیت تبدیل شود؛ نقشی که پیامدهای اقتصادی و سیاسی آن فراتر از حوزه حملونقل خواهد بود.
بخش خصوصی؛ حلقه مفقوده توسعه شتابان
نکته مشترک دیدگاههای کارشناسی و اظهارات نمایندگان مجلس آن است که توسعه سریع کریدورها بدون مشارکت فعال بخش خصوصی امکانپذیر نیست. منابع دولتی، هرچند مهم، اما برای حجم گسترده پروژههای ریلی و جادهای کفایت نمیکند. ورود سرمایهگذاران داخلی و خارجی، استفاده از مدلهای مالی پروژهمحور، صندوقهای سرمایهگذاری و مشارکتهای عمومی–خصوصی، میتواند سرعت اجرا را بهطور معناداری افزایش دهد.
برگزاری همایش بینالمللی ایران کریدور ۲۰۲۶ در همین راستا قابل ارزیابی است؛ رویدادی که هدف آن معرفی فرصتهای واقعی سرمایهگذاری، حذف موانع مقرراتی و هدایت نقدینگیها به سمت پروژههای مولد زیرساختی است.
توسعه کریدورهای حملونقلی اعم از ریلی و جادهای، آزمونی جدی برای سیاستگذاری اقتصادی کشور است. ایران امروز بیش از هر زمان دیگری به تبدیل مزیت جغرافیایی خود به مزیت رقابتی نیاز دارد. تحقق این هدف، مستلزم شتاب در اجرا، ثبات در تصمیمگیری و اعتمادسازی برای بخش خصوصی است.
کریدورها، مسیر عبور آینده اقتصاد ایراناند. اگر این مسیرها با سرمایهگذاری هوشمندانه و مشارکت واقعی بخش خصوصی تکمیل شوند، ایران میتواند جایگاه شایسته خود را در شبکه ترانزیت منطقهای و جهانی بازتعریف کند؛ جایگاهی که همزمان به رشد اقتصادی، امنیت ملی و تقویت دیپلماسی اقتصادی منجر خواهد شد.
