آیتالله وحید خراسانی مرجع عالیقدر تشیع، دار فانی را وداع گفت
در سوگ فقیه اهل بیت
همراه با یادداشتهایی از احمد مسجد جامعی و محمدعلی ابطحی
روح مرجع عالیقدر و فقیه اهل بیت عصمت و طهارت، حضرت آیتالله العظمی شیخ حسین وحید خراسانی به ملکوت اعلی پیوست.
فقیه والامقامی که پس از دههها تحصیل، تحقیق و تعلیم علوم اهل بیت(ع)، دفاع از حریم مقدس اهل بیت علیهمالسلام، کفالت ایتام حضرت ولیعصر عجلالله تعالی فرجه، تربیت جمع کثیری از عالمان فاضل و احیای شعائر دینی به ویژه عزای صدیقه کبری سلامالله علیها پس از ایام شهادت آن حضرت جان به جان آفرین تسلیم کرد و دلهای همه کسانی که به جهت دلدادگی آن فقیه ربانی به خاندان عصمت و طهارت علیهمالسلام به ایشان خالصانه ارادت میورزیدند را داغدار نمود.
آیتالله حسین وحید خراسانی، اول فروردین ۱۳۰۰ شمسی در نیشابور متولد شد. ایشان تحصیل علوم دینی را در مشهد آغاز کرد. پس از خواندن ادبیات، سطوح اولی و نهایی را از محمد نهاوندی، صاحب تفسیر فرا گرفت. پس از اتمام سطح، در درس خارج فقه آیات میرزا مهدی اصفهانی و آشتیانی حاضر شده و به اجتهاد رسید. ایشان علوم عقلی را از میرزا ابوالقاسم الهی و میرزا مهدی آشتیانی فرا گرفته و در سال ۱۳۲۷ در شهر ری با آیتالله سیدمحمد حجت کوهکمری دیدار کرد و پس از مذاکرات علمی موفق به دریافت اجازه اجتهاد مطلق گردید. ایشان به قصد تکمیل مبانی و آگاهی از دیدگاههای مراجع حوزه علمیه نجف، در حالی که به درجه اجتهاد رسیده بود، در ۲۷ سالگی به حوزه علمیه نجف مهاجرت کرد و سالها در درس استادان برجسته این حوزه حاضر شد. ایشان از شاگردان میرزا ابوالقاسم خویی و یکی از اعضای شورای فقهی ایشان بود. تأثیر اندیشه اجتهادی آیتالله خویی در روش فقهی آیتالله وحید خراسانی روشن است. البته هم در مبانی و هم در روش اجتهادی میتوان روش فقهی وحید خراسانی را ادامه مکتب فقهی ابوالقاسم خویی دانست. همچنین در دورهای که امام خمینی(ره) در نجف مستقر بود، در درس ایشان شرکت میکرد. ایشان از سال ۱۳۳۷ پس از تدریس سالهای متوالی دروس سطح، درس خارج فقه و اصول را آغاز نمود و نزدیک به ۱۲ سال در نجف آن را ادامه داد. پس از بازگشت به ایران در سال ۱۳۴۹ در مشهد به تدریس پرداخت. ایشان در پاییز ۱۳۴۹ از مشهد به قم رفت. درباره علت هجرت ایشان از مشهد به قم گفته شده که ایشان به جهت عدم همکاری با خواستهها و انتظارات حکومت پهلوی، مجبور به ترک مشهد و عزیمت به شهر مقدس قم شد. ارتحال آیتالله العظمی محمدعلی اراکی در سال 1373 خورشیدی، بار دیگر موضوع معرفی مراجع تقلید را در حوزه علمیه قم مطرح کرد و در این مقطع، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم آیتالله وحیدخراسانی را در کنار شش فقیه دیگر به عنوان مراجع تقلید معرفی کرد. پس از این مقطع، فعالیتهای ایشان علاوه بر تدریس و مباحث علمی، عرصه پاسخگویی به مسائل شرعی و اداره مجموعه مرتبط با مرجعیت را نیز دربر گرفت. کارنامه علمی حضرت آیتالله وحیدخراسانی در کنار تدریس، با مجموعهای از آثار و تألیفات در زمینه فقه، اصول و اعتقادات همراه است که از جمله آنها میتوان به حاشیه بر عروهالوثقی، حاشیه بر مکاسب محرمه، حاشیه بر کفایه، شرحی بر شرایعالاسلام و آثاری در حوزه اصول دین و مناسک حج اشاره کرد.
پیامهای تسلیت
رؤسای قوا و مراجع تقلید
در پی ارتحال آیتالله وحید خراسانی، رؤسای قوا، مراجع تقلید و شخصیتهای سیاسی، با صدور پیامهایی، رحلت این مرجع عالیقدر را تسلیت گفتند. در همین رابطه، رئیسجمهور مسعود پزشکیان در پیامی، ارتحال آیتالله العظمی وحید خراسانی را ضایعهای بزرگ و اسفبار برای جهان اسلام، حوزههای علمیه و همه ارادتمندان مکتب اهلبیت عصمت و طهارت علیهمالسلام عنوان کرد و افزود: «آن مرجع وارسته، عمر سراسر پربرکت خویش را در مسیر تحصیل، تحقیق، تعلیم و ترویج معارف اسلامی، تربیت عالمان دینی و صیانت از میراث گرانسنگ تشیع و ولایت اهل بیت سپری کرد.»
محمدباقر قالیباف رئیس مجلس شورای اسلامی نیز در پیامی تصریح کرد: «آن فقیه وارسته، عمر پربرکت خویش را در راه تفقه و ترویج دین، تحقیق و تدریس، تربیت شاگردان و پاسداری از معارف نورانی اهلبیت(ع) سپری کرد. ژرفای فقاهت و احاطه گسترده بر میراث علمی تشیع، در کنار تواضع، سادهزیستی، تقوا، صفای باطن، اخلاق کریمانه و ولایتمداری، از ایشان شخصیتی ممتاز و مورد اعتماد و احترام عالمان و مؤمنان ساخته بود.»
همچنین حجتالاسلام والمسلمین غلامحسین محسنی اژهای رئیس قوه قضاییه نیز در پیام تسلیت خود تصریح کرد: «نام بزرگ آیتاللهالعظمی وحیدخراسانی پیوندی ناگسستنی با احیای امر عزاداری و تعطیلی یومالشهادت زهرای اطهر (س) دارد؛ حرکتی تاریخی که تا ابد، سند افتخار و خلوص ایشان خواهد ماند.»
آیتالله سیدعلی سیستانی نیز با صدور پیامی، تأکید کرد: «جایگاه رفیع آن بزرگوار در دفاع از حریم امامت و ولایت اهل بیت عصمت و طهارت (علیهمالسلام) برای همگان آشکار و زحمات کمنظیر معظمله بر منبر تعلیم و تربیت و وعظ و ارشاد طی سالیان متمادی همواره به یادماندنی است.»
آیتالله ناصر مکارم شیرازی از مراجع تقلید نیز در پیامی با تسلیت ارتحال آیتالله وحید خراسانی، تأکید کرد: «این عالم ربانی عمر پربرکت خویش را در راه دفاع از طریق ولایت و مکتب اهلبیت(ع) و هدایت مؤمنان سپری نمود و در احیای امر آن ذوات مقدسه بهویژه دفاع از معارف فاطمی و علوی از هیچ کوششی فروگذار نکرد.»
همچنین آیتالله جوادی آملی با صدور پیامی، ضمن ابراز تسلیت، نوشت: «ارتحال مرجع عالیقدر حضرت آیتالله العظمی وحید خراسانی (قدس سره) ضایعه سنگین و رخداد تلخ تاریخ بود. این مصیبت بزرگ را به ساحت اقدس حضرت ولیعصر (ارواحنا فداه) و مراجع دینی جهان اسلام و حوزههای علمیه و امت اسلامی و ولایی، خصوصاً آقازادههای آن مرجع که از مدرسان نامدار فقاهتاند، تعزیت و علو درجه آن فقیه راحل و صبر جمیل بیت شریف مسألت میشود.» حجتالاسلام والمسلمین سیدحسن خمینی نیز در پیامی نوشت: «رحلت استاد معظم و فقیه مکرم حضرت آیتالله العظمی حاج شیخ حسین وحید خراسانی رحمتاللهعلیه، ثلمهای جبرانناپذیر و مصیبتی سنگین برای حوزههای علمیه است؛ استادی که در طول سالیان متمادی به پرورش شاگردان بسیار و با همتی ستودنی، نقشی ممتاز در ترویج مذهب حقه و بسط معارف اهلبیت علیهمالسلام داشت.»
جزئیات مراسم تشییع
و ترحیم آیتالله وحید خراسانی
بنابر اطلاعیهای که دفتر آیتالله وحید خراسانی منتشر کرد، مراسم تشییع پیکر این مرجع فقید در شهر مقدس قم از ساعت ۹ صبح امروز چهارشنبه از مسجد فاطمیه، خیابان ۱۹دی (باجک) به طرف حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه سلامالله علیها برگزار میشود.
مراسم تشییع ایشان در مشهد مقدس نیز ساعت ۹ صبح روز پنجشنبه ۲۸ آبان، از مدرسه علمیه آیتالله العظمی خویی(قدس سره) به سمت حرم مطهر امام رضا(ع) برگزار میشود.
گفتنی است که پیکر این فقیه اهل بیت، روز پنجشنبه و پس از مراسم تشییع، در حرم مطهر امام رضا(ع) به خاک سپرده خواهد شد.همچنین مراسم ترحیم آن مرجع عالیقدر پس از نماز مغرب و عشاء ۲۸ آبانماه در مدرسه آیتالله العظمی خویی(قدس سره) از طرف بیت ایشان برگزار خواهد شد.
هیأت دولت چهارشنبه را عزای عمومی اعلام کرد
فاطمه مهاجرانی سخنگوی دولت اعلام کرد که هیأت دولت جمهوری اسلامی ایران در پی رحلت عالم ربانی حضرت آیتالله العظمی وحید خراسانی، مرجع عالیقدر جهان تشیع، امروز چهارشنبه ۲۷ آبان ماه ۱۴۰۵ را در سراسر کشور عزای عمومی اعلام کرد.به گزارش ایرنا، دفتر حضرت آیتالله العظمی وحید خراسانی صبح روز سهشنبه در اطلاعیهای از ارتحال این فقیه اهل بیت علیهم السلام و مرجع عالیقدر جهان تشیع خبر داد.همچنین بنابر اعلام استانداری قم، روزهای سهشنبه، چهارشنبه و پنجشنبه در استان قم نیز عزای عمومی اعلام شده است.گفتنی است، امروز چهارشنبه ۲۷ آبان ۱۴۰۵ همزمان با برگزاری مراسم تشییع در شهر قم، تمامی مدارس و ادارات این استان تعطیل خواهند بود.
یادداشت
بهراستی وحید بود
احمد مسجدجامعی
قائممقام رئیس مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی
زمانی که در دولت بودم، روزی مرحوم آقای وحید خراسانی مرا خواست تا پیغام ایشان را به آقای خاتمی برسانم. در آن موقع گفته میشد به برخی بانوان افغانستانی اهانتی شده است. آقای وحید از شنیدن این اخبار آشفته بود و میخواست بهسرعت کاری انجام شود. به من گفت به رئیسجمهوری بگویم که؛ شما «مبسوط الید» هستید و وظیفه دارید به این موضوع رسیدگی کنید، اینها گذشته از مسلمانی و همسایگی، میهمان کشور ما هستند و به هیچ وجه نباید درباره آنان چنین اخباری به گوش برسد. پس از کوتاه مدتی، چنین شد.
روزی دیگر را به یاد دارم که آقای خاتمی با ناراحتی جلسه هیأت دولت را، دگرگونه اداره کرد. معمولاً اخبار را در پایان جلسه میگفتند، اما آن روز آقای رئیسجمهوری در آغاز، از گفتوگوی تلفنی خود با یکی از مراجع قم، سخن به میان آورد که، چرا دولت برای اشخاص بیخانمان اقدامی نمیکند و جنازه آنان در کنار کوچهها و خیابانها در سرمای زمستان پیدا میشود؟ آقای وحید در پاسخ به طرح ابهامی در این باره، مجدداً تأکید میکند که «جان آدمی شریف است»، حتی اگر اینها معتاد و بزهکار باشند و بیماریهای خطرناک داشته باشند، بایست به آنان رسیدگی کرد. او باز هم تکرار میکند که «حفظ شرافت و کرامت آدمی اقتضا میکند که به این وضع پایان داده شود.»
آقای خاتمی در همان جلسه دولت دستوراتی داد. همین تذکر، اسباب شکلگیری گرمخانههای شهری و عرضه یک وعده غذای گرم در هر روز برای این اقشار بیخانمان شد.
اینها را به عنوان نمونه گفتم، اما آنچه ایشان در پی آن بود، در گفتوگوی دیگری برایم آشکار شد.
یک بار در جمعی، میگفتند برای آقای وحید، تنها دوستداری اهلبیت(ع) اهمیت دارد و به مسائل دیگر چندان اعتنایی ندارند! وقتی این سخن را به ایشان رساندم، پاسخ دادند که؛ درست است، نگرانی من این است که دست مردم از دامن اهلبیت(ع) کوتاه نشود.
من البته میفهمیدم که مقصود ایشان در این کار، در حفظ ظواهر خلاصه نمیشود.
اینک در هفته کتاب هستیم. خوب است اشاره کنم که به رغم جنجالهای فراوان بر سر مسائل فرهنگی، در آن ایام هیچگاه به یاد ندارم که ایشان مثلاً درباره مجوز کتاب این و آن نویسنده تذکری داده باشند. چنانکه درباره برخی دیگر از مراجع در این سطح، چنین بود.
همه اینها نشان میدهد که مرحوم آقای وحید، مرجعی از تبار بزرگان قدیم حوزههای علمیه؛ همچون حاجآقا حسین بروجردی و شیخ عبدالکریم حائری بود که قوام اسلام و تشیع در دوره ما، مرهون آنان و شاگردان سرآمد آنان است.
باری، همگی آنان بهراستی وحید عصرشان بودند.
یادداشت
نماد فقاهتِ در اوج
محمدعلی ابطحی
عضو مجمع روحانیون مبارز
آیتالله وحید خراسانی، چهارمین مرجع تقلید شیعه بود که در سالجاری درگذشت. پیش از آن، آیتالله فیاض و سپس رهبر شهید آیتالله خامنهای و پس از آن آیتالله شبیری زنجانی به دیار حق رفته بودند.
آیتالله العظمی وحید خراسانی با 105 سال، یکی از طولانیترین عمرهای بابرکت را داشته و ورود به دو قرن را شاهد بود.
چند نکته پیرامون زندگی آن چهره نامدار شیعه قابلتوجه است:
۱- شاگردپروری: بعد از استادش مرحوم آیتالله العظمی خویی، آقای وحید شاگردان اهل فضل بسیاری داشت. در میان مسئولان و رجال روحانی موجود، کمتر کسی هست که پای درس ایشان نبوده باشد. بسیاری از شاگردان ایشان در عداد مراجع آینده هستند.
یکبار بعد از قضایای تعطیلی و تحصن حوزه علمیه قم در دوران آقای خاتمی، خدمتشان رسیدم؛ بیشتر برای تشکر از اینکه در آن ماجرا وارد نشده بودند. با همان لحن زیبایش گفت: «میدانی که فرزندان و نوه های برخی بزرگان در درس من شرکت میکنند؛ از من توقع بیشتری میرفت، ولی توجهی نکردم.»
۲- ارادت به اهلبیت: یکی از دلایلی که معظمله مورد ارادت ویژه متدینان ولایی و شیعی بود، ارادت زیاد ایشان به اهلبیت و بهخصوص حضرت زهرا(س) و اصرار فراوانش به تجلیل از آن مطهره بود.
دلیل علاقه ایشان به آقای سیدمحمد خاتمی هم همین تعطیل کردن روز شهادت فاطمه زهرا(س) بود. در اولین سفر رسمی رئیس دولت اصلاحات به قم، من هم همراه ایشان بودم. وقتی با هیأت همراه وارد شدیم، ایشان دست آقای خاتمی را گرفت و به اتاق مجاور برد. ما در انتظار نشسته بودیم؛ بعد از لختی در باز شد و آثار گریه از چشمان هر دو مشهود بود. نشستند و گفت: «ما با این سید در مورد تعطیل کردن روز شهادت مادرش صحبت میکردیم. به خیلیها گفته بودم، اما این افتخار نصیب این سید شد.»
از فردای آن روز، کارهای اداری تعطیلی رسمی شهادت حضرت زهرا(س) شروع شد. بعد از این ماجرا، در هر مناسبت عزا یا بیماری، آیتالله احوالپرس آقای خاتمی بود.
۳- آزادگی: آزادگی خاصی داشت. شجاعت گفتار و کردار او بهخصوص در حوزههای سیاسی را خواص میدانند؛ به همین حد اکتفا میکنم.
۴- استقلال فقهی: بنا به مشی استادش مرحوم خویی، ایشان ممحض در درس و پاسداشت فقه بود. در حوادث بعد از انقلاب، حتی در مواردی که اجماع دیگران بر بیانیه دادن بود، ایشان ساکت بود. این کار شاید بنا به اعتقاد بعضی، کار صوابی نبود؛ اما باورمندی سخت او به اینکه «او متولی فقه آل محمد(ص) است و نباید در کارهای متفرقه دخالت کند»، اساس اندیشه او بود و ابایی نداشت که او را غیرسیاسی بدانند.
آیتالله وحید خراسانی در عین فقاهتِ در اوج، سخنور و سخنران خوبی هم بود. زبان درسیاش پیچیده نبود، اما آنقدر اوج داشت که کسی را نمیشناسم با او ابراز مخالفت کرده باشد.
معتقدم فرزندش آقا محسن، میتواند از نظر فقهی جاپای پدر بگذارد.
به ایشان و سایر اعضای خانواده مرحوم آیتالله العظمی وحید تسلیت میگویم.

