اولین صندوق ارزی بازار سرمایه آغاز به کار کرد
تبدیل دلارهای خانگی به سرمایهگذاری مولد
اگر منابع صندوقها به پروژههای دارای درآمد ارزی پایدار و قابل ارزیابی متصل شود، میتواند بخشی از فشار تأمین مالی از شبکه بانکی را کم کرده، منابع تازهای برای تولید و صادرات فراهم آورد و از خروج داراییها به بازارهای غیرمولد جلوگیری کند.
پذیرهنویسی اولین صندوق سرمایهگذاری در داراییهای ارزی بازار سرمایه ایران با نام «صندوق ارزی مانا ملت» آغاز شد. این صندوق قرار است منابع ارزی اشخاص را در قالب رسمی و تحت نظارت، به داراییهای ارزی کمریسک و در مراحل بعد، تأمین مالی پروژههای دارای درآمد ارزی متصل کند.
ارز پایه این صندوق، دلار آمریکا تعیین شده و سرمایهگذاران با حداقل ۱۰۰ دلار میتوانند واحدهای آن را خریداری کنند.
راهاندازی این صندوق در شرایطی صورت میگیرد که بخش قابل توجهی از پساندازهای ارزی خانوارها و بنگاهها، به دلایل مختلف از جمله حفظ ارزش دارایی و نگرانی از ریسکهای اقتصادی، خارج از چرخه سرمایهگذاری مولد نگهداری میشود. سیاستگذار امیدوار است صندوقهای ارزی بتوانند میان تمایل مردم به حفظ دارایی به ارز و نیاز اقتصاد به منابع پایدار برای سرمایهگذاری، پیوندی عملی برقرار کنند؛ هرچند موفقیت این مسیر به اعتماد عمومی، شفافیت عملیات صندوق، تضمین نقدشوندگی و وجود پروژههای سودآور ارزی وابسته خواهد بود.
صندوق «مانا ملت»
چگونه کار میکند؟
مجوز فعالیت اولین صندوق سرمایهگذاری در داراییهای با درآمد ثابت ارزی، روز دوشنبه ۲۳ شهریور از سوی مرکز نظارت بر صندوقهای سرمایهگذاری سازمان بورس و اوراق بهادار صادر شد و پذیرهنویسی آن از چهارشنبه ۲۵ شهریور در شعب ارزی منتخب بانک ملت شروع شده است.
سقف اولیه اندازه صندوق در دوره پذیرهنویسی ۱۰ میلیون دلار در نظر گرفته شده و با اخذ مجوز سازمان بورس میتواند تا ۵۰ میلیون دلار افزایش یابد. البته سرمایه صندوق متغیر است و با صدور واحدهای جدید، منابع آن افزایش و با ابطال واحدها کاهش مییابد. برای جلوگیری از تمرکز مالکیت نیز هر سرمایهگذار حداکثر میتواند مالک ۵ درصد از کل واحدهای صندوق باشد.
در ساختار اجرایی این ابزار، تأمین سرمایه بانک ملت مدیر صندوق است و بانک ملت مسئولیت مدیر ثبت، مدیر عملیات ارزی و ضامن نقدشوندگی را بر عهده دارد. سازمان بورس بر فعالیت صندوق نظارت میکند و بانک مرکزی نیز بر اساس ضوابط عملیات ارزی صندوق، ناظر بخش ارزی آن خواهد بود. وجود ضامن نقدشوندگی، بویژه در اولین تجربه این نوع صندوقها، یکی از مؤلفههای مهم برای کاهش نگرانی سرمایهگذاران درباره امکان خروج از سرمایهگذاری محسوب میشود.
صفر تا صد سرمایه گذاری
متقاضی خرید واحدهای «مانا ملت» باید به یکی از شعب ارزی منتخب بانک ملت مراجعه کند. پس از افتتاح حساب ارزی و واریز ارز، درخواست سرمایهگذاری فرد در سامانه «فراسود ملت» ثبت میشود. این درخواست حداکثر ظرف دو روز کاری از سوی تأمین سرمایه بانک ملت بررسی و پس از تأیید، واحدهای صندوق برای متقاضی صادر خواهد شد.
سرمایهگذار پس از صدور واحدها، نام کاربری و رمز عبور سامانه را دریافت میکند تا وضعیت دارایی خود را مدیریت و پیگیری کند. ورود منابع به صندوق به صورت اسکناس یا حواله ارزی امکانپذیر است. سرمایهگذاری اشخاص حقیقی با اسکناس ارزی در مبالغ بالاتر از ۱۰ هزار یورو یا معادل دلاری آن نیز با رعایت مقررات بانک مرکزی مجاز است.
سود سرمایهگذاری از اولین روز ورود منابع محاسبه میشود، اما پرداخت آن به شکل سود نقدی دورهای نیست. بازدهی در افزایش ارزش واحدهای سرمایهگذاری منعکس میشود.
اصل سرمایه
به دلار برگشت داده میشود
در تجربههای پیشین اصل سرمایه معمولاً به «ریال» پرداخت شده بود اما حالا بر اساس اطلاعات منتشرشده، «در زمان ابطال واحدها، اصل سرمایه به همراه سود حاصل، به دلار آمریکا به سرمایهگذار پرداخت خواهد شد» و سرمایهگذاری در این صندوق معافیت مالیاتی هم دارد و حتی امکان خروج از سرمایهگذاری نیز بدون اعمال «نرخ شکست» پیشبینی شده است.
این ویژگیها، صندوق ارزی را از نگهداری فیزیکی اسکناس متمایز میکند. سرمایهگذار به جای حفظ ارز در خانه یا صندوق امانات و تحمل هزینهها و مخاطرات آن، دارایی خود را در ساختاری تحت نظارت قرار میدهد و در عین حال ماهیت ارزی سرمایهگذاری را حفظ میکند.
پسانداز داریم
اما سرمایهگذاری نه
سیدعلی مدنیزاده، وزیر امور اقتصادی و دارایی، در مراسم آغاز پذیرهنویسی اولین صندوق درآمد ثابت ارزی، مسأله اصلی را شکاف میان حجم پسانداز و میزان سرمایهگذاری در اقتصاد ایران دانست. به گفته او، نرخ پسانداز در ایران به حدود ۳۶ درصد میرسد و از بسیاری از کشورهای حاشیه خلیجفارس بالاتر است، اما رشد سرمایهگذاری خالص در یک دهه گذشته صفر یا حتی منفی بوده است.
مدنیزاده گفت بخشی از این وضعیت به تحریمها و عوامل بیرونی مربوط میشود، اما بخشی دیگر ناشی از کمبود ابزارهای مناسب برای تبدیل پسانداز به سرمایهگذاری است. او افزود که بیش از ۲۰ درصد از پساندازهای مردم از چرخه اقتصادی کشور خارج میشود و به سمت بازارهایی چون طلا، سکه، املاک و رمزارز میرود؛ بازارهایی که گرچه برای افراد نقش پوشش ریسک دارند، اما لزوماً منابع آنها به تولید و سرمایهگذاری مستقیم تبدیل نمیشود.
وزیر اقتصاد، صندوقهای ارزی را یکی از اجزای «طرح رویش» معرفی کرده و میگوید برای دستیابی به رشد اقتصادی ۸ درصدی، علاوه بر اصلاح موانع قانونی و جذب منابع خارجی، باید امکان ورود داراییهای ارزی مردم به اقتصاد فراهم شود. به گفته مدنیزاده، جذب سرمایهگذاری خارجی نسبت به سال گذشته دو برابر شده و همزمان برنامههایی برای جذب سرمایه ایرانیان خارج از کشور نیز در جریان است.
او از تدوین «۲۰ طرح بزرگ سودآور ارزی» خبر داد که عمدتاً در حوزههای نفت، گاز، معدن، فناوری اطلاعات و انرژی خورشیدی تعریف شدهاند. قرار است برای این طرحها اوراق ارزی منتشر شود؛ اوراقی که در آینده میتوانند بخشی از داراییهای قابل سرمایهگذاری صندوقهای ارزی را تشکیل دهند.
دو مجوز برای صندوقهای ارزی
حجتالله صیدی، رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار، نیز اعلام کرد تاکنون دو مجوز برای راهاندازی صندوقهای ارزی صادر شده و پس از آغاز فعالیت «مانا ملت»، صندوق دوم نیز در دو هفته آینده فعال خواهد شد. به گفته او، چند درخواست دیگر هم در دست بررسی است و احتمال دارد در نیمه دوم سال صندوقهای ارزی بیشتری وارد بازار شوند.
صیدی با اشاره به دشواری برآورد ارزهای نگهداریشده نزد مردم و بنگاهها گفت حجم سپردههای ارزی بانکی مشخص است، اما میزان ارزهای خارج از شبکه رسمی برآورد دقیقی ندارد. او تأکید کرد که توسعه ابزارهای متنوع مالی، در سالهای گذشته به افزایش مشارکت سرمایهگذاران در بازار سرمایه کمک کرده و صندوقهای ارزی نیز باید در همین چارچوب دیده شوند.
تجربه جهانی
و یک شرط مهم برای ایران
در بسیاری از کشورها، صندوقهای ارزی یا صندوقهای سرمایهگذاری بینالمللی، ابزار رایجی برای تجهیز پساندازهای ارزی و هدایت آنها به اوراق دولتی و شرکتی، سپردهها و پروژههای صادراتمحور هستند. در اقتصادهایی که با نوسان نرخ ارز یا محدودیت منابع ارزی روبهرو هستند، این ابزارها میتوانند نگهداری غیرمولد ارز را کاهش دهند، عمق بازار مالی را افزایش دهند و تأمین مالی پروژههای زیرساختی و تولیدی را متنوع کنند.
با این حال، تجربه جهانی نشان میدهد شرط موفقیت چنین صندوقهایی فقط طراحی ابزار نیست و شفافیت اطلاعات، تضمین امکان بازپرداخت ارزی، استقلال مدیریت صندوق، نظارت مؤثر و وجود داراییهای واقعی با جریان درآمد ارزی، پایه اعتماد سرمایهگذار را میسازد. در ایران نیز اگر منابع صندوقها به پروژههای دارای درآمد ارزی پایدار و قابل ارزیابی متصل شود، میتواند بخشی از فشار تأمین مالی از شبکه بانکی را کم کرده، منابع تازهای برای تولید و صادرات فراهم آورد و از خروج داراییها به بازارهای غیرمولد جلوگیری کند.
