یاسمن صادق شیرازی
گروه خودرو

موتورسیکلت قرار بود جایگزین ارزان‌تری برای خودرو باشد، اما حالا فاصله قیمت آن با خودروهای اقتصادی هر روز کمتر می‌شود. قیمت موتورسیکلت از اسفندماه تاکنون حدود 40 تا 50 درصد افزایش یافته و به گفته رئیس اتحادیه فروشندگان دوچرخه و موتورسیکلت تهران، خرید یک موتورسیکلت صفر کیلومتر با کمتر از 230 میلیون تومان دیگر امکان‌پذیر نیست. در چنین شرایطی، بخشی از متقاضیان به بازار دست‌دوم پناه برده‌اند؛ بازاری که خود تحت تأثیر کاهش عرضه و رشد قیمت‌ها قرار گرفته است. اصغر فرضی‌پور قره‌لر، رئیس اتحادیه فروشندگان دوچرخه و موتورسیکلت و لوازم یدکی تهران، در گفت‌وگو با «ایران» مهم‌ترین عامل افزایش قیمت را مشکلات زنجیره تأمین و واردات می‌داند و معتقد است تداوم این وضعیت بیش از هر چیز به شرایط اقتصادی کشور، نرخ ارز و امکان بازگشت ثبات به فرآیند واردات بستگی دارد.

قیمت موتورسیکلت از ابتدای سال چقدر افزایش پیدا کرده است؟ آیا این افزایش را می‌توان به یک عامل مشخص نسبت داد؟
افزایش قیمت موتورسیکلت از اسفندماه و به‌خصوص از ابتدای سال حدود 40 تا 50 درصد بوده است. البته اگر موتورسیکلت را با بسیاری از کالاها یا حتی خودرو مقایسه کنیم، رشد قیمت آن به همان اندازه شدید نبوده است. مسأله اصلی این است که زنجیره تأمین موتورسیکلت با مشکلات مختلفی مواجه شده؛ از ثبت سفارش و تخصیص ارز گرفته تا ترخیص کالا و ورود قطعات. در سال جدید تخصیص ارز به واردکنندگان در عمل متوقف شده و ثبت سفارش نیز با دشواری انجام می‌شود. وقتی در مبادی ورودی با مشکل مواجه باشیم و هم‌زمان قیمت قطعات و هزینه‌های تولید افزایش پیدا کند، طبیعی است که قیمت نهایی هم بالا برود. بخشی از این افزایش قیمت مستقیماً به مشکلات واردات و تأمین قطعه مربوط می‌شود.

در حال حاضر ارزان‌ترین موتورسیکلت صفر کیلومتر بازار چه قیمتی دارد؟
امروز دیگر موتورسیکلت صفر کیلومتر و اقتصادی زیر 230 میلیون تومان در بازار نداریم. قیمت مدل‌های اقتصادی از حدود 230 میلیون تومان شروع می‌شود. همین موضوع باعث شده بخشی از مردم که توان خرید موتورسیکلت صفر را ندارند، به سمت بازار دست‌دوم بروند.

آیا افزایش قیمت در همه مدل‌ها یکسان بوده است؟
خیر. میزان افزایش قیمت در مدل‌های مختلف متفاوت است. موتورسیکلت‌هایی که قیمت بالاتری دارند و قطعات آنها نیز کمیاب‌تر یا گران‌تر است، طبیعتاً با افزایش قیمت بیشتری مواجه می‌شوند. بنابراین نمی‌توان برای همه مدل‌ها یک درصد مشخص را در نظر گرفت.

یکی از مسائل مهم بازار، تأمین قطعات و خدمات پس از فروش است. وضعیت این بخش در حال حاضر چگونه است؟
ما در زمینه قطعات و خدمات پس از فروش با مشکلات جدی مواجه هستیم. برای هر موتورسیکلتی که وارد یا تولید می‌شود، باید بخشی از قطعات برای خدمات پس از فروش در نظر گرفته شود، اما در عمل این بخش با محدودیت‌هایی روبه‌روست. گاهی یک موتورسیکلت برای یک یا دو ماه در مرکز خدمات پس از فروش متوقف می‌ماند، چون قطعه مورد نیاز آن تأمین نشده است. در بعضی موارد حتی مجبور می‌شوند یک موتورسیکلت صفر کیلومتر را اوراق کنند تا از قطعات آن برای تعمیر موتورسیکلت دیگری استفاده کنند. این وضعیت نشان می‌دهد مسأله قطعه فقط یک مشکل صنفی نیست و مستقیماً روی هزینه و رضایت مصرف‌کننده اثر می‌گذارد.

چه میزان از قطعات مورد استفاده در تولید موتورسیکلت از خارج از کشور تأمین می‌شود؟
درصد قابل توجهی از قطعات و به‌خصوص قطعات اصلی از خارج از کشور تأمین می‌شود. بنابراین افزایش نرخ ارز طبیعتاً تأثیر مستقیمی بر قیمت موتورسیکلت دارد. ما حدود 40 تولیدکننده موتورسیکلت داریم که نزدیک به 24 یا 25 مجموعه از آنها فعال هستند. در مقابل این تعداد تولیدکننده، باید تعداد قابل توجهی کارخانه تولید قطعات و لوازم یدکی داشته باشیم، اما چنین ظرفیتی در کشور وجود ندارد. به همین دلیل بخش مهمی از قطعات مورد نیاز از خارج وارد می‌شود و طبیعتاً با نرخ ارز محاسبه می‌شود. مشکل دیگر این است که حتی واردکننده‌ای که امکان تأمین ارز دارد، برای ثبت سفارش و واردات با محدودیت مواجه می‌شود. گاهی کالایی ماه‌ها در بندر می‌ماند و هنوز امکان ترخیص آن فراهم نشده است. این مشکلات در نهایت خود را در قیمت محصول نشان می‌دهد.

بنابراین می‌توان گفت افزایش قیمت موتورسیکلت فقط ناشی از نرخ ارز نیست و مجموعه‌ای از هزینه‌ها در این میان اثرگذار است؟
بله. فقط نرخ ارز مطرح نیست. هزینه نیروی انسانی، خدمات، حمل‌ونقل، انرژی و سایر هزینه‌های تولید هم افزایش پیدا کرده است. وقتی حقوق کارگران و کارکنان افزایش پیدا می‌کند، هزینه تولید هم بالا می‌رود. هزینه خدمات، آب، برق و سایر بخش‌ها نیز افزایش داشته است.

با این شرایط، آیا افزایش قیمت موتورسیکلت بیشتر از سوی تولیدکننده اتفاق افتاده یا شبکه توزیع و بازار هم در این افزایش سهم دارند؟
بخشی از افزایش قیمت قطعاً ناشی از بالا رفتن هزینه‌های تولید و تأمین قطعات است. وقتی قیمت مواد اولیه و قطعات بالا می‌رود، تولیدکننده هم ناچار است قیمت محصول را متناسب با هزینه‌های خود اصلاح کند. در کنار آن، شرایط بازار و میزان عرضه و تقاضا هم اثرگذار است. وقتی عرضه کاهش پیدا کند و هم‌زمان هزینه تولید بالا برود، طبیعتاً قیمت در بازار افزایش پیدا می‌کند.

کاهش قدرت خرید خانوار چه اثری بر تقاضای موتورسیکلت داشته است؟
قطعاً قدرت خرید مردم کاهش پیدا کرده و این موضوع روی تقاضا اثر گذاشته است. از یک طرف، کاهش تولید و عرضه می‌تواند باعث افزایش قیمت شود و از طرف دیگر، وقتی قیمت بالا می‌رود، قدرت خرید مردم پایین می‌آید و تقاضا هم کاهش پیدا می‌کند.
با این حال، موتورسیکلت همچنان یک وسیله ضروری برای بخش قابل توجهی از جامعه است. حدود 40 تا 45 درصد حمل‌ونقل شهری با موتورسیکلت انجام می‌شود و بسیاری از افراد از طریق موتورسیکلت امرار معاش می‌کنند. برای بخشی از خانواده‌ها، موتورسیکلت صرفاً یک وسیله نقلیه نیست، بلکه ابزار کار و درآمد است. به همین دلیل نمی‌توان انتظار داشت حتی با افزایش قیمت، تقاضا برای آن به‌طور کامل از بین برود.

درماه‌های اخیر موضوع صدور گواهینامه موتورسیکلت برای زنان نیز مطرح بوده است. آیا افزایش حضور زنان در بازار توانسته تقاضا را به شکل محسوسی افزایش دهد؟ این شائبه وجود دارد که تقاضای خرید زنان برای موتورسیکلت بازار را به سمت گرانی سوق داده است؟
زنان از این موضوع استقبال کرده‌اند و طبیعتاً بخشی از آنها وارد بازار شده‌اند. حتی موتورسیکلت‌هایی با طراحی و رنگ‌بندی متناسب با سلیقه زنان نیز در بازار عرضه شده و مورد استقبال قرار گرفته است. اما اینکه افزایش تقاضای زنان را عامل مهمی در افزایش قیمت موتورسیکلت بدانیم، درست نیست. سهم زنان از بازار موتورسیکلت هنوز آن‌قدر نیست که بتواند به‌تنهایی بازار را دچار تغییر جدی کند. بنابراین نمی‌توان رشد قیمت‌ها را به این موضوع نسبت داد.

با توجه به کاهش عرضه، آیا در حال حاضر موتورسیکلت به اندازه نیاز بازار تولید و عرضه می‌شود؟
خیر. همان‌طور که گفتم، مشکلاتی که در ماه‌های اخیر در بخش واردات، تأمین قطعه و تولید ایجاد شده، باعث کاهش عرضه شده است. به‌خصوص شرایط ناشی از جنگ اخیر و مشکلات ایجادشده در مبادی ورود کالا، تولید و تأمین قطعات را با دشواری مواجه کرده است. طبیعتاً وقتی عرضه کاهش پیدا کند، حتی اگر تقاضا هم کاهش یافته باشد، بازار تحت فشار قرار می‌گیرد. بنابراین یکی از راه‌های کنترل قیمت، بازگرداندن نظم به زنجیره تأمین و افزایش عرضه است.

اگر قرار باشد برای جلوگیری از افزایش بیشتر قیمت موتورسیکلت یک اقدام فوری انجام شود، اولویت با کدام بخش است؟
در کنار حل مشکلات واردات و تولید، نظارت اهمیت زیادی دارد. وزارت صنعت، معدن و تجارت باید نظارت خود را تقویت کند. اتاق اصناف و واحدهای نظارتی، تعزیرات و دستگاه‌های مسئول نیز باید حضور و نظارت بیشتری در بازار داشته باشند.وقتی نظارت وجود داشته باشد، بازار کنترل می‌شود و امکان سوءاستفاده کمتر خواهد شد.

برش

آیا همچنان چشم‌انداز بازار موتورسیکلت در ماه‌های آینده را افزایشی می‌دانید؟
پیش‌بینی دقیق این موضوع به شرایط کشور بستگی دارد. اگر شرایط ارزی بهتر شود، واردات تسهیل شود و ثبت سفارش و تخصیص ارز با سهولت بیشتری انجام شود، طبیعتاً می‌توان به ثبات یا حتی کاهش فشار قیمتی امیدوار بود. تولیدکنندگان ما برای رسیدن به مرحله تولید با مشکلات زیادی مواجه هستند. زمانی گفته می‌شد تولیدکننده باید از هفت‌خان رستم عبور کند تا بتواند به تولید برسد؛ امروز هم مشکلات متعددی در این مسیر وجود دارد. من معتقدم تولیدکنندگان موتورسیکلت و دوچرخه از جمله صنوف زحمتکش کشور هستند. اگر شرایط واردات، تأمین ارز و تولید سامان پیدا کند، می‌توان امیدوار بود بازار هم به سمت ثبات حرکت کند. در شرایطی که کشور هنوز با مشکلات ناشی از حمله ناجوانمردانه آمریکا مواجه است، پیش‌بینی قیمت بسیار دشوار است، اما باید امیدوار بود با تدبیر مسئولان، این مشکلات برطرف شود.