اجلاس دوحه و فرصت نقش‌آفرینی ایران در آینده ارتباطات
سید ستار هاشمی
وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات
آینده ارتباطات جهان تنها با پیشرفت فناوری و توسعه زیرساخت‌ها رقم نمی‌خورد. قواعد، استانداردها و سازوکارهای تصمیم‌گیری بین‌المللی نیز در تعیین مسیر این حوزه نقش دارند. ارتباطات و فناوری اطلاعات امروز با امنیت ملی، توسعه اقتصادی، استقلال فناورانه و مناسبات سیاسی کشورها پیوند خورده است. از این رو، مشارکت در فرآیندهای جهانی تصمیم‌سازی، بخشی از ضرورت‌های راهبردی هر کشور به شمار می‌رود.
اجلاس سران مختار اتحادیه بین‌المللی مخابرات (ITU PP-26) که از ۹ تا ۲۷ نوامبر ۲۰۲۶ در دوحه قطر برگزار می‌شود، از همین منظر برای جمهوری اسلامی ایران اهمیت دارد. این اجلاس عالی‌ترین رکن تصمیم‌گیری اتحادیه است و جهت‌گیری‌های راهبردی، اولویت‌های توسعه‌ای و ساختار مدیریتی آن را برای چهار سال آینده تعیین می‌کند.
در شرایطی که هوش مصنوعی، ارتباطات ماهواره‌ای، شبکه‌های نسل جدید و زیرساخت‌های داده با سرعت در حال گسترش هستند، تصمیم‌های این اتحادیه، به عنوان نهاد تخصصی سازمان ملل متحد، بر مسیر توسعه و رقابت‌پذیری کشورها اثرگذار خواهد بود.
حضور ایران در این اجلاس، فرصتی برای پیگیری منافع ملی، بیان دیدگاه‌های کشور و مشارکت در شکل‌گیری قواعد آینده ارتباطات است. ایران با برخورداری از ظرفیت‌های علمی، دانشگاهی، فنی و انسانی، منافع مهمی در فرآیندهای تصمیم‌سازی این حوزه دارد و لازم است این ظرفیت‌ها در تعاملات و رایزنی‌های بین‌المللی به فرصت‌های عملی تبدیل شوند.
یکی از محورهای مهم اجلاس، انتخاب مدیران ارشد اتحادیه، اعضای شورای ITU و هیأت مقررات رادیویی است. این انتخابات بر ترکیب و جهت‌گیری ساختار تصمیم‌سازی اتحادیه در سال‌های آینده اثر می‌گذارد. رایزنی با کشورهای عضو، توسعه تفاهم‌های منطقه‌ای و شکل دادن به همکاری‌های مشترک، بخشی از دیپلماسی چندجانبه برای تقویت حضور و اثرگذاری ایران است.
در کنار این مسیر، گفت‌وگوهای دوجانبه با وزیران و مدیران ارشد ارتباطات فرصتی برای تبدیل تفاهم‌ها به همکاری‌های عملی فراهم می‌کند. توسعه فیبر نوری، مراکز داده، هوش مصنوعی، دولت هوشمند، امنیت سایبری، ارتباطات ماهواره‌ای و تربیت نیروی انسانی متخصص، از جمله حوزه‌های مستعد همکاری میان ایران و سایر کشورهاست.
همکاری با کشورهای منطقه و بهره‌گیری از ظرفیت همسایگی نیز می‌تواند پیوندهای ارتباطی و اقتصادی را تقویت کند. موقعیت جغرافیایی و توان فنی و مهندسی ایران، زمینه ایفای نقش مؤثرتر در اتصال منطقه‌ای، توسعه مسیرهای ارتباطی و ارائه خدمات فناورانه را فراهم می‌آورد.
موضوع مهم دیگر، مشارکت عادلانه کشورها در حکمرانی جهانی فناوری است. توسعه فناوری‌های نوظهور، پرسش‌هایی درباره تدوین استانداردها، دسترسی به منابع و دانش فنی، امنیت، حریم خصوصی و توزیع منافع ناشی از پیشرفت‌های فناورانه ایجاد کرده است. قواعد آینده ارتباطات جهان زمانی از مشروعیت و پایداری کافی برخوردار خواهند بود که همه کشورها، به‌ویژه کشورهای در حال توسعه، در تدوین و تصمیم‌گیری درباره آنها مشارکت مؤثر
داشته باشند.
عدالت دیجیتال نیز فراتر از دسترسی به فناوری است و مشارکت در تصمیم‌سازی و بهره‌مندی منصفانه از دستاوردهای آن را دربرمی‌گیرد. کشورهای در حال توسعه نباید صرفاً مصرف‌کننده فناوری یا پذیرنده استانداردهای تدوین‌شده از سوی دیگران باشند. همکاری بین‌المللی، انتقال دانش و کاهش شکاف دیجیتال باید از اولویت‌های حکمرانی جهانی ارتباطات باشد.
از سوی دیگر، دیپلماسی فناوری زمانی به نتایج اقتصادی ملموس می‌رسد که با دیپلماسی اقتصادی و معرفی ظرفیت‌های بخش خصوصی همراه شود. شرکت‌های ایرانی در حوزه نرم‌افزار، خدمات فناوری اطلاعات، تجهیزات ارتباطی، راهکارهای هوشمند و هوش مصنوعی توانمندی‌هایی دارند که امکان عرضه آنها در بازارهای منطقه‌ای و بین‌المللی وجود دارد. ایجاد ارتباط با همتایان خارجی، شناسایی فرصت‌های سرمایه‌گذاری و توسعه صادرات خدمات و محصولات دانش‌بنیان، باید بخشی از اهداف حضور بین‌المللی کشور باشد.
البته اثرگذاری در مجامع بین‌المللی با حضور در نشست‌ها و بیان مواضع پایان نمی‌یابد. آمادگی کارشناسی، هماهنگی دستگاه‌های مسئول، شناخت دقیق دستورکارها، رایزنی‌های هدفمند و پیگیری توافق‌ها پس از اجلاس، عواملی هستند که به این حضور معنا و نتیجه می‌بخشند. معیار موفقیت را باید در تقویت جایگاه ایران، شکل‌گیری همکاری‌های پایدار و دستیابی به نتایج قابل پیگیری برای صنعت ارتباطات و اقتصاد دیجیتال جست‌وجو کرد.
و در نهایت اینکه اجلاس دوحه فرصتی برای پیوند دادن دیپلماسی فناوری با منافع اقتصادی کشور است. حضور مؤثر ایران در این رویداد زمانی به نتیجه خواهد رسید که مشارکت در تصمیم‌سازی‌های جهانی، به همکاری‌های منطقه‌ای، توسعه بازار شرکت‌های ایرانی و تقویت جایگاه کشور در حکمرانی ارتباطات منجر شود. این همان مسیری است که می‌تواند ظرفیت‌های داخلی را به فرصت‌هایی فراتر از مرزهای کشور پیوند دهد.
