یک عمر با حافظ

شارل هانری دو فوشه‌کور، ایران‌شناس و مترجم فرانسوی در ۱۰۰ سالگی درگذشت

گروه کتاب: شارل‌هانری دو فوشه‌کور، ایران‌شناس بزرگ و مترجم اولین نسخه کامل از دیوان غزلیات حافظ به زبان فرانسه، در 100 سالگی درگذشت. دو فوشه‌کور طی دهه‌ها پژوهش و ترجمه، تلاش بسیاری صرف نزدیک ساختن شعر حافظ به خوانندگان فرانسوی کرد.
پنجشنبه شب خبر درگذشت شارل ‌هانری دو فوشه‌کور به نقل از رادیو فرانسه منتشر شد، پژوهشگر سرشناس ادبیات فارسی که بیش از همه به سبب تلاش 16 ساله‌اش برای ترجمه دیوان حافظ به زبان فرانسه، ترجمه مقالات شمس تبریزی و پژوهش‌ها و تحقیقاتی که در حوزه ادبیات فارسی انجام داده، در شمار اساتید شناخته شده ادبیات فارسی در میان حلقه‌های ادبی و چهره‌های شاخص فرهنگ و ادب ایران قرار دارد. مراسم یادبود این ایران‌شناس شاخص امروز (شنبه ۲۷ ژوئن) در بومون-له-والانس برگزار و در گورستان مونپارناس در منطقه ۱۴ پاریس، به خاک سپرده خواهد شد. شارل هانری دوفوشه کور، سال ۱۹۲۵ در مراکش به دنیا آمد؛ پدرش مهندس راه‌آهن بود که پس از مدتی ریاست کل راه‌آهن مراکش را که در آن زمان مستعمره فرانسه بود، بر عهده گرفت. به همین دلیل شارل هانری، دبستان و دبیرستان را در مراکش خواند و ۱۷ سال آغازین عمر خود را در آن کشور زندگی کرد. سال‌های زندگی در مراکش او را به تمدن و فرهنگ مسلمانان علاقه‌مند ساخت و دوفوشه کور در الجزایر، تونس و در شهر لیون فرانسه به فراگیری علوم دینی و زبان عربی پرداخت. او در مستندی به نام «مجنون» که به کارگردانی محمدعلی فارسی در سال ۲۰۱۲ در موردش ساخته شده است، می‌گوید روزی یکی از اساتید زبان عربی او در تونس به او پیشنهاد کرد اگر به تمدن اسلامی قرون وسطی علاقه دارد، لازم است با زبان و ادبیات ایران آشنا شود، زیرا ایرانیان در تأسیس این تمدن نقش اصلی ایفا کرده‌اند. به دنبال این توصیه، دو فوشه‌کور به پاریس بازگشت و به فراگیری زبان و ادبیات فارسی روی آورد و از سال ۱۳۴۳ هجری تحصیلات رسمی خود را در لانگزو و در سوربن پاریس شروع کرد و تا دوره دکتری پیش رفت و رساله دکترای خود را با موضوع «توصیف طبیعت در ادبیات فارسی در قرن یازدهم» با راهنمایی ژیلبر لازار نوشت، کسی که بعدها از او به عنوان یکی از دوستان نزدیکش نام برده است. او همچنین از چهره‌هایی مانند ژان اوبَن، آندره مارتیه و هانری کربن نیز به عنوان استادان خود نام برده است که در این میان کربن، عمیق‌ترین تأثیر را در شناخت ایران بر او می‌گذارد و علاوه بر اسلام، در شناخت منشأ مزدایی و زردشتی این سرزمین پهناور نیز به او کمک می‌کند. دو فوشه کور، متخصص زبان و ادبیات فارسی و استاد ممتاز و بازنشسته دانشگاه پاریس ۳ سوربن جدید بود و مدت‌ها نیز استاد زبان و ادبیات فارسی در انستیتو زبان‌های شرقی پاریس (اینالکو) بود. او از سال ۱۹۷۵ تا ۱۹۷۹ رئیس انجمن ایران‌شناسی فرانسه در ایران بود و در سال ۱۹۷۸ مجله سالانه‌ کتابشناسی «آبستراکتا ایرانیکا/ چکیده‌های ایرانی»
(Abstracta Iranica) را بنا نهاد. دوفوشه کور در سال ۱۹۶۸ به عنوان پژوهشگر مرکز ملی پژوهش‌های علمی فرانسه (CNRS) به ایران سفر کرد و از راهنمایی و هم‌صحبتی با ادبا و ایران‌شناسانی چون ذبیح‌الله صفا و ایرج افشار بهره‌مند شد. او همچنین از همراهی دیگر استادان و پژوهشگران ایرانی نظیر نصرالله پورجوادی، بهاءالدین خرمشاهی و هاشم جاوید نیز قدردانی کرده است. مهم‌ترین اثر هانری دوفوشه کور، ترجمه «دیوان حافظ» به زبان فرانسه است؛ اثری به نثر، با شرح و حاشیه‌نویسی مفصل برای مخاطب فرانسوی ناآشنا با سنت شعر فارسی و فرهنگی بسیار متفاوت با آنچه یک فرانسوی در آن تربیت شده است. او در مستند «مجنون» تفسیری جالب از پیچیدگی شعر حافظ ارائه می‌کند: «حافظ دشوار است؛ چون خیلی ساده سخن می‌گوید.» و وقتی از او می‌پرسند حافظ را با کدام شاعر فرانسوی می‌توان مقایسه کرد، پاسخ می‌دهد: «حافظ چیز دیگری است.»