ساسان کریمی
استاد دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران

در شرایطی که ایران جنگ‌هایی را پشت سر گذاشته و همچنان با تنش‌های منطقه‌ای مواجه است، نگرانی‌ها درباره احتمال ورود به دور تازه‌ای از درگیری‌ها افزایش یافته است. در چنین وضعیتی، بازتعریف مناسبات ایران با کشورهای منطقه و همسایگان، در کنار بررسی جایگاه آن در معادلات جهانی، اهمیتی دوچندان پیدا می‌کند. مسأله اساسی این است که جهان در مرحله‌گذار قرار دارد؛ مرحله‌ای متکثر و پیچیده که در آن، ساختارهای قدرت و روابط میان کشورها در حال تغییر است. در چنین شرایطی، ایران می‌تواند با گسترش تعاملات منطقه‌ای و توسعه روابط با قدرت‌های نوظهور، جایگاه خود را در معادلات منطقه‌ای و بین‌المللی تقویت کند. واقعیت آن است که تحولات نظام بین‌الملل نشان می‌دهد افزایش قدرت و جایگاه کشورها صرفاً به اندازه جغرافیایی، توان نظامی یا ظرفیت اقتصادی آنها وابسته نیست، بلکه تعاملات و مناسبات دیپلماتیک نیز می‌تواند نقش مؤثری در ارتقای موقعیت آنها داشته باشد. بر همین اساس، حتی کشورهای کوچک و متوسط نیز می‌توانند از طریق گسترش همکاری‌ها و بهره‌گیری از فرصت‌های موجود، نقش پررنگ‌تری در معادلات جهانی ایفا کنند. این وضعیت برای ایران نیز فرصت‌هایی فراهم می‌کند. ایران می‌تواند با استفاده از ظرفیت‌های داخلی، موقعیت جغرافیایی و منطقه‌ای و سازوکارهای ارتباطی خود، زمینه گسترش همکاری با همسایگان و دیگر بازیگران مؤثر را فراهم سازد. بنابراین، در شرایط‌گذار و افزایش تنش‌های منطقه‌ای، تقویت تعاملات و توسعه مناسبات با کشورهای منطقه و قدرت‌های نوظهور می‌تواند به تثبیت و ارتقای جایگاه ایران کمک کند و ظرفیت‌های کشور را برای نقش‌آفرینی مؤثرتر در نظم در حال شکل‌گیری جهانی افزایش دهد.