رئیس مرکز ملی پیش‌بینی هواشناسی کشور در گفت‌وگو با «ایران» از چشم‌انداز بارش‌ها در استان‌های کشور خبر داد
باران پاییزی بر شانه‌های البرز و زاگرس
بیتا میرعظیمی
گروه ایران زمین
سامانه بارشی فعالی که در روزهای اخیر وارد کشور شده، با گسترش فعالیت خود بخش وسیعی از گستره ایران را تحت تأثیر قرار داده و در بسیاری از استان‌ها بارش‌های قابل‌توجهی به همراه خواهد داشت؛ سامانه‌ای پرقدرت که فعالیت آن تا روز سه‌شنبه ادامه داشته و به‌تدریج از کشور خارج می‌شود. طبق گفته رئیس مرکز ملی پیش‌بینی هواشناسی کشور به «ایران»، بارش‌های شدید تا اواسط هفته در بخش‌های غربی، شمال‌غربی و دامنه‌های زاگرس ادامه داشته و روز دوشنبه در استان‌های ساحلی دریای خزر شدت خواهد گرفت. تداوم این شرایط جوی در کنار چشم‌انداز نسبتاً مناسب بارش‌ها در ماه‌های آینده، امیدها به بهبود وضعیت بارندگی کشور در پاییز سال‌جاری را افزایش داده است. هرچند نمی‌توان بر اساس فعالیت یک سامانه بارشی درباره وضعیت کلی بارش‌های فصل قضاوت قطعی کرد، با این‌حال پیش‌بینی‌های فصلی سازمان هواشناسی از احتمال وقوع بارش‌های نرمال و شرایط مناسب‌تر نسبت به برخی دوره‌های کم‌بارش حکایت دارد. بخش عمده بارش‌های پاییز امسال نیز در آبان و آذرماه مورد انتظار است.
«صادق ضیائیان» رئیس مرکز ملی پیش‌بینی و مدیریت بحران مخاطرات وضع هوای سازمان هواشناسی کشور در گفت‌وگو با «ایران» و با تشریح آخرین وضعیت فعالیت سامانه بارشی در کشور، اظهار کرد: «این سامانه از روز گذشته نیمه غربی کشور را تحت تأثیر قرار داده و در استان‌های واقع در این محدوده شاهد بارش شدید باران بودیم. بر این اساس استان‌های چهارمحال‌وبختیاری، لرستان، کرمانشاه، کردستان و ایلام و همچنین بخش‌هایی از استان‌های قزوین، البرز و تهران تحت تأثیر فعالیت این سامانه قرار گرفتند. در ارتفاعات غربی مازندران و گیلان نیز بارش‌ها قابل‌توجه و در برخی نقاط شدید بود. علاوه بر این، بخش‌هایی از استان اردبیل، آذربایجان‌شرقی و جنوب آذربایجان‌غربی نیز شاهد بارندگی بودند.»
وی با اشاره به تداوم فعالیت سامانه در هفته جاری گفت: «امروز (یکشنبه) تقریباً اغلب استان‌های کشور تحت تأثیر این سامانه قرار می‌گیرند، هرچند شدت و میزان بارش‌ها در مناطق مختلف متفاوت خواهد بود. در این میان، استان‌های چهارمحال‌وبختیاری، کهگیلویه‌وبویراحمد، شمال خوزستان، لرستان، ایلام و کرمانشاه از جمله مناطقی هستند که بارش‌های شدیدتری را تجربه خواهند کرد. همچنین در شمال استان تهران، استان البرز و بخش‌هایی از گیلان و اردبیل نیز بارش‌های قابل‌توجهی پیش‌بینی می‌شود.»
رئیس مرکز ملی پیش‌بینی و مدیریت بحران مخاطرات وضع هوا، تصریح کرد: «فردا (دوشنبه) سامانه بارشی به‌تدریج از بخش عمده مناطق کشور خارج می‌شود، اما استان‌های ساحلی دریای خزر همچنان تحت تأثیر فعالیت آن قرار خواهند داشت. بر این اساس، استان‌های گیلان، مازندران و گلستان بارش‌های نسبتاً شدیدی را تجربه می‌کنند. البته در بخش‌هایی از استان‌های البرز، تهران، قزوین، خراسان‌شمالی، خراسان‌رضوی، اردبیل و آذربایجان‌شرقی نیز همچنان بارش‌هایی پیش‌بینی شده است.» ضیائیان ادامه داد: «روز سه‌شنبه (19 آبان) فعالیت این سامانه در بیشتر مناطق کشور پایان یافته و سامانه بارشی از کشور خارج می‌شود. با این حال، در بخش‌هایی از استان‌های مازندران، خراسان‌شمالی و خراسان‌رضوی همچنان احتمال وقوع بارش وجود دارد، اما پس از آن از گستره فعالیت سامانه کاسته خواهد شد.»
تأثیر ال‌نینو در وضعیت بارش‌ها
صادق ضیائیان، رئیس مرکز ملی پیش‌بینی و مدیریت بحران مخاطرات وضع هوا در پاسخ به این سؤال که آیا بارش‌های اخیر را می‌توان از پیامدهای پدیده ال‌نینو دانست، گفت: «ال‌نینو یک پدیده دورپیوندی است؛ به این معنا که در منطقه‌ای از جهان شکل می‌گیرد، اما آثار و پیامدهای آن ممکن است در مناطق جغرافیایی دیگر نیز بروز پیدا کند. اثر ال‌نینو بر شرایط بارشی ایران، اثری ثانویه است و نمی‌توان هر سامانه بارشی فعال در کشور را مستقیماً به این پدیده نسبت داد.» طبق گفته این مقام مسئول، در سال‌هایی که ال‌نینو رخ می‌دهد، در حدود ۶۰ درصد موارد شاهد بهبود بارش‌های پاییزه در کشور هستیم، اما این موضوع یک قاعده قطعی و همیشگی نیست و در برخی سال‌ها با وجود وقوع ال‌نینو، همچنان خشکسالی و کم‌بارشی در کشور ادامه داشته است. رئیس مرکز ملی پیش‌بینی و مدیریت بحران مخاطرات وضع هوا با تأکید بر نقش همزمان عوامل اقلیمی در تعیین وضعیت بارش‌ها بیان کرد: «ترکیب اثر ال‌نینو با سایر پدیده‌های دورپیوندی و الگوهای جوی، در نهایت شرایط بارشی هر منطقه را مشخص می‌کند؛ بنابراین نمی‌توان تنها با اتکا به یک شاخص اقلیمی درباره میزان بارندگی کشور اظهارنظر کرد. آنچه در حال حاضر نقشه‌های پیش‌بینی نشان می‌دهند، چشم‌انداز نسبتاً مناسبی برای بارش‌های پاییزه کشور است و انتظار داریم بخش عمده این بارش‌ها در ماه‌های آبان و آذر رخ دهد. ضیائیان درباره چشم‌انداز بارش‌ها پس از عبور سامانه فعلی نیز گفت: «پس از خروج این سامانه، حدود یک هفته فعالیت بارشی گسترده‌ای در کشور نخواهیم داشت، هرچند در برخی مناطق ممکن است بارش‌های پراکنده و محدودی اتفاق بیفتد. بنابراین نباید تصور کرد که بلافاصله پس از این سامانه، موج بارشی فراگیر دیگری وارد کشور خواهد شد. با این حال، برای ماه‌های آینده فصل زمستان، بارش‌هایی در محدوده نرمال اقلیمی پیش‌بینی می‌شود و در حال حاضر انتظار وقوع بارش‌هایی به‌مراتب بیش از نرمال در مقیاس کشوری وجود ندارد.»
پاییز پربارش در زاگرس
بارش‌های پاییزی در روزهای اخیر بخش گسترده‌ای از کشور را تحت تأثیر فعالیت سامانه بارشی قرار داده و در این میان، مناطق غربی و جنوب‌غربی، به‌ویژه ارتفاعات زاگرس، بیشترین سهم را از بارندگی‌ها به خود اختصاص داده‌اند. بررسی داده‌های ایستگاه‌های هواشناسی نشان می‌دهد که طی روزهای ۱۴ تا ۱۶ آبان، بخش‌هایی از استان‌های لرستان، چهارمحال و بختیاری، اصفهان، مرکزی، همدان، کرمانشاه و ایلام بارش‌های قابل‌توجهی را تجربه کرده‌اند؛ بارش‌هایی که در برخی مناطق به حدود ۱۰۰ میلی‌متر در یک شبانه‌روز رسیده است. همزمان، پیش‌بینی‌های هواشناسی از تداوم ناپایداری‌های جوی در بخش‌هایی از کشور حکایت دارد؛ شرایطی که با تشدید بارندگی، احتمال وقوع سیلاب‌های محلی، وزش باد شدید، افت محسوس دما و بارش برف در ارتفاعات همراه خواهد بود. بر اساس آمار ثبت‌شده در ایستگاه‌های هواشناسی، سپیددشت در استان لرستان با ثبت ۹۷.۲ میلی‌متر بارندگی در ۲۴ ساعت منتهی به صبح روز گذشته، در صدر مناطق پربارش قرار گرفت. پس از آن، کوهرنگ در چهارمحال و بختیاری با ۷۹.۵میلی‌متر، فریدونشهر با ۶۷میلی‌متر، محلات با ۶۱.۴میلی‌متر، خوانسار با ۵۸.۸میلی‌متر، الیگودرز با ۵۸.۷میلی‌متر و گلپایگان با ۵۸.۵میلی‌متر بیشترین مقادیر بارش را ثبت کردند. همچنین خمین با ۴۹.۷میلی‌متر، حسینیه خوزستان با ۴۲.۸میلی‌متر، آبعلی و دلیجان هر کدام با ۳۹.۱ میلی‌متر و ایوان‌غرب با ۳۶.۶میلی‌متر در شمار مناطق پربارش این دوره قرار گرفتند. توزیع مکانی بارش‌ها نشان می‌دهد محور اصلی فعالیت این سامانه، دامنه‌ها و ارتفاعات زاگرس و بخش‌هایی از نواحی مرکزی کشور بوده است. در استان خوزستان نیز بر اساس نقشه بارش تجمعی ۴۸ ساعته از ظهر چهارشنبه ۱۳ تا ظهر جمعه ۱۵آبان، دزپارت با ثبت ۲۳.۹ میلی‌متر بیشترین میزان بارندگی را داشته است. در مقابل، بندر ماهشهر با ۰.۱ میلی‌متر و رامشیر و هندیجان هر کدام با ۰.۲ میلی‌متر، کمترین بارش ثبت‌شده را در میان ایستگاه‌های دارای بارندگی به خود اختصاص داده‌اند.
افت محسوس دما در تهران
استان تهران نیز تحت تأثیر فعالیت سامانه بارشی و ورود توده هوای سرد قرار گرفته است. بر اساس پیش‌بینی اداره‌کل هواشناسی استان تهران، از بعدازظهر پنجشنبه (۱۴آبان) تا یکشنبه (۱۷ آبان)، افزایش ابر، بارش باران، رگبار و رعدوبرق و وزش باد شدید موقتی در سطح استان دور از انتظار نیست. شدت این ناپایداری‌ها به‌ویژه در نیمه شمالی و غربی استان و مناطق مرتفع بیشتر پیش‌بینی شده است. در همین چارچوب، آبعلی با ثبت ۳۹.۱ میلی‌متر بارندگی در میان ایستگاه‌های پربارش این دوره قرار گرفت. همچنین مرکز مدیریت بحران استانداری تهران از صدور هشدار قرمز بارش برای مناطق شمالی، دامنه‌ها و ارتفاعات استان تا شامگاه امروز (یکشنبه) خبر داده است.
همزمان نفوذ توده هوای سرد و افت محسوس دما در سطح استان پیش‌بینی می‌شود؛ به‌طوری‌که دمای مناطق مرکزی و جنوبی تهران بین 5 تا 8درجه و مناطق شمالی و ارتفاعات بین 7 تا 10درجه کاهش خواهد یافت. مدیریت بحران استان تهران نیز با تأکید بر ضرورت رعایت توصیه‌های ایمنی، از شهروندان خواسته است در زمان فعالیت سامانه بارشی از توقف و تردد در حریم رودخانه‌ها و مسیل‌ها، صعود به ارتفاعات و طبیعت‌گردی در مناطق پرخطر خودداری کنند.
همچنین به مسافرانی که ناگزیر از تردد در محورهای کوهستانی هستند، توصیه شده تجهیزات زمستانی و وسایل ضروری سفر را به همراه داشته باشند. در مجموع، گستردگی بارش‌های اخیر در پهنه زاگرس و بخش‌هایی از مناطق مرکزی کشور، از فعالیت قابل‌توجه سامانه‌های پاییزی در سال‌جاری حکایت دارد؛ با این حال، مدیریت پیامدهای این بارش‌ها بیش از هر چیز به آمادگی دستگاه‌های اجرایی، کنترل وضعیت رودخانه‌ها و مسیل‌ها و رعایت هشدارهای هواشناسی از سوی شهروندان وابسته است.
بــــرش
احتمال وقوع سیلاب‌های محلی
افزایش شدت و گستره بارش‌ها در مناطق غربی و جنوب‌غربی کشور، همزمان با فعال شدن هسته‌های بارشی در برخی مناطق، ضرورت توجه به هشدارهای هواشناسی و آمادگی دستگاه‌های امدادی و خدماتی را دوچندان کرده است. سازمان هواشناسی در اطلاعیه‌های هشدار سطح نارنجی، نسبت به بالا آمدن ناگهانی سطح آب رودخانه‌ها، جاری شدن روان‌آب، آب‌گرفتگی معابر و طغیان مسیل‌ها در مناطق مستعد هشدار داده است. از دیگر پیامدهای فعالیت این سامانه می‌توان به لغزندگی محورهای مواصلاتی، کاهش دید افقی در مناطق کوهستانی، مه‌گرفتگی و اختلال در ترددهای جاده‌ای اشاره کرد. همچنین در گردنه‌ها و ارتفاعات سردسیر، بارش برف و کاهش دما می‌تواند به یخ‌زدگی سطح جاده‌ها و دشوار شدن تردد خودروها منجر شود. در چنین شرایطی، تشدید بارش‌های رگباری و وقوع پدیده‌هایی مانند تگرگ نیز می‌تواند خساراتی به بخش کشاورزی و زیرساخت‌های محلی وارد کند. نمونه‌ای از این مخاطرات در روزهای اخیر در منطقه کهورستان استان هرمزگان گزارش شد. شامگاه ۱۳ آبان، بارش شدید تگرگ در روستای چاه‌ماخور از توابع این بخش، به خودروهای عبوری خسارت وارد کرد و بر اثر برخورد دانه‌های تگرگ، شیشه تعدادی از خودروها شکست. محصولات کشاورزی منطقه نیز در معرض خسارت ناشی از این پدیده جوی قرار گرفتند. در همین راستا، سازمان مدیریت بحران کشور از آماده‌باش ۱۱ هزار و ۵۰۰ تیم عملیاتی، امدادی و انتظامی برای مقابله با پیامدهای سامانه بارشی خبر داده است. در خرم‌آباد نیز حجم و شدت بارش‌ها در کنار شرایط طبیعی منطقه موجب جاری‌شدن سیلاب و انتقال رسوبات فراوان از مناطق مرتفع به جاده‌های دسترسی روستایی شده و در نتیجه راه‌های ارتباطی 158 روستا با انسداد مواجه شد. علاوه بر آن در پی شکستگی تیرها و دکل‌های برق، برق 120 روستا قطع شده و هفت روستا نیز با قطعی گاز مواجه شدند. طبق گفته نورالدین درمنان فرماندار خرم آباد ، اداره برق با تمام ظرفیت در حال رفع خاموشی‌هاست و نیروهای اداره گاز نیز با تجهیزات لازم در منطقه حضور دارند.
در استان اصفهان نیز با توجه به پیش‌بینی بارش‌های شدید، رعدوبرق، وزش باد شدید و احتمال وقوع سیلاب‌های محلی، ۲۰۰ پایگاه امدادی در وضعیت آماده‌باش قرار گرفته‌اند. با این حال، باید میان مخاطرات پیش‌بینی‌شده و حوادث بالفعل تفاوت قائل شد؛ چراکه صدور هشدار سیلاب لزوماً به معنای وقوع سیل نیست و ارزیابی میزان خسارات جانی و مالی نیز مستلزم انتشار گزارش‌های رسمی دستگاه‌های مسئول است.
