وقتی ورزشگاه‌ها، امپراطوری اقتصادی می‌شوند

استخراج طلا در فوتبال مدرن

گروه ورزشی / بررسی داده‌های ثبت‌شده در بخش درآمدهای فوتبال باشگاهی در جهان نشان می‌دهد باشگاه‌های بزرگ اروپایی سالانه بین ۸۰ تا ۱۵۰ میلیون یورو از محل درآمدهای روز مسابقه کسب می‌کنند و با احتساب فعالیت‌های جانبی، این رقم در برخی موارد به بیش از ۲۰۰ میلیون یورو می‌رسد. این اعداد نشان‌دهنده نقش کلیدی استادیوم‌های مدرن در مدل درآمدی باشگاه‌هاست؛ جایی که دیگر تنها محل برگزاری مسابقه نیست، بلکه به یک قطب اقتصادی چندمنظوره تبدیل شده است.
برای مثال، رئال مادرید پس از بازسازی ورزشگاه «سانتیاگو‌برنابئو» با سرمایه‌ای نزدیک به یک میلیارد یورو، هدفگذاری کرده درآمد سالانه این مجموعه را به بیش از ۳۰۰ میلیون یورو برساند. بارسلونا نیز در پروژه «اسپای بارسا» با برآوردی تا ۲ میلیارد یورو، به دنبال جهش چشمگیر درآمدی از محل استادیوم و خدمات وابسته است. در انگلیس، تاتنهام با بهره‌برداری از ورزشگاه جدید خود توانست درآمد روز مسابقه را از حدود ۴۵ میلیون پوند به بیش از ۱۰۰ میلیون پوند افزایش دهد و بایرن مونیخ نیز از «آلیانتس آرنا» سالانه نزدیک به ۱۰۰ میلیون یورو درآمد دارد.
علاوه بر این، قراردادهای حق نام‌گذاری استادیوم‌ها در برخی موارد سالانه بین ۲۰ تا ۴۰ میلیون دلار ارزش دارند؛ درآمدی پایدار که حتی بدون برگزاری مسابقه نیز به حساب باشگاه‌ها واریز می‌شود. نکته قابل توجه، تبدیل حتی فرآیند بازسازی به فرصت درآمدزایی است؛ از فروش صندلی‌های قدیمی گرفته تا تورهای بازدید از پروژه‌های در حال ساخت. در چنین ساختاری، سهم استادیوم از کل درآمد باشگاه‌ها به‌طور میانگین به ۱۵ تا ۲۵ درصد می‌رسد.
در سال‌های اخیر، این الگو به‌سرعت در قاره آسیا نیز در حال گسترش است؛ بویژه در غرب آسیا و کشورهای حاشیه خلیج فارس که سرمایه‌گذاری‌های کلانی در ساخت ورزشگاه‌های استاندارد و چندمنظوره انجام داده‌اند. قطر با پروژه‌های مرتبط با جام جهانی ۲۰۲۲، امارات با توسعه ورزشگاه‌های مدرن در دوبی و ابوظبی و عربستان سعودی با برنامه‌های بلندپروازانه در چارچوب «چشم‌انداز ۲۰۳۰»، به‌دنبال تبدیل استادیوم‌ها به مراکز درآمدی دائمی 
هستند.
باشگاه‌های آسیایی نیز به‌تدریج در حال بهره‌برداری از این زیرساخت‌ها هستند. در عربستان، باشگاه‌هایی مانند الهلال و النصر با افزایش جذب تماشاگر، فروش بلیت‌های پریمیوم، توسعه فروشگاه‌های هواداری و قراردادهای تجاری، رشد قابل‌توجهی در درآمدهای روز مسابقه تجربه کرده‌اند. در امارات و قطر نیز مدل‌های مشابهی در حال پیاده‌سازی است که شامل برگزاری رویدادهای غیرورزشی، کنسرت‌ها و فعالیت‌های گردشگری در استادیوم‌ها می‌شود. ولی فاصله درآمدی باشگاه‌های آسیایی با نمونه‌های اروپایی همچنان قابل توجه است و بخش عمده‌ای از درآمد آنها هنوز به حمایت‌های دولتی یا اسپانسرهای وابسته متکی است.
در مقابل، باشگاه‌های ایرانی مانند استقلال و پرسپولیس به دلیل نداشتن ورزشگاه اختصاصی، در عمل از این چرخه درآمدزایی خارج مانده‌اند که اگر تغییری در این وضعیت صورت نگیرد، مطمئناً آنها از کورس رقابت در آسیا هم بسیار عقب خواهند ماند.