ایران پاسخ خود را به میانجی پاکستانی رساند
توپ در زمین واشنگتن
گروه دیپلماسی / تهران با ارسال پاسخ رسمی خود به آخرین متن پیشنهادی آمریکا از طریق میانجی پاکستانی، روند مذاکرات آتشبس را وارد مرحله تازهای از تحرکات دیپلماتیک کرد. این در شرایطی است که آتشبس شکننده میان ایران و آمریکا همچنان تحت تأثیر تنشهای محدود دریایی و تحرکات امنیتی در خلیج فارس قرار دارد. جمهوری اسلامی ایران با ارسال پاسخ رسمی به واشنگتن از طریق پاکستان، تلاش کرده مسیر دیپلماسی برای پایان جنگ را فعال نگه دارد؛ مسیری که همزمان با افزایش رایزنیهای منطقهای و تحرکات سیاسی قطر، پاکستان، ترکیه، روسیه و چین، نشان میدهد تهران در مرحله جدید نهتنها به دنبال تثبیت آتشبس و جلوگیری از بازگشت بحران به رویارویی مستقیم است، بلکه میکوشد با پرهیز از مذاکرات فرسایشی گذشته، چهارچوب تازهای برای بازتعریف موازنه سیاسی و امنیتی پس از جنگ ایجاد کند.
در شرایطی که فضای آتشبس در منطقه همچنان شکننده ارزیابی میشود و همزمان تنشهای محدود دریایی در خلیج فارس ادامه دارد، جمهوری اسلامی ایران روز یکشنبه ۲۰ اردیبهشت پاسخ خود به آخرین متن پیشنهادی آمریکا برای پایان جنگ را از طریق میانجی پاکستانی ارسال کرد.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه پیشتر اعلام کرده بود دیدگاهها و ملاحظات ایران درباره پیشنهادهای آمریکا پس از تکمیل بررسیها و جمعبندی نهایی ارائه خواهد شد. بر اساس طرح پیشنهادی، تمرکز اصلی بر «خاتمه جنگ در منطقه» قرار دارد.
پاسخ ایران در واکنش به متنی ارائه شده که آمریکا در پاسخ به پیشنهاد ۱۴ مادهای جمهوری اسلامی تدوین کرده بود. تهران پیشتر در ۱۳ اردیبهشت اعلام کرده بود متن آمریکایی را از طریق پاکستان دریافت کرده و در حال بررسی آن است.
در همین حال خبرگزاری صدا و سیما اعلام کرد پاسخ تهران به پیشنهاد آمریکا صرفاً محدود به پرونده خلیج فارس نیست و بر «پایان دادن به جنگ در تمام جبههها، از جمله لبنان» متمرکز شده است؛ موضوعی که نشان میدهد جمهوری اسلامی تلاش دارد مذاکرات را در چهارچوب کاهش همزمان تنشهای منطقهای دنبال کند.
در همین حال، خبرگزاری الجزیره به نقل از منابع پاکستانی تأیید کرد که پاسخ ایران دریافت شده و به طرف آمریکایی منتقل شده است. یک منبع دیپلماتیک پاکستانی نیز اعلام کرد اکنون باید منتظر واکنش واشنگتن ماند.
تحرکات منطقهای
برای حفظ مسیر دیپلماسی
همزمان با ارسال پاسخ ایران به متن پیشنهادی آمریکا، تحرکات دیپلماتیک در سطح منطقه نیز وارد مرحله تازهای شده و پاکستان و قطر تلاشهای خود را برای حفظ روند مذاکرات و جلوگیری از بازگشت تنشها افزایش دادهاند. فرمانده ارتش پاکستان، ژنرال عاصم منیر روز یکشنبه اعلام کرد اسلامآباد به تلاشهای میانجیگرانه خود میان تهران و واشنگتن ادامه خواهد داد. این موضعگیری در شرایطی مطرح میشود که پاکستان طی هفتههای اخیر به یکی از اصلیترین کانالهای انتقال پیام میان دو طرف تبدیل شده است. در همین حال، وزارت امور خارجه ایران از گفتوگوی تلفنی سید عباس عراقچی با هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه درباره آخرین تحولات مسیر دیپلماتیک میان ایران و آمریکا خبر داد؛ رایزنیهایی که نشان میدهد پرونده مذاکرات از سطح تماسهای دوجانبه فراتر رفته و بازیگران منطقهای نیز در حال پیگیری روند تحولات هستند. همزمان قطر نیز تحرکات دیپلماتیک خود را افزایش داده است. سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز یکشنبه در تماس تلفنی با شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخستوزیر و وزیر امور خارجه قطر، درباره آخرین تحولات منطقهای و روندهای جاری دیپلماتیک گفتوگو کرد.
این رایزنیها در حالی انجام میشود که وزیر خارجه قطر طی سفر اخیر خود به آمریکا با مقامهای ارشد دولت این کشور از جمله مارکو روبیو وزیر امور خارجه آمریکا، استیو ویتکاف فرستاده ویژه واشنگتن و همچنین معاون رئیسجمهور آمریکا دیدار کرده است. بر اساس گزارشها، محور اصلی این گفتوگوها تحولات غرب آسیا و تلاشها برای دستیابی به توافقی جهت پایان جنگ بوده است. در ادامه این تحرکات، نخستوزیر قطر نیز در تماس تلفنی با شهباز شریف نخستوزیر پاکستان، درباره بحران ایران و آمریکا و آخرین تلاشها برای حلوفصل آن گفتوگو کرد. شهباز شریف پس از این تماس اعلام کرد دو طرف بر حمایت از تلاشهای جاری برای تقویت صلح، ثبات پایدار و گفتوگوی سازنده در منطقه تأکید کردهاند. وزارت خارجه قطر نیز با انتشار بیانیهای درباره دیدار نخستوزیر و وزیر خارجه این کشور با مقامهای آمریکایی در فلوریدا اعلام کرد که در این مذاکرات، علاوه بر روابط دوجانبه، وضعیت منطقه و تلاشهای میانجیگرانه پاکستان برای کاهش تنشها مورد بحث قرار گرفته است. دوحه همچنین بر ضرورت همکاری همه طرفها با روندهای میانجیگرانه تأکید کرده است. مجموع این تحرکات نشان میدهد همزمان با شکننده بودن آتشبس و ادامه برخی تنشهای محدود میدانی، بازیگران منطقهای تلاش دارند مسیر دیپلماسی فعال باقی بماند و از گسترش دوباره بحران جلوگیری شود.
بازتعریف زمین دیپلماسی
پس از جنگ
مجموعه تحرکات دیپلماتیک ایران نشان میدهد، تهران در شرایط کنونی، همزمان دو هدف را دنبال میکند؛ از یکسو جلوگیری از فرسایشی شدن مذاکرات و از سوی دیگر بازتعریف موازنه سیاسی و امنیتی منطقه با تکیه بر دیپلماسی فعال و هماهنگی با شرکای بینالمللی خود.
همزمان با ادامه رایزنیهای منطقهای، تهران تلاش کرده مسیر مذاکرات را در چهارچوبی فراتر از گفتوگوهای مقطعی با واشنگتن تعریف کند. در همین راستا، تحرکات دیپلماتیک ایران طی هفتههای اخیر بیش از هر چیز بر تقویت هماهنگی با روسیه و چین متمرکز بوده است. سفر سیدعباس عراقچی به مسکو و دیدار با ولادیمیر پوتین در ۸ اردیبهشت و سپس سفر به پکن و رایزنی با وانگیی، وزیر خارجه چین، در ۱۶ اردیبهشت، از نگاه ناظران صرفاً در سطح دیدارهای تشریفاتی ارزیابی نشد؛ بلکه نشانهای از تلاش تهران برای شکلدهی به یک هماهنگی سیاسی و راهبردی در فضای آتشبس و آمادگی پس از آن تلقی شد. ایران در شرایط کنونی میکوشد مسیر هرگونه توافق احتمالی را با اتکا به روابط فعال با دو قدرت شرقی مدیریت کند.

