هفته جهانی فضا فرصتی ارزشمند برای مرور دستاوردهای یک صنعت پیشرفته است. فضا امروز یکی از عرصه‌های مهم اقتدار علمی، توسعه اقتصادی و حکمرانی آینده کشورهاست. جایگاه کشورها در این عرصه، امروز دیگر تنها با تعداد ماهواره‌ها یا موفقیت پرتاب‌ها سنجیده نمی‌شود. پرسش مهم‌تر در اینجا آن است که چگونه می‌توان دانش و زیرساخت فضایی را به خدمت، ثروت و حل مسائل مردم تبدیل کرد.
واقعیت این است که دشمن متوجه شده ما به مراحل غیرقابل بازگشتی در عرصه فضایی رسیده‌ایم و فازهای عملیاتی و عملکردی این صنعت در ایران به‌سرعت در حال پیشرفت است. لذا اولین و مهم‌ترین علت حملات موشکی به مراکز فضایی کشور نیز همین بود. اگرچه زیرساخت‌های پژوهشگاه فضایی و آزمایشگاه‌های مرتبط آسیب دید، اما برنامه فضایی کشور متوقف نشد. بازسازی زیرساخت‌ها در دستورکار قرار گرفت و مسیر توسعه ادامه یافت. در همین دوره سه ماهواره به فضا پرتاب شد و پیشرفت پایگاه فضایی چابهار از حدود ۴۰ درصد به نزدیک ۹۸ درصد رسید.
این تجربه نشان داد سرمایه اصلی صنعت فضایی تنها ساختمان، آزمایشگاه یا سکوی پرتاب نیست. دانش و نیروی انسانی این صنعت سرمایه‌ای است که با آسیب دیدن یک زیرساخت از میان نمی‌رود. البته با آموخته‌های ارزشمندی که به دست آوردیم، تدابیر بیشتری برای مصونیت و تاب‌آوری این صنعت راهبردی اجرایی شده است.
در سال‌های اخیر، قرار گرفتن ماهواره مخابراتی «ناهید ۲» در مدار، موفقیت مأموریت «چمران»، تثبیت عملکرد ماهواره‌بر «قائم»، استفاده از بلوک انتقال مداری «سامان» و توسعه ماهواره‌های سنجشی، بخشی از مسیر طی‌شده است. در کنار این دستاوردها، حضور شرکت‌های دانش‌بنیان و بخش خصوصی و حرکت به سمت منظومه‌های ماهواره‌ای، افق تازه‌ای پیش روی صنعت فضایی کشور گشوده است.
اما اکنون باید یک گام مهم‌تر برداریم، توانمندی فضایی باید به زندگی مردم و اقتصاد کشور متصل شود.
برآوردهای جهانی نشان می‌دهد، اقتصاد فضایی تا سال ۲۰۳۵ می‌تواند به حدود ۱۸۰۰ میلیارد دلار برسد و سالانه حدود ۹ درصد رشد کند. این ارقام نشان می‌دهد رقابت آینده تنها بر سر ساخت ماهواره و دستیابی به مدار نیست، بلکه رقابت اصلی بر سر تبدیل داده و خدمات فضایی به محصول، بازار و ارزش اقتصادی است.
از همین رو، سیاست‌گذاری فضایی باید از عرضه‌محوری به سمت تقاضامحوری حرکت کند. فناوری زمانی ارزش واقعی خود را نشان می‌دهد که بهره‌بردار در کنار توسعه‌دهنده باشد و یک نیاز واقعی، نقطه آغاز طراحی و توسعه باشد.
در حوزه سنجش از راه دور، این رویکرد می‌تواند به پایش کشاورزی، منابع آب، گردوغبار، معادن و حدنگاری کمک کند. در حوزه ارتباطات نیز ماهواره قرار نیست جایگزین شبکه‌های زمینی و فیبر نوری شود. هر فناوری باید متناسب با جغرافیا و نیاز در جای خود به کار گرفته شود. جایی که توسعه زمینی دشوار است، ارتباطات ماهواره‌ای می‌تواند بخشی از شکاف ارتباطی را پر کند و در مناطقی که زیرساخت ثابت باکیفیت وجود دارد، فیبر نوری همچنان ستون اصلی شبکه خواهد بود.
حرکت از ماهواره منفرد به سمت منظومه‌های ماهواره‌ای نیز از همین منظر اهمیت دارد. منظومه «شهید سلیمانی» می‌تواند ظرفیت ارتباطی کشور را از یک مأموریت منفرد به یک خدمت مستمر نزدیک کند. همزمان، توسعه پایگاه فضایی چابهار، ظرفیت دسترسی کشور به مدار و اجرای منظم‌تر مأموریت‌های فضایی را افزایش خواهد داد.
اقتصادی شدن فضا اما بدون کاهش هزینه دسترسی به مدار ممکن نیست. شعار امسال یعنی «انقلاب ماهواره‌برها» نیز از همین منظر اهمیت دارد. قرار دادن چند ماهواره با یک پرتابگر، توسعه بلوک‌های انتقال مداری و حرکت به سمت استفاده مجدد از پرتابگرها، علاوه بر ارزش فناورانه، می‌تواند هزینه مأموریت‌ها را کاهش دهد و زمینه شکل‌گیری بازارهای جدید را فراهم کند.
کاهش ریسک مأموریت نیز بخشی از همین اقتصاد است. توسعه نرم‌افزارهای «نورا» و «شمس» برای ارزیابی عملکرد سامانه‌ها پیش از پرتاب و پشتیبانی از کنترل مأموریت پس از پرتاب، نمونه‌ای از تلاش برای کاهش هزینه شکست و افزایش اطمینان‌پذیری مأموریت‌های فضایی است.
همچنین اعتقاد دارم اقتصاد فضا بدون بخش خصوصی شکل نخواهد گرفت. شرکت‌های دانش‌بنیان، دانشگاه‌ها و بخش خصوصی باید از سازندگان و پیمانکاران پروژه‌ها به بازیگران واقعی زنجیره ارزش فضایی تبدیل شوند؛ زنجیره‌ای که از طراحی و ساخت آغاز می‌شود و به پرتاب، داده، خدمات و بازار می‌رسد.
در نهایت، صنعت فضایی زمانی به بلوغ اقتصادی می‌رسد که اثر آن را بتوان در زندگی مردم دید. ماهواره‌ای که در مدار قرار می‌گیرد، پایان مأموریت نیست؛ آغاز مسیری است که باید به داده بهتر، ارتباطات گسترده‌تر، مدیریت دقیق‌تر منابع، کسب‌وکارهای جدید و زندگـــــــــــــی باکیفیت‌تر منتهی شود.
ما امروز دیگر فقط برای رسیدن به فضا تلاش نمی‌کنیم. باید آنچه در فضا می‌سازیم، روی زمین به کار مردم بیاید. لذا مدار، پایان راه نیست بلکه آغاز ارزش‌آفرینی است.