سمیه افشین فر
گروه اجتماعی

تداوم ممنوعیت صدور گواهینامه موتورسیکلت برای زنان، آنها را در مقابل یک «مشکل قانونی» قرار داده است؛ وضعیتی که نه تنها حقوق شهروندی آنها را تحت‌الشعاع قرار داده، بلکه آسیب‌های جدی جانی، مالی و حقوقی را برای این گروه از رانندگان و سرنشینان به همراه داشته است. در چند روز گذشته کلیپ‌های مختلفی از تصادف‌های زنان موتورسوار در فضای مجازی پربازدید شده است، متأسفانه اصلی‌ترین آسیبی که فقدان گواهینامه برای زنان موتورسوار ایجاد می‌کند، در زمان بروز حوادث رخ می‌دهد. طبق قوانین جاری، اگر تصادفی اتفاق بیفتد، نداشتن گواهینامه می‌تواند منجر به عدم پرداخت خسارت از سوی شرکت‌های بیمه شود. بسیاری از زنان، به دلیل ناآگاهی از تبعات حقوقی، با وجود بروز حادثه، علاوه بر دردهای جسمانی، با بار سنگین هزینه‌های درمانی و خسارات مالی مضاعف روبه‌رو می‌شوند که به دلیل «غیرقانونی شناخته شدن رانندگی‌شان»، در عمل هیچ پشتیبانی قانونی برای دریافت دیه یا خسارت ندارند. از طرفی رانندگی با موتورسیکلت نیازمند آموزش‌های تخصصی، آشنایی با قواعد راهنمایی و رانندگی و مهارت‌های کنترلی در شرایط خاص است. محرومیت از گواهینامه علاوه بر زیان های ذکر شده به معنای محرومیت از چرخه آموزش‌های استاندارد نیز است. این «آموزش‌گریزی اجباری»، باعث شده تا بسیاری از دختران موتورسوار بدون گذراندن دوره‌های ایمنی و بدون آشنایی دقیق با علائم و قوانین، وارد جریان ترافیکی شوند که خود، ریسک تصادفات را بشدت بالا می‌برد. آماری هم منتشر شده مبنی بر اینکه 18 خانم در چهار ماه گذشته به واسطه استفاده از موتورسیکلت جان خود را از دست داده‌اند؛ اما چرا صدور گواهینامه و آموزش بانوان برای موتورسواری همچنان به تعویق افتاده است، موضوعی که بی توجهی به آن می تواند برای بسیاری از شهروندان مخاطره آمیز باشد. چندی پیش در حاشیه جلسه هیأت دولت زهرا بهروزآذر معاونت امور زنان و خانواده ریاست‌جمهوری از نهایی شدن صدور گواهینامه موتورسواری زنان و آغاز فرآیند اجرایی آن خبر داد. قرار بود با این مصوبه هیأت دولت راه دریافت گواهینامه برای زنان موتورسوار هموارتر شود. با این اوصاف به نظر می‌رسد هنوز تا دریافت و آموزش گواهینامه موتور برای زنان راه درازی باقی مانده است.

موتورسواری زنان 
نیازی به قانون ندارد
احمدبیگدلی‌ عضو کمیسیون اجتماعی مجلس شورای اسلامی در مورد اینکه چرا صدور گواهینامه و آموزش بانوان برای موتورسوار همچنان معطل مانده است، به «ایران» می‌گوید: «موضوع این است که اصلاً در مجلس و مخصوصاً در کمیسیون چنین موضوعی مطرح نشده است و در حال حاضر طرح و لایحه‌ای هم به طور رسمی درخصوص این مسأله نیامده است. شاید به شکل غیررسمی در این موضوع صحبت‌هایی شده باشد اما به شکل رسمی که باید طرح و لایحه‌ بیاید این کار انجام نشده یا حداقل به کمیسیون ما ارجاع داده نشده است.» او با‌‌اشاره به اینکه قوانین را با توجه به نیازهای روز جامعه می‌توانیم اصلاح کنیم، توضیح می‌دهد: «همه این قوانینی که تصویب می‌شود، با توجه به نیاز روز جامعه است. شاید 50 سال پیش، نیازی در جامعه برای موتورسیکلت‌سواری بانوان دیده نمی‌شد؛ ولی مثلاً گواهینامه‌های سواری، باری و حتی ماشین‌های سنگین و اتوبوس را به آنها می‌دادند. در حال حاضر با توجه به نیاز جامعه، تغییر فرهنگ‌ها و شرایطی که در جامعه ایجاد شده است، تقریباً یکی از خواسته‌ها و نیازهای بانوان جامعه، استفاده از موتورسیکلت، مخصوصاً در تهران و شهرهای بزرگ است.» 
این نماینده مجلس معتقد است عدم ایجاد چارچوب برای این موضوع حتماً معضلاتی به همراه خواهد داشت. او می‌گوید: «بالاخره وقتی هر فردی که دارای گواهینامه است، سوار موتورسیکلت می‌شود، احتمال هر نوع خطر و مشکل و مسأله‌ای برای او وجود دارد. حال وقتی فردی گواهینامه نداشته باشد و خدایی نکرده اتفاقی بیفتد، دیگر بیمه پاسخگو نخواهد بود و فرد هم محکوم خواهد شد و مسائل دیگری هم به وجود خواهد آمد.» این عضو کمیسیون اجتماعی با اشاره به اهمیت آموزش موتورسیکلت‌سواری به بانوان، می‌گوید: «از طرف دیگر، چون بانوان گواهینامه ندارند، آموزش چارچوب‌دار و اصولی نمی‌بینند. موتورسیکلت‌سواری را یاد می‌گیرند و می‌روند؛ نه دوره‌ای می‌بینند و نه دوره آموزشی لازم برای اخذ گواهینامه طی می‌کنند و مسائل مختلف دیگری هم وجود دارد.» او تأکید می‌کند: «موتورسیکلت‌سواری بانوان اگر نیاز ضروری روز جامعه است، باید به شکل اصولی پیش برود و اساسی حل‌وفصل شود.» بیگدلی با بیان اینکه اکنون دو مورد مطرح است، توضیح می‌دهد: «یکی بحث قانونی بودن این موضوع است که در قانون منعی برای آن دیده نشده است؛ یعنی نگفته که موتورسیکلت جنسیتی است. بر اساس آنچه د‌ولت گفته است، هرکسی می‌خواهد موتورسیکلت‌سواری کند باید گواهینامه داشته باشد. مگر برای خودرو، ماشین‌سواری، ماشین سنگین، باری و اتوبوس مسافربری، جنسیتی قائل شده‌اند؟ خیر، پس برای این موضوع هم نباید جنسیتی قائل شد.» 
بیگدلی با بیان اینکه دولت با هماهنگی‌هایی که باید با جاهای خاصی، از لحاظ شرعی و از لحاظ مسائل دیگر، انجام دهد، می‌تواند کار را پیش ببرد، می‌گوید: «در یک مقطع زمانی ممکن است گفته شود که این موضوع به شکل یک لایحه بیاید و خیلی شفاف قانونی شود. تکرار می‌کنم که منع قانونی وجود ندارد، ولی اگر بخواهند شفاف‌تر کنند که بگویند گواهینامه موتورسیکلت برای بانوان هم نیاز است، می‌شود با توجه به شرایط خاص خودشان این موضوع را مطرح کرد. من فکر نمی‌کنم منعی برای این مسأله وجود داشته باشد. لایحه بیاورند و این موضوع را قانونی کنند. ولی در کل یک قانون ناقص، از نبود قانون بهتر است. اگر قانونی وجود نداشته باشد متأسفانه گاهی اوقات مشکلات و مسائلی در جامعه- چه مشکلات و مسائل مربوط به خطرات و تصادفات و چه مشکلات حاشیه‌ای و اجتماعی- ایجاد می‌شود. بالاخره اگر در جامعه برخی مخالف این موضوع باشند، خدایی نکرده ممکن است مشکلات و چالش‌های اجتماعی ایجاد شود. جامعه و دولت باید به فکر یک راه‌حل جدی برای این موضوع باشند.» عضو کمیسیون اجتماعی مجلس تأکید می‌کند: «اصلاً این مسأله نیازی به قانون ندارد. دولت می‌تواند خودش، بر اساس یک آیین‌نامه یا دستورالعمل، موضوع را در هیأت دولت و هیأت وزیران مطرح و آنجا مصوبه را تصویب کند. نهایتاً مصوبه برای تطبیق با قوانین به مجلس می‌آید. اگر با قوانین و قانون اساسی و قوانین مرتبط مخالف نبود، اجرا می‌شود. اگر منعی وجود داشت، آن موقع می‌توانند اعلام کنند که طرح و لایحه بیاورید.» بیگدلی با اشاره به افزایش استفاده بانوان از موتورسیکلت و تعیین تکلیف موضوع صدور گواهینامه موتورسیکلت برای بانوان از سوی دولت و فراجا، معتقد است ادامه بلاتکلیفی درباره صدور گواهینامه موتورسیکلت برای بانوان می‌تواند مشکلات و خطراتی برای بانوان و جامعه ایجاد کند. او تأکید می‌کند: «دولت و فراجا باید این موضوع را تعیین تکلیف و آن را به‌صورت رسمی ابلاغ کنند.»  
 

برش

فرآیند صدور گواهینامه در انتظار اعلام پلیس راهور
زنی که برای تأمین معاش یا تسهیل امور روزمره به موتورسیکلت متکی است اما به دلیل فقدان گواهینامه در اضطراب «توقیف وسیله نقلیه» یا «سوانح و تبعات آن» به سر می‌برد، مدام تحت فشار روانی مضاعفی قرار دارد. این اضطراب مداوم، تمرکز راننده را حین حرکت کاهش داده و احتمال وقوع خطا را در معابر شلوغ شهری افزایش می‌دهد. 
زهرا بهروزآذر معاون رئیس‌جمهور در امور زنان و خانواده در مورد آخرین وضعیت صدور گواهینامه موتورسیکلت برای زنان موتورسوار به «ایران» می‌گوید: «درباره گواهینامه موتورسیکلت زنان موانع حقوقی و اجرایی با پیگیری دولت و معاونت بررسی شد و هیچ محدودیت قانونی برای صدور گواهینامه زنان موتورسیکلت‌سوار وجود ندارد، مقدمات اجرایی فراهم شده و آغاز رسمی فرآیند در انتظار اعلام پلیس راهور است.» بهروزآذر تأکید می‌کند: «به محض اعلام پلیس راهور آموزش، آزمون و صدور گواهینامه باید با رعایت کامل ضوابط حرفه‌ای و ایمنی انجام شود و امیدواریم که هرچه زودتر این مسأله نهایی شود تا دختران و زنان ما با امنیت کامل و حمایت قانون بتوانند در شهر و خیابان تردد کنند.»