منوچهر شاهسواری دبیر جشنواره فیلم:
آغوش فجر به روی هیچکس بسته نیست
نیلوفر ساسانی
گروه فرهنگی
با کنار هم گذاشتن تأکید منوچهر شاهسواری بر «کشف استعداد و تربیت نیروی انسانی خلاق»، «ضرورت دیدهشدن نسل تازه فیلمسازان» و آمار ۳۶درصدی فیلماولیها در جشنواره، شاید بتوان موجهترین توجیه برای برگزاری جشنواره چهلوچهارم فیلم فجر را پیدا کرد.
در این نشست به موضوعهایی چون حذف هیأت انتخاب، سرنوشت سیمرغ مردمی در عصر اینترنت، احتمال تکرار تجربه سرنوشت فیلم حمید نعمتالله برای فیلم تازه محمد کارت و اصرار بر حضور ۳۱ فیلم در بخش مسابقه پرداخته شد؛ محورهایی که صبح هشتم بهمنماه و چهار روز مانده به آغاز جشنواره، در موزه سینما به آزمون گذاشته شدند.
بهانهای برای کنار هم ماندن
منوچهر شاهسواری، دبیر جشنواره، در ابتدای این نشست گفت: «شرایط امروز، همدردی با همه کسانی را که جانهای خود را از دست دادند اجتنابناپذیر میکند؛» جانهایی که به تعبیر او میتوانست در راه رشد و پیشرفت آینده این سرزمین مؤثر باشد. با این حال تأکید کرد: «از بین رفتن هر قطره خون ایرانی درد سنگینی است، اما باید زندگی و کار کرد و خانه را حفظ کرد.»
شاهسواری «خانه» را مفهومی چندلایه تعریف کرد؛ از وطن و ارزشها تا سینما. او جشنواره فیلم فجر را رویدادی ملی دانست که در طول ۴۴ سال، نیروی انسانی درخشان به سینمای ایران افزوده و آن را به «باغ بزرگی» تشبیه کرد که میوههایش را به آینده این سرزمین هدیه میدهد. از نگاه او، جشنواره فقط متعلق به فیلمسازان و رسانهها نیست؛ مردم، دوستداران سینما، نهادها و دستگاهها نیز ذینفع آناند و هر تغییری بدون درنظر گرفتن این طیف گسترده ممکن نیست.
در پاسخ به پرسشها درباره اهمیت جشنواره در شرایط امروز، شاهسواری سینما را پروژه ندانست، بلکه پروسهای خواند که با دغدغهمندی و ماندن معنا پیدا میکند. او با اشاره به فشارهایی که بر برخی فیلمسازان وجود دارد، گفت: «دمشان گرم که سینما را زنده نگه میدارند» و تأکید کرد: «بخش قابلتوجهی از فیلمهای امسال به درد و دغدغه مردم پرداختهاند.» به باور او، ترک کردن خانه و فرهنگ، اوضاع را بدتر میکند و سینما باید مرهم زخم باشد: «ما وظیفه داریم نه از بیچارگی، بلکه از دغدغهمندی که باید کنار مردم باشیم و مرهم زخم باشیم.»
یکی از محورهای پرتکرار پرسشها، موضوع عدم شرکت برخی هنرمندان در جشنواره و حضور یا عدم حضور چهرهها در نشست خبری بود. شاهسواری در اینباره گفت: «هیچکس را برای حضور در نشستها یا جشنواره نمیتوان مجبور کرد و اگر هنرمندی نیاید، به خودش مربوط است؛ خانهاش است، آمد قدم سر چشم ما گذاشته و نیامد هر جا که هست در سلامت باشد.» او با این حال تأکید کرد: «الان وقت خالی کردن صحنهای که خانه ما در مرکز آن است، نیست.»
او با بیان اینکه این عدم حضور را نمیفهمد، پرسشی کلیدی مطرح کرد: «آیا شده است ما در خانه را قفل کنیم و دیگر به خانه برنگردیم؟» شاهسواری افزود: «اگر پنجره خانه شکسته باشد، با پارچه و تخته جلوی طوفان را میگیریم. این نظر شخصی من است.» از نگاه دبیر جشنواره، آغوش فجر به روی هیچکس بسته نیست و هیچکس به خاطر حرف و سلیقهاش از آغوش جشنواره کنار نمیرود.
فیلماولیها
رویش نسل تازه سینما
حضور پررنگ فیلماولیها یکی از شاخصههای اصلی جشنواره امسال است؛ موضوعی که شاهسواری با صراحت از آن دفاع کرد. او تأکید کرد: «هیچ فیلمی در جشنواره فجر حاضر نیست که از کیفیت مناسبی برخوردار نباشد.» شاهسواری با یادآوری سابقه جشنواره گفت: «همه ما که اینجا نشستهایم محصول جشنواره فیلم فجر هستیم.» به باور او، این جشنواره به سینمای ایران اعتبار داخلی و خارجی داده، بازار ایجاد کرده و نسلهای مختلف سینماگران را تربیت کرده است. به گفته او، ممکن است از دل یک فیلم متوسط، یک فیلمبردار یا صدابردار درخشان بیرون بیاید. دبیر جشنواره توضیح داد اگر تعداد فیلمهای انتخابی محدود میشد، ناچار به حذف فیلماولیها بودند؛ تصمیمی که به گفته خودش «قلبم قبول نمیکرد».از نگاه او، این جوانان پا روی شانه بزرگترهای سینما گذاشتهاند و باید جایی دیده شوند.
مسئولیت را امضا کردهام
حذف هیأت انتخاب، یکی از جنجالیترین تصمیمهای این دوره بود. شاهسواری این تصمیم را ریسکی بزرگ دانست و گفت: «ترجیح دادم مسئولیت انتخاب فیلمها را شخصاً بپذیرم: اگر خطایی باشد به عهده من است.» او معتقد است در سالهای گذشته، هیأتهای انتخاب بارها از مسئولیت شانه خالی کردهاند و تأکید کرد: «یکروزی اگر اسناد هیأت انتخاب منتشر شود این مسئولیتگریزی را به وفور خواهید دید.» او به اهالی رسانه پیشنهاد داد: «اصلا فیلمهای انتخاب شده را کنار بگذارید و بیایید امسال آن فیلمهایی که جا ماندهاند را ببینیم آنگاه خواهیم دید که خروجی هر دو با ده درصد اختلاف مثل هم است. من ترجیح میدهم به خاطر این ده درصد از مسولیتپذیری فرار نکنم.»
در توضیح حذف بخش ویژه سال گذشته که موجب رونق جشنواره شده بود، شاهسواری گفت امسال همان تعداد فیلم، در بخش مسابقه ملی حضور دارند و رشد کیفی و دغدغهمندی آثار، این تصمیم را توجیه میکند. او به صورت ضمنی اشاره کرد که سال گذشته بابت این تصمیم تحت فشار بوده است: «برخی گفتند بخش جنبی پارسال جشنواره فضا را ملتهب کرد اما من فکر میکنم اتفاق درستی است و باید بیفتد.» دبیر جشنواره فیلم فجر درباره سیمرغ مردمی نیز با اشاره به اهمیت این جایزه و مشکلات اینترنتی، اعلام کرد امسال هم این جایزه برگزار میشود و خانه سینما مسئولیت آن را برعهده گرفته است.
مدیریت هزینه
شیک اما نه نمایشی
مدیریت هزینهها و حذف برخی بخشها، از دیگر محورهای پرسشها بود. شاهسواری با اشاره به شرایط اقتصادی جامعه گفت: «معیشت مردم در وضعیت ایدهآلی نیست تعداد زیادی از جمعیت کشور ممکن است؛ گاهی با همان یارانه یک میلیون تومان گوشت و مرغ بخرند با فرض وجود پول هم باید آدابی را رعایت کرد. امسال خواهید دید که با حساسیت صرفهجویی کردیم یا با آداب شیک بودن. جایی که باید هزینه شود، هزینه میکنیم، اما جایی که هزینه شبیه نمایش و شو است، نه.» او خواستار مطالبه جدی برای ساخت یک کاخ دائمی جشنواره شد و گفت با هزینه یکی از پروندههای اختلاس بزرگ اقتصادی، میتوان چنین فضایی را فراهم کرد.
بــــرش
تجربه حمید نعمتالله و حسرت یک نمایش
در پایان، شاهسواری به نگرانی درباره فیلم «برمودا» ساخته محمد کارت پرداخت و با یادآوری تجربه «قاتل و وحشی» گفت: «یکی از تأسفهای شخصی من این است که نتوانستم فیلم «قاتل و وحشی» را نمایش بدهم و به صراحت هم سال گذشته اعلام کردم. فیلم به دلایلی که خارج از فهم من است در پستو مانده است. نکته فیلم «برمودا» از این بابت نیست این دو فیلم بسیار متفاوت هستند دو جنس و دو فضا و دو جهان متفاوت دارند من «برمودا» را دیدهام نه به دلیل جشنواره بلکه محمد کارت با توجه به محبتش به من، من را در جریان گذاشته است. متأسفانه هنوز برای این فیلم هیچ امکانی فراهم نشده است؛ با بغض میگویم هیچ فرصتی فراهم نشده است و چقدر خوب میشد که در جشنواره با شما فیلم را ببینیم.»
