فعالان صنعت طیور از شکاف میان قیمت فروش و هزینه تولید می‌گویند
صورت‌حساب سنگین مرغداری‌ها
حدیث حدادی
گروه اقتصادی
قیمت جدید مرغ در عرضه‌های روزهای اخیر به بیش از ۳۵۰ هزار تومان در هر کیلو رسیده است. با این حال، فعالان صنعت طیور می‌گویند رشد قیمت مصرف‌کننده به‌تنهایی به معنای جبران هزینه‌های تولید نیست. تغییر نرخ ارز تأمین نهاده‌ها، افزایش قیمت خوراک و جوجه یک‌روزه و نیاز بیشتر به سرمایه در گردش، از عواملی است که به گفته تولیدکنندگان بر قیمت تمام‌شده اثر گذاشته است. در سوی دیگر زنجیره نیز افزایش قیمت مرغ، دسترسی خانوارها به یکی از منابع اصلی پروتئین را دشوارتر می‌کند.
بازار مرغ در روزهای اخیر با افزایش قیمت روبه‌رو بود که در نگاه اول ممکن است این پرسش را به‌وجود بیاورد که وقتی قیمت محصول نهایی بالا رفته، چرا مرغداران همچنان از زیان و دشواری تولید می‌گویند؟ پاسخ فعالان صنعت طیور این است که قیمت بازار تنها یکی از اجزای معادله است. هزینه‌هایی که مرغدار پیش از عرضه محصول می‌پردازد، از خرید نهاده و جوجه یک‌روزه تا تأمین هزینه‌های جاری و سرمایه در گردش، در ماه‌های اخیر تغییر کرده و اثر آن با تأخیر در قیمت مرغ دیده می‌شود.
تغییر نرخ ارز و افزایش هزینه نهاده‌ها
حبیب اسدالله‌نژاد، نایب‌رئیس انجمن صنفی مرغداران گوشتی، تغییرات ارزی و رشد قیمت نهاده‌ها را از عوامل اصلی افزایش هزینه تولید می‌داند. به گفته او، با تغییر سیاست ارزی، تأمین ارز نهاده‌های دامی از مسیر تالار دوم مرکز مبادله انجام می‌شود و دیگر ارز ترجیحی سابق در این سازوکار وجود ندارد. اسدالله‌نژاد نرخ ارز این تالار را در دی‌ماه ۱۴۰۴ حدود ۱۱۲ هزار تومان و نرخ فعلی آن را نزدیک به ۱۸۰ هزار تومان اعلام می‌کند.
او با اشاره به تغییر قیمت نهاده‌ها می‌گوید: «قیمت ذرت از دوره‌های گذشته تا امروز به حدود ۶۵ هزار تومان رسیده و قیمت سویا نیز از ۲هزار و ۹۱۰ تومان به حدود ۸۵ هزار تومان افزایش یافته است.» به گفته او، رشد هزینه تولید تنها به ذرت و سویا محدود نیست و سایر مؤلفه‌های تولید نیز افزایش قیمت داشته‌اند.
اسدالله‌نژاد می‌گوید: «در حالی که قیمت مرغ نسبت به دوره ارز ترجیحی، به‌طور متوسط حدود ۱۱۵ درصد رشد کرده، برخی دیگر از مؤلفه‌های تولید، بنا بر برآورد او، بین چهار تا پنج برابر افزایش یافته‌اند.» این تفاوت میان رشد قیمت محصول نهایی و هزینه‌های تولید، از نظر فعالان صنعت یکی از دلایلی است که افزایش قیمت مرغ را با بهبود متناسب وضعیت مرغدار همراه نکرده است. او همچنین می‌گوید: «دولت برای حمایت از این حوزه ناچار به تزریق منابعی در حدود ۶۰ همت شده است؛ رقمی که به گفته او باید در کنار افزایش هزینه‌های زنجیره تولید دیده شود.»
هزینه تولید یک عدد ثابت نیست
برآورد قیمت تمام‌شده مرغ، بسته به زمان جوجه‌ریزی، نرخ خرید نهاده و هزینه‌هایی که در طول دوره پرورش تغییر می‌کنند، متفاوت است. اسدالله‌نژاد می‌گوید: «قیمت تمام‌شده مرغ با احتساب جوجه‌ای که با نرخ‌های قبلی تهیه شده و با در نظر گرفتن شرایط روز، حدود ۲۰۰ تا ۲۵۰ هزار تومان است.» او در عین حال تأکید می‌کند مرغ‌هایی که با جوجه‌ریزی‌های جدید وارد بازار می‌شوند، ممکن است هزینه‌ای در حدود ۲۵۰ تا ۲۶۰ هزار تومان داشته باشند.
این برآوردها با اظهارات غلامعلی فاروغی، رئیس انجمن تولیدکنندگان زنجیره‌ای گوشت مرغ تفاوت دارد. فاروغی با استناد به نرخ‌های فعلی نهاده‌ها و ارز، بهای تمام‌شده مرغ زنده را نزدیک به ۲۷۰ هزار تومان برآورد می‌کند و می‌گوید برای آنکه تولید از نظر اقتصادی توجیه داشته باشد، قیمت مرغ آماده عرضه باید حدود ۴۰۰ هزار تومان باشد. این ارقام را نمی‌توان بدون توجه به تفاوت «مرغ زنده» و «مرغ آماده مصرف» کنار هم گذاشت و هرکدام به مرحله متفاوتی از زنجیره اشاره دارند و مبنای محاسبه‌شان نیز ممکن است متفاوت باشد.
فاروغی قیمت فعلی مرغ زنده را حدود ۲۳۰ هزار تومان و قیمت مرغ آماده عرضه را در محدوده ۳۲۰ تا ۳۵۰ هزار تومان اعلام می‌کند. به گفته او، فاصله میان بهای تمام‌شده مرغ زنده و قیمت فروش آن تولیدکننده را با زیان روبه‌رو کرده است. این برآورد، دیدگاه انجمن تولیدکنندگان زنجیره‌ای است؛ فعالان دیگر نیز بر هزینه‌های بالای تولید تأکید دارند، هرچند ارقام اعلام‌شده از سوی آنان یکسان نیست.
هزینه‌ای که با تأخیر در قیمت نهایی
دیده می‌شود
یکی دیگر از هزینه‌هایی که در روزهای اخیر مورد توجه مرغداران قرار گرفته، قیمت جوجه یک‌روزه است. اسدالله‌نژاد می‌گوید: «این قیمت که تا چندی پیش حدود ۲۰ تا ۲۵ هزار تومان بود، در فاصله ۲۴ روز به محدوده ۵۵ تا ۶۰ هزار تومان رسیده است.» به گفته او، قیمت واقعی جوجه حتی می‌تواند از ۷۰ هزار تومان هم بیشتر باشد.
فاروغی نیز می‌گوید: «قیمت جوجه تا ماه گذشته کمتر از ۳۰ هزار تومان بود، اما هزینه تمام‌شده آن اکنون بین ۶۰ تا ۶۵ هزار تومان برآورد می‌شود.» او افزایش اخیر را نه صرفاً گران‌شدن، بلکه نزدیک‌شدن قیمت فروش به هزینه واقعی تولید می‌داند. به گفته فاروغی، پایین نگه‌داشتن دستوری قیمت یک حلقه، بدون توجه به هزینه تولید و تعادل عرضه و تقاضا، می‌تواند مشکل را به حلقه‌های دیگر منتقل کند.
البته افزایش هزینه جوجه و نهاده‌ها بلافاصله در قیمت محصول نهایی منعکس نمی‌شود. مرغی که امروز به بازار می‌رسد، در دوره‌ای پیش‌تر و با هزینه‌های همان زمان جوجه‌ریزی شده است؛ در مقابل، افزایش هزینه جوجه‌ریزی و خوراک، در محصولی دیده می‌شود که در هفته‌ها و ماه‌های بعد به بازار می‌آید. همین فاصله زمانی، یکی از دلایلی است که قیمت جاری مرغ و هزینه تولید محموله‌های مختلف الزاماً همخوان نیست.
حلقه مهم زنجیره
افزایش هزینه‌ها به معنای آن است که تولیدکنندگان برای ادامه فعالیت به سرمایه بیشتری نیاز دارند. غلامعلی فاروغی می‌گوید: «در زمان اصلاح سیاست ارزی، بخشی از منابع قرار بود در قالب حمایت مالی و تسهیلات به تولیدکنندگان برسد و بخشی دیگر نیز از مسیر کالابرگ به تقویت قدرت خرید خانوارها کمک کند.» به گفته او، محاسبات اولیه بر مبنای نرخ‌های پیشین ارز انجام شده بود، اما افزایش نرخ در مرکز مبادله، نیاز نقدینگی تولید را بیش از برآوردهای اولیه بالا برده است.
فاروغی می‌گوید: «نیاز نقدینگی بخش تولید که پیش‌تر حدود شش برابر برآورد می‌شد، امروز به ۹ تا ۱۰ برابر رسیده است.» او پیشنهاد می‌کند بخشی از منابع ارزی در قالب اعتبارات در اختیار شبکه بانکی قرار گیرد تا تسهیلات به‌سرعت و با دسترسی آسان‌تر به شرکت‌های یکپارچه و زنجیره‌های تولید برسد. به گفته او، برای تولیدکننده، سرعت پرداخت تسهیلات اهمیت حیاتی دارد، زیرا هزینه‌های دوره پرورش باید پیش از فروش محصول پرداخت شود و تأخیر در دسترسی به پول می‌تواند برنامه تولید را مختل کند.
رئیس انجمن تولیدکنندگان زنجیره‌ای گوشت مرغ می‌گوید: «زنجیره‌های تولید طی ۹ تا ۱۰ماه گذشته در برابر نوسانات بازار و کمبود نقدینگی تاب‌آوری کرده‌اند، اما این توان محدود است.» از نگاه او، اگر سرمایه در گردش به‌موقع تأمین نشود، خطر کاهش فعالیت برخی واحدها و در نتیجه افت عرضه در دوره‌های بعد وجود دارد. این هشدار را باید در چارچوب نیاز مالی واحدهای تولیدی دید نه به‌عنوان پیش‌بینی قطعی کمبود در بازار.
برش
حمایت همزمان از تولید و مصرف
افزایش قیمت مرغ فشار مستقیمی بر مصرف‌کننده وارد می‌کند؛ به‌ویژه برای خانوارهایی که مرغ را به‌عنوان یکی از منابع اصلی پروتئین در سبد غذایی خود قرار می‌دهند. اسدالله‌نژاد نیز با اشاره به دشواری معیشت خانوارها می‌گوید تولیدکنندگان شرایط مردم و سختی دسترسی به محصولات پروتئینی را درک می‌کنند. در عین حال، او تأکید می‌کند که افزایش قیمت نهاده‌ها و دیگر هزینه‌های تولید، نقش مهمی در قیمت نهایی دارد و نباید تمام فشار تعدیل قیمت بر دوش تولیدکننده قرار گیرد.
در چنین شرایطی، دو هدف باید همزمان دنبال شود: حفظ توان تولید و حمایت از قدرت خرید خانوار. حمایت از تولیدکننده، اگر از مسیر تأمین به‌موقع نهاده و سرمایه در گردش انجام شود، می‌تواند به استمرار تولید کمک کند؛ حمایت از مصرف‌کننده نیز زمانی مؤثرتر است که مستقیماً قدرت خرید خانوار را تقویت کند. این تفکیک می‌تواند از انتقال یک‌طرفه فشار هزینه‌ها به مرغدار یا مصرف‌کننده جلوگیری کند.
نکته مهم دیگر، پیش‌بینی‌پذیر بودن سیاست‌هاست. وقتی نرخ ارز، قیمت نهاده‌ها و هزینه‌های تأمین مالی با سرعت تغییر می‌کند، برنامه‌ریزی برای جوجه‌ریزی و تولید دشوارتر می‌شود. فعالان این بخش بر ضرورت تسهیلات سریع و سهل‌الوصول تأکید می‌کنند و معتقدند سیاست حمایتی باید به گونه‌ای طراحی شود که هم هزینه‌های ضروری تولید را پوشش دهد و هم امکان دسترسی خانوارها به مرغ را حفظ کند.
قیمت مرغ تنها با نگاه به عدد درج شده در بازار قابل ارزیابی نیست. نرخ ارز تأمین نهاده‌ها، بهای ذرت و سویا، هزینه جوجه یک‌روزه، زمان جوجه‌ریزی و میزان دسترسی به نقدینگی، همگی در هزینه تولید نقش دارند و اثر برخی از آنها با فاصله زمانی به بازار می‌رسد. از همین رو، افزایش قیمت فروش می‌تواند با نارضایتی تولیدکننده و دشواری خرید برای مصرف‌کننده همزمان شود.
مدیریت این وضعیت نیازمند پیگیری همزمان چند مسیر است: رصد شفاف هزینه‌های زنجیره، تسهیل دسترسی تولیدکنندگان به سرمایه در گردش، پیش‌بینی‌پذیر کردن تأمین نهاده‌ها و هدفمند کردن حمایت از خانوارها. چنین رویکردی می‌تواند به حفظ جریان تولید کمک کند و در عین حال، فشار افزایش هزینه‌ها را به شکلی متوازن‌تر میان حلقه‌های زنجیره تقسیم کند.
