عراقچی از توافق با عمان برای آغاز گفتوگو درباره اداره آینده تنگه هرمز خبر داد
خاورمیانه در سه روز گذشته مرحلهای تازه از روندهای دیپلماتیک را پشت سر گذاشته که در پی دستیابی تهران و واشنگتن به تفاهمی برای پایان دادن به جنگ و مهار بحرانهای منطقهای شکل تازهای به خود گرفته است.
در چنین فضایی تنشهای به وجود آمده در تنگه هرمز بار دیگر اهمیت این گذرگاه راهبردی را به مرکز تحولات بازگرداند. ایران با تأکید بر ضرورت هماهنگی برای عبور ایمن کشتیها هشدار داد که تضمین امنیت تردد بدون تعامل با تهران امکانپذیر نیست و در صورت بیتوجهی، مسیرهای تعیینشده میتواند با محدودیت یا تعلیق مواجه شود. این موضع در حالی مطرح شد که بیانیه مشترک آمریکا و شورای همکاری خلیج فارس با ادعای اصل آزادی کشتیرانی در آبراههای منطقه، همزمان از تفاهم تهران و واشنگتن استقبال کرد؛ دو موضعی که از یک سو بیانگر تداوم رقابت بر سر مدیریت امنیت خلیج فارس و از سوی دیگر نشاندهنده پذیرش واقعیتهای جدید پس از توافق میان ایران و آمریکا است. همزمان، اظهارات دبیرکل ناتو درباره مشارکت این پیمان در جنگ علیه ایران نیز به سرعت به یکی دیگر از کانونهای تنش سیاسی تبدیل شد که بلافاصله از سوی وزیر خارجه ایتالیا تکذیب شد و بار دیگر شکافهای موجود میان متحدان غربی درباره نحوه مواجهه با بحران ایران را آشکار کرد.
هشدار به عبور مبهم از تنگه
پنجشنبه گذشته بار دیگر تنگه هرمز به کانون نگرانیهای امنیتی و رقابت تبدیل شد. سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا، نهاد نظارتی وابسته به نیروی دریایی این کشوراعلام کرد یک کشتی باری که در فاصله حدود ۷.۵ مایل دریایی جنوب شرقی منطقه «داهیت» عمان در حال عبور بود، هدف یک پرتابه ناشناس قرار گرفته است. به گفته ناخدای کشتی، این حادثه تلفاتی در میان خدمه بر جا نگذاشته و هیچگونه آلودگی یا نشت مواد نیز گزارش نشده است، هرچند بدنه کشتی در اثر اصابت دچار خسارت فیزیکی شده است. این حادثه در حالی به وقوع پیوست که پس از آن گزارشهای متعددی از افزایش احتیاط شرکتهای کشتیرانی و تغییر مسیر برخی شناورها در ورودی تنگه هرمز منتشر شد. نگرانی از تشدید نااطمینانیهای امنیتی باعث شد برخی شرکتهای حملونقل دریایی بار دیگر ارزیابی ریسک عبور از این گذرگاه راهبردی را در دستور کار قرار دهند. همزمان با افزایش نگرانیهای امنیتی درباره تنگه هرمز سیدعباس عراقچی، وزیر خارجه در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس از گفتوگوی تلفنی خود با «بدرالبوسعیدی»، وزیر خارجه عمان خبر داد و اعلام کرد دو کشور درباره آغاز گفتوگوهایی برای «تعیین چارچوب اداره آینده و خدمات دریایی در تنگه هرمز» توافق کردهاند. عراقچی این گفتوگو را در ادامه بیانیه مشترک اخیر مسقط توصیف کرد و آن را سازنده خواند.همزمان، کاظم غریبآبادی، معاون وزیر خارجه نیز با انتشار پیامی هشدار داد که عبور ایمن از تنگه هرمز با ترتیبات مبهم، مسیرهای موازی یا تصمیمسازی خارج از ملاحظات ایران قابل تضمین نیست. او تأکید کرد هر چارچوب معتبر برای مدیریت تردد دریایی باید بر هماهنگی با ایران به عنوان دولت ساحلی و مفاد توافقهای موجود استوار باشد؛ در غیر این صورت، مسیرهای تعیینشده ممکن است با تعلیق روبه رو شوند.
ادعای ناتو و تکذیب ایتالیا
پنجشنبه گذشته اظهارات دبیرکل ناتو درباره استفاده آمریکا از پایگاههای نظامی ایتالیا و رومانی در عملیات علیه ایران نیز به سرعت به یک موضوع دیپلماتیک و حقوقی میان تهران و برخی پایتختهای اروپایی تبدیل شد. دبیر کل ناتو مدعی شده که آمریکا در این عملیات از پایگاههای مستقر در ایتالیا و رومانی استفاده کرده است. این ادعا که پرسشهایی را درباره نقش کشورهای عضو ناتو در هرگونه اقدام نظامی علیه ایران ایجاد کرده است، با هشدار تهران روبهرو شد. غریب آبادی با اشاره به قطعنامه ۳۳۱۴ مجمع عمومی سازمان ملل هشدار داد که در اختیار قرار دادن سرزمین یک کشور برای انجام تجاوز علیه کشور دیگر میتواند مصداق مشارکت در تجاوز و موجب مسئولیت بینالمللی دولتها شود. تنها چند ساعت بعد، «آنتونیو تایانی» وزیر خارجه ایتالیا در تماس با عراقچی ادعای استفاده آمریکا از پایگاههای نظامی این کشور برای حمله به ایران را به طور قاطع رد و تأکید کرد که هیچگونه استفادهای از تأسیسات نظامی ایتالیا برای انجام عملیات علیه ایران صورت نگرفته است. او همچنین تصریح کرد که چنین اقدامی نه در گذشته رخ داده و نه در آینده مجوزی برای آن صادر خواهد شد. «تایانی» در ادامه با تأکید بر اینکه هواپیماهای آمریکایی برای انجام عملیات نظامی علیه ایران از خاک ایتالیا به پرواز درنیامدهاند، اعلام کرد دولت این کشور هرگز اجازه استفاده از قلمرو خود برای چنین عملیاتی را صادر نکرده است.
برش
واکنش تهران به بیانیه مشترک آمریکا و شورای همکاری خلیج فارس؛
مداخلهجویانه و غیرمسئولانه!
بیانیه مشترک وزرای خارجه آمریکا و کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس که در ۲۵ ژوئن منتشر شد، به با واکنش تهران روبهرو شد. در این بیانیه ادعایی صلح و ثبات منطقه به مقابله با آنچه «تهدیدهای ایران» خوانده شده، از جمله برنامه موشکی، پهپادی و حمایت از گروههای نیابتی گره زده شده است؛ موضعی که از نگاه تهران با واقعیتهای جدید منطقه پس از پایان جنگ نیز همخوانی ندارد. در کنار این موضوع، تأکید امضاکنندگان بیانیه بر ضرورت تضمین «آزادی نامحدود دریانوردی» و بازگشایی کامل تنگه هرمز نیز به یکی دیگر از محورهای اختلاف تبدیل شد. کشورهای عضو شورای همکاری و آمریکا، امنیت این آبراه را ضرورتی برای ثبات منطقه و اقتصاد جهانی توصیف کرده اما همزمان از یادداشت تفاهم میان تهران و واشنگتن نیز استقبال کردند.
وزارت امور خارجه مواضع مطرح شده در این بیانیه را «مداخلهجویانه، غیرمسئولانه و تحریکآمیز» توصیف کرد و نسبت به تداوم رفتارهای ستیزهجویانه و دخالت خارجی در منطقه هشدار داد. وزارت خارجه همچنین در این واکنش، مسئولیت ناامنیهای اخیر در تنگه هرمز را متوجه آمریکا، اسرائیل و کشورهایی دانست که در عملیات نظامی علیه ایران مشارکت داشتهاند. درهمین حال، دستگاه دیپلماسی ایران با یادآوری موقعیت حقوقی تنگه هرمز تأکید کرد که این آبراه در محدوده آبهای سرزمینی ایران و عمان قرار دارد و مدیریت آن باید بر اساس توافقات میان دو دولت ساحلی صورت گیرد. از نگاه تهران، بند پنجم یادداشت تفاهم پایان جنگ، چارچوب اصلی اداره کشتیرانی و خدمات دریایی در این منطقه را تعیین میکند و هرگونه ترتیبات جدید باید بر همین مبنا استوار باشد. در بخش دیگری از این واکنش، وزارت خارجه ایران تجربه جنگ اخیر را نمونهای از پیامدهای حضور و مداخله قدرتهای فرامنطقهای توصیف کرد و کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس را به بازنگری در رویکردهای امنیتی خود فراخواند. تهران بار دیگر تأکید کرد که امنیت خلیج فارس تنها از طریق همکاری کشورهای منطقه و بدون دخالت بازیگران خارجی قابل تحقق است.
