استاد شیرمحمد اسپندار، نوازنده نامدار و پیشکسوت موسیقی نواحی ایران در ۹۸ سالگی چشم از جهان فروبست؛ خبری تلخ برای جامعه فرهنگ و هنر، به‌ویژه دوستداران موسیقی اصیل ایرانی. هنرمندی که نام و هنر او همواره روشنی‌بخش فرهنگ این سرزمین بود و با نوای دلنشین ساز «دونلی»، صدای کویر بلوچستان را از بمپور به گوش جهانیان رساند.  آخرین دیدار و گفت‌وگوی «ایران» با این استاد بزرگ دونلی‌نواز، به شهریور ۱۳۹۳ بازمی‌گردد؛ زمانی که برای تجلیل از سال‌ها تلاش و هنرنمایی‌اش به تهران دعوت شده بود. همان دیدار، فرصتی ارزشمند فراهم کرد تا پای صحبت‌های مردی بنشینیم که تمام عمرش را با موسیقی و فرهنگ بلوچستان گره زده بود. او با لباس سنتی بلوچی و کلاه محلی، سیمایی ماندگار داشت؛ چهره‌ای آفتاب‌سوخته، موهایی یک‌دست سپید و خطوطی عمیق بر پیشانی که روایتگر سال‌ها زندگی در گرمای سوزان بمپور بود. او خود نیز باور داشت که با سازش بهتر از هر واژه‌ای می‌تواند سخن بگوید و درد دل کند. شیرمحمد اسپندار سال‌ها کارمند وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بود و زندگی‌اش با حقوق بازنشستگی و حمایت‌های صندوق اعتباری هنر می‌گذشت. با این حال، هیچ‌گاه عشق به موسیقی و پاسداری از میراث فرهنگی بلوچستان را کنار نگذاشت.
او دارنده دکترای افتخاری موسیقی سنتی از فرانسه و دیپلم افتخار نوازندگی ایران بود و با هنرش، ساز دونلی را به جهانیان معرفی کرد. امروز، اگرچه استاد اسپندار دیگر در میان ما نیست، اما نام و نوای او برای همیشه در حافظه موسیقی ایران زنده خواهد ماند. بی‌تردید، «دونلی» با نام شیرمحمد اسپندار پیوندی ناگسستنی دارد؛ هنرمندی که صدای کویر را جاودانه کرد و میراثی ارزشمند برای نسل‌های آینده به یادگار گذاشت.

میراث هنری استاد اسپندار
 استاد درباره جایگاه این ساز نیز می‌گفت: «در هر سرزمینی‌ سازی از خانواده نی وجود دارد، اما دیدن و شنیدن دونلی برای مردم شگفت‌انگیز است. حتی در اجراهایم در کشورهای مختلف، بلیت‌ها خیلی زود به فروش می‌رسید و بسیاری پشت درهای سالن می‌ماندند. پیشنهادهای زیادی برای آموزش این ساز در خارج از کشور داشتم، اما همیشه گفتم اگر کسی می‌خواهد دونلی را یاد بگیرد، باید به بلوچستان بیاید؛ من این هنر را تنها در کشور خودم آموزش می‌دهم.»  شیرمحمد اسپندار با نوای دونلی، شنونده را مسحور می‌کرد؛ هنرمندی که آوازه‌اش از مرزهای ایران فراتر رفت، اما همیشه درباره دشواری‌های معیشتی هنرمندان می‌گفت:: «در کشورهای مختلف برای معرفی موسیقی ایران اجرا کردم، اما هیچ‌گاه از نظر مالی تأمین نشدم و درآمدم ناچیز بود. وقتی جوانان زندگی مرا می‌بینند، شاید دیگر هنر را راه امرار معاش خود انتخاب نکنند. با این حال، مردم بمپور همیشه به من محبت داشته‌اند. من از هیچ مسئولی چیزی نخواسته‌ام و نخواهم خواست. بزرگ‌ترین سرمایه‌ام لطف خدا و محبت مردم بوده است. خوشحالم که توانستم با موسیقی‌ام دل میلیون‌ها انسان را شاد کنم و امروز با خاطری آسوده به گذشته نگاه می‌کنم.»  

نگذارید شیرمحمد و دونلی به فراموشی
 سپرده شوند
 خردادماه ۱۴۰۲، در گفت‌وگویی با الله‌بخش اسپندار، فرزند استاد، از آخرین وضعیت جسمانی او جویا شدم. خبر تلخ بود؛ بیماری آب‌مروارید و کهولت سن، بینایی استاد را تا حد زیادی گرفته بود. دیگر نه دستان نابغه موسیقی بلوچستان توان گذشته را برای نواختن داشت و نه چشمانش روشنایی سال‌های جوانی را.  پس از انتشار این خبر، پزشکان بسیاری داوطلب شدند تا برای درمان بینایی استاد اقدام کنند؛ تلاشی که نشان می‌داد مردم و جامعه هنری هنوز قدر این گنجینه زنده فرهنگ ایران را می‌دانند.  الله‌بخش اسپندار آن روز، با نگرانی، جمله‌ای گفت که امروز، پس از درگذشت استاد، بیش از هر زمان دیگری معنا پیدا کرده است: «نگذارید شیرمحمد و دونلی به فراموشی سپرده شوند. شیرمحمد یک برند است.»  اکنون که استاد شیرمحمد اسپندار دیگر در میان ما نیست، مسئولیت حفظ و معرفی میراث او سنگین‌تر از همیشه است. دونلی تنها یک ساز نیست؛ روایتگر فرهنگ، تاریخ و هویت بلوچستان است و نام شیرمحمد اسپندار برای همیشه با این نوای ماندگار گره خورده است.  بهترین ادای احترام به این هنرمند بزرگ، پاسداشت میراث او، ثبت و آموزش شیوه نوازندگی‌اش و حمایت از نسل تازه‌ای است که می‌تواند صدای دونلی را همچنان زنده نگه دارد.