سینا حسینی/ پرونده بازسازی و استانداردسازی ورزشگاه آزادی در سال‌های اخیر به یکی از پیچیده‌ترین و پرچالش‌ترین پروژه‌های زیرساختی ورزش ایران تبدیل شده؛ پروژه‌ای که ابعاد فنی، اجرایی و استانداردسازی آن به‌ مراتب فراتر از یک عملیات معمول تعمیر و بازسازی یک ورزشگاه است. الزامات فدراسیون بین‌المللی فوتبال و کنفدراسیون فوتبال آسیا، فرسودگی بخش‌های مختلف سازه اصلی، ضرورت ارتقای زیرساخت‌های فنی و افزایش هزینه مصالح و خدمات، مجموعه‌ای از موانع و چالش‌ها را پیش روی این پروژه قرار داده‌ است.
هیچ ‌کس نمی‌تواند پیچیدگی‌های فنی بازسازی ورزشگاه آزادی را نادیده بگیرد و انتظار داشته باشد چنین پروژه‌ای با منطق یک تعمیرات ساده پیش برود. همچنین نمی‌توان شرایطی را که طی ماه‌های اجرای پروژه بر کشور تحمیل شده است، نادیده گرفت. وقوع دو مقطع تجاوز دشمن در جریان روند بازسازی، بدون تردید بر برنامه‌های اجرایی، منابع مالی و زمان‌بندی پروژه اثر گذاشته و موجب وقفه‌هایی شده است که در نهایت، زمان بهره‌برداری را طولانی‌تر 
کرده‌اند. مسأله اصلی و کلیدی اما از جایی آغاز می‌شود که تأخیر در روند بازسازی پروژه، افزایش هزینه‌ها و تغییر مکرر زمان‌بندی، همه ابعاد آن را تحت‌الشعاع قرار داده است. افکارعمومی حق دارند بدانند پروژه‌ای با چنین اهمیت ملی، با چه برآورد اولیه‌ای آغاز شده، تاکنون چه میزان اعتبار برای آن مصرف شده، هزینه نهایی آن چقدر خواهد بود و چه زمانی قرار است ورزشگاه بار دیگر به‌طور کامل در اختیار فوتبال ایران قرار گیرد. پیچیدگی پروژه می‌تواند بخشی از تأخیرها را توضیح دهد، اما نمی‌تواند به ‌تنهایی پاسخگوی همه ابهامات درباره رشد هزینه‌ها و طولانی شدن فرآیند اجرا باشد. امروز مطالبه برای بازگشت ورزشگاه آزادی بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد. پایتخت با کمبود جدی زیرساخت‌های مناسب برای میزبانی مسابقات بزرگ مواجه شده و پیامدهای این وضعیت را در برگزاری دیدارهای مهم فوتبال، حتی مسابقات پرمخاطبی مانند دربی پایتخت در خارج از تهران دیده‌ایم. ورزشگاه آزادی تنها یک زمین فوتبال و چند سکو نیست؛ این ورزشگاه یکی از مهم‌ترین نمادهای ورزشی کشور و اصلی‌ترین محل میزبانی مسابقات بزرگ ملی و بین‌المللی است. استمرار تعطیلی یا محدودیت استفاده از آن، فشار مضاعفی بر فوتبال و ورزش پایتخت وارد می‌کند. در چنین شرایطی، سرعت بخشیدن به پروژه، یک مطالبه منطقی است، اما سرعت نباید به قیمت حذف استانداردها تمام شود. ورزشگاه آزادی پس از صرف هزینه‌های سنگین، نباید با یک بازسازی ناقص، دوباره در معرض خطر خروج از چرخه میزبانی قرار گیرد. اگر قرار است این ورزشگاه برای سال‌های آینده آماده باشد، باید الزامات روز فدراسیون بین‌المللی فوتبال و کنفدراسیون فوتبال آسیا به شکلی واقعی، دقیق و مهندسی ‌شده اجرا شود. بازسازی شتاب‌زده‌ای که چند سال بعد دوباره به تعمیرات اساسی نیاز پیدا کند، نه صرفه اقتصادی دارد و نه قابل دفاع است.
در همین چارچوب، ابلاغیه جدید درباره ضرورت مسقف شدن طبقه دوم ورزشگاه آزادی، چالش تازه‌ای را برای شرکت توسعه و نگهداری اماکن ورزشی و وزارت ورزش و جوانان ایجاد کرده است. این الزام، فارغ از ضرورت یا جزئیات فنی آن، به معنای تحمیل هزینه جدید به پروژه‌ای است که همین حالا نیز با افزایش قابل‌توجه مخارج مواجه شده است. پرسش جدی اینجاست که چرا پروژه‌ای با این اهمیت و ابعاد، باید در میانه مسیر با الزامات و هزینه‌هایی مواجه شود که برنامه مالی و اجرایی آن را بار دیگر تحت‌تأثیر قرار دهد؟ ورزشگاه آزادی امروز بیش از آنکه به وعده‌های تازه نیاز داشته باشد، به یک برنامه روشن برای پایان پروژه نیاز دارد. اگر قرار است اعتبار جدیدی اختصاص پیدا کند، باید مشخص باشد این اعتبار دقیقاً صرف چه بخش‌هایی خواهد شد و چه تضمینی برای جلوگیری از افزایش دوباره هزینه‌ها وجود دارد. اگر الزام جدیدی از سوی نهادهای بین‌المللی مطرح شده است، باید زمان و هزینه اجرای آن نیز به ‌صورت شفاف به مردم اعلام شود. ورزشگاه آزادی باید دوباره به خانه فوتبال ایران تبدیل شود؛ نه در یک آینده نامعلوم، بلکه با یک جدول زمانی مشخص و قابل ارزیابی. بازسازی اصولی این پروژه ضروری است، رعایت استانداردهای بین‌المللی اجتناب‌ناپذیر است و شرایط دشوار ماه‌های اخیر نیز قابل انکار نیست. اما همه این عوامل نباید به عاملی برای بی‌انتها شدن پروژه تبدیل شوند.

ثابت‌قدم، رئیس شرکت توسعه و نگهداری اماکن ورزشی:
عملیات عمرانی ورزشگاه آزادی مهرماه تمام می‌شود
گروه ورزشی/ محمدعلی ثابت‌قدم، رئیس شرکت توسعه و نگهداری اماکن ورزشی، با اینکه قول تکمیل و بهره‌برداری نسبی ورزشگاه آزادی در آذرماه را می‌دهد، معتقد است عملیات عمرانی این ورزشگاه در مهرماه به پایان خواهد رسید.
او در این‌باره گفت: «در واقع، عملیات عمرانی پروژه ورزشگاه آزادی اواخر شهریورماه و اوایل مهرماه تمام می‌شود. درست از زمانی که دیگر کار عمرانی عمده‌ای در مجموعه وجود ندارد، ورزشگاه به بهره‌برداری می‌رسد. شاید به دلیل سرمای هوا و بعضی شرایط، یک بازه زمانی را در نظر بگیریم تا همزمان با پایان ساخت و تکمیل بقیه قسمت‌های ورزشگاه، بهره‌برداری کامل در آذرماه انجام شود.»
رئیس شرکت توسعه و نگهداری اماکن ورزشی درباره چند برابر شدن هزینه‌های اجرای این پروژه نیز اظهار کرد: «تورم موجود در کشور، هزینه‌های اجرای پروژه ورزشگاه آزادی را هم چند برابر کرده است، اما این قضیه به معنای عدم بهره‌برداری ورزشگاه در موعد مقرر نیست. طبق قولی که دادیم، ورزشگاه آزادی با ظرفیت کامل در آذرماه برای بهره‌برداری نسبی آماده می‌شود تا مردم از آن استفاده کنند. یکسری عملیات اجرایی و تکمیلی هم باقی می‌ماند که تأثیر زیادی بر بهره‌برداری مستقیم و حضور مردم برای تماشای مسابقه ندارد و بیشتر مربوط به مباحث نگهداری، پایش و بعضی اقدامات تکمیلی است که باید صورت گیرد. البته برای انجام آن اقدامات باید اعتبار تأمین شود. بودجه برای بهره‌برداری نسبی تا آذرماه تقریباً تأمین شده است، اما برای اجرای شروط فیفا نیاز به تأمین اعتبار مازاد داریم.»
ثابت‌قدم اولویت شرکت توسعه و نگهداری اماکن ورزشی را تکمیل ورزشگاه آزادی عنوان کرد و گفت: «من حتی در جلسه با نمایندگان مجلس هم زمان بهره‌برداری را پیش از پایان قرارداد ۱۸ماهه مطرح کردم. هرچند فدراسیون فوتبال شروط جدید فیفا برای ورزشگاه آزادی، از جمله مسقف کردن طبقه دوم، را مطرح کرده، اما این الزامات مشکلی برای برگزاری مسابقات لیگ به وجود نمی‌آورد و همه چیز آماده است. تنها باید امکانات لازم، مثل سیستم‌های پایش، پدافندی، اجرای دوربین‌های تشخیص چهره، اجرای زیرساخت‌های IT، تجهیزات تأمین اینترنت، اتاق سرور، تأمین تلفن VOTP و درهای کنترل افراد، برای میزبانی مسابقات آسیایی در سطح نرمال و قابل قبول فراهم شود. در این مورد با فدراسیون جلسه داشتیم و برآوردها هم انجام شده است و تنها مانده تأمین منابع مالی. بنابراین، اولویت با تکمیل ورزشگاه آزادی است و مسقف کردن آن و بقیه موارد هم در چارچوب برنامه‌های آینده قرار دارد؛ و بودجه آن هم باید توسط سازمان برنامه و بودجه تأمین شود، چرا که این شرط صرفاً برای ورزشگاه آزادی نیست و باید در بقیه ورزشگاه‌ها هم اجرا شود.»

استانداردسازی، فوتبال را 
تثبیت می‌کند

مصطفی هاشمی‌طبا
رئیس پیشین کمیته ملی المپیک
برای میزبانی، بالطبع همخوانی ورزشگاه‌های یک کشور با استانداردهای جهانی اهمیت زیادی دارد، اما در جریان مسقف شدن استادیوم ۱۰۰ هزارنفری آزادی، بحث این است که ابلاغ کنفدراسیون فوتبال آسیا چه زمانی دریافت شده است؟! آیا مهدی تاج، رئیس فدراسیون فوتبال کشورمان، به‌عنوان نایب‌رئیس AFC و عضو کمیته مسابقات فیفا، در جریان این موضوع بوده است یا خیر؟!
تجهیز و بازسازی ورزشگاه آزادی سه سالی است که آغاز شده و بودجه و هزینه‌های آن توسط وزارت ورزش و شرکت توسعه و نگهداری اماکن ورزشی برآورد و دریافت شده است؛ پس جای تعجب دارد که چرا فدراسیون فوتبال این موضوع را سریع‌تر مطرح نکرده تا برای آن نیز ردیف بودجه‌ای تعریف شود!
ورزشگاه آزادی سن زیادی دارد و مطالعاتی که از گذشته انجام شده بود، نشان می‌داد این ورزشگاه نیاز به بازسازی و شمع‌ریزی دارد. سازه استادیوم دوباره طراحی شد و طبق مقررات فیفا و AFC، فضاهای پشتیبانی و همچنین فضاهای مورد نیاز برای VAR، میکسدزون و تمام الزاماتی که مورد نیاز بود، ایجاد شد.
وقتی به یکباره بحث مسقف شدن ورزشگاه پیش می‌آید، نشان می‌دهد که از ابتدا نمی‌دانستند باید چه کار کنند و بعد به قسمت‌های مختلف پرداختند. برآوردها هم عمدتاً اشتباه از آب درمی‌آید.
ورزشگاه بزرگ آزادی این پتانسیل را دارد که مسقف شود. البته نه در حد صددرصد یا مانند استادیوم‌هایی که سقف آنها باز و بسته می‌شود، اما می‌توان طبقه دوم را مسقف کرد و ساختار فنی آن، این پتانسیل را دارد.
در کل باید دانست فوتبال در حوزه آرامش و شادی، نقش بی‌بدیلی دارد. در درون خانواده ورزش، فوتبال از ورزش فراتر است. برای اینکه فوتبال به استانداردهای لازم برسد، به قوانینی نیاز دارد. بخشی از مقررات توسط سازمان‌های مرتبط، یعنی فیفا یا AFC، تعیین می‌شود و بخشی نیز توسط فدراسیون ملی تصمیم‌گیری می‌شود.
پس وقتی فوتبال ایران به جام جهانی می‌رود و باشگاه‌های آن در رویدادهای بین‌المللی، چون لیگ قهرمانان و نخبگان آسیا، شرکت می‌کنند، ضروری است با دریافت مجوز حرفه‌ای، استادیوم‌های خود را با استانداردها به‌روز کنند. هر کشوری که خود را به استانداردها نزدیک کرده باشد، در فوتبالش ثبات خواهد داشت.