کیهان برزگر
 رئیس دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات

در شرایط تداوم تنش میان ایران و آمریکا، استفاده از راهبردهای اقتصادی، سیاسی و دیپلماتیک برای حرکت به سوی بهبود روابط اهمیت ویژه‌ای دارد. با این حال، به نظر می‌رسد احتمال وقوع جنگی تمام‌عیار کمتر از احتمال تشدید مقطعی و محدود تنش‌ها در نقاط خاص باشد؛ اقداماتی که می‌تواند با هدف امتیازگیری برای مذاکرات احتمالی آینده انجام شود. هر دو طرف خود را برنده جنگ می‌دانند و در پی دستیابی به توافقی مطلوب هستند؛ مسأله‌ای که خود به چالشی اساسی تبدیل شده است. فراز و نشیب مواضع دو طرف در ماه‌های گذشته نیز نشان می‌دهد که مسیر رسیدن به توافق، مسیری پیچیده و همراه با اختلاف‌نظر است. در این میان، جایگاه منطقه‌ای ایران همچنان قابل توجه است. توجه کشورهای منطقه به ایران و تلاش آنها برای پیشبرد دیپلماسی نشان می‌دهد که این کشورها نقش ایران را در ترتیبات امنیتی منطقه به رسمیت می‌شناسند و بر این باورند که بدون مشارکت ایران، دستیابی به سازوکارهای امنیتی پایدار دشوار خواهد بود. این تلاش‌ها همچنین بیانگر آسیب‌پذیری منطقه در برابر پیامدهای جنگ و ضرورت یافتن راهی برای مهار تنش‌هاست. ایران می‌تواند با استقبال از ابتکارات دیپلماتیک کشورهای منطقه، زمینه را برای پیشبرد روندی مثبت فراهم کند. شنیدن خواسته‌ها و نگرانی‌های این کشورها و تلاش برای نزدیک‌کردن دیدگاه‌ها به منافع مشترک، می‌تواند به ایجاد تعادل در مناسبات منطقه‌ای کمک کند. کشورهای منطقه همچنین می‌توانند نقش واسطه را میان ایران و قدرت‌های فرامنطقه‌ای، به‌ویژه آمریکا، ایفا کنند؛ نقشی که در شرایط کنونی از اهمیت بالایی برخوردار است. در چنین وضعیتی، دیپلماسی مهم‌ترین ابزار برای مدیریت بحران و جلوگیری از تشدید درگیری‌هاست. ایران، به دلایل مختلف، در موقعیتی نیست که شرایط آمریکا را بپذیرد. مقاومت مردم و توان نیروهای مسلح در ادامه مقابله با جنگ، از جمله عواملی است که بر موقعیت ایران تأثیر گذاشته است. این شرایط نشان می‌دهد ایران همچنان در هرگونه توافق احتمالی نقشی تعیین‌کننده دارد و می‌تواند در شکل‌گیری روند پایان جنگ و ایجاد تعادلی در نتیجه آن اثرگذار باشد. از این ‌رو، ضروری است این ظرفیت در چارچوبی مثبت و با تکیه بر دیپلماسی و تعاملات منطقه‌ای به کار گرفته شود.