قهرمانان خاموش مطبوعات ایران

به بهانه درگذشت اصغر ضرابی؛ روزنامه‌نگار پیشکسوت

رضا صائمی/  در تاریخ مطبوعات ایران، همواره نام چهره‌هایی برجسته بوده که به اعتبار شهرت، جایگاه سیاسی یا آثار ادبی‌شان شناخته شده‌اند؛ اما در پس این نام‌های آشنا، روزنامه‌نگارانی حضور داشته‌اند که با وجود سهم انکارناپذیرشان در شکل‌گیری سنت حرفه‌ای مطبوعات، کمتر در حافظه عمومی جای گرفته‌اند. آنان روزنامه‌نگاری را نه وسیله‌ای برای شهرت، بلکه مسئولیتی اجتماعی و تعهدی تاریخی می‌دانستند.
درگذشت اصغر ضرابی، روزنامه‌نگار پیشکسوت مطبوعات ایران، فرصتی برای بازخوانی نقش این نسل است؛ نسلی که در دهه‌های ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰، در برخی محدودیت ها، تلاش می‌کرد از مسیر گفت‌وگو، پرسشگری و نقد، دریچه‌ای به سوی آگاهی بگشاید. ضرابی از جمله روزنامه‌نگارانی بود که اهمیت کارش را باید نه‌فقط در نام مصاحبه‌شوندگان، بلکه در شیوه مواجهه با آنان جست‌وجو کرد. گفت‌وگو با چهره‌هایی چون جلال آل‌احمد، احمد شاملو، فروغ فرخزاد و بهرام صادقی، به‌خودی‌خود ارزشمند بود؛ اما آنچه به این مصاحبه‌ها ماندگاری می‌بخشید، جسارت در پرسیدن، پرهیز از تعارف و به چالش کشیدن شخصیت‌هایی بود که خود از اعتبار و نفوذ فرهنگی برخوردار بودند. 
این همان نقطه‌ای است که روزنامه‌نگاری از ثبت گفته‌ها فراتر می‌رود و به کنشی مستقل تبدیل می‌شود. روزنامه‌نگار در چنین جایگاهی نه ستایشگر شخصیت‌هاست و نه تریبون بی‌چون‌وچرای آنان؛ بلکه نماینده پرسش‌هایی است که جامعه امکان طرح مستقیم‌شان را ندارد. تاریخ مطبوعات ایران را نمی‌توان تنها با نام سردبیران، مدیران مسئول و نویسندگان مشهور روایت کرد.
خبرنگاران، مصاحبه‌گران، گزارشگران و دبیران سرویس‌ها نیز با دقت، پیگیری و حساسیت حرفه‌ای در شکل‌گیری این تاریخ نقش داشته‌اند. بسیاری از آنان هرگز به چهره‌هایی شناخته‌شده تبدیل نشدند، اما در ارتقای استانداردهای روزنامه‌نگاری و تربیت نسل‌های بعدی مؤثر بودند. یکی از ویژگی‌های این نسل، فاصله گرفتن از خودنمایی 
و هیاهو بود. 
در روزگاری که رسانه‌ها بیش از همیشه در معرض وسوسه شهرت، سرعت و جنجال‌اند، یادآوری منش این روزنامه‌نگاران ضرورتی دوچندان دارد. اعتبار روزنامه‌نگار نه از میزان دیده‌شدن، بلکه از استقلال رأی، امانت‌داری، دقت و شجاعت در جست‌وجوی حقیقت سرچشمه می‌گیرد. درگذشت اصغر ضرابی باید بهانه‌ای برای ادای احترام به او و بازشناسی سنتی حرفه‌ای باشد؛ سنت روزنامه‌نگارانی که شاید نامشان کمتر شنیده شده، اما اثر انگشتشان بر حافظه مطبوعات ایران باقی 
است.
ادای دین واقعی به این نسل، تنها در نوشتن یادبود خلاصه نمی‌شود؛ بلکه در ثبت زندگی حرفه‌ای، حفظ آثار و انتقال تجربه‌هایشان به نسل تازه روزنامه‌نگاران معنا پیدا می‌کند. تاریخ مطبوعات ایران همچنان به روایت این آدم‌ها بدهکار است.