نسخه تازه سینما برای عبور از رکود پساجنگ
از بلیت نیمبها تا قیمتگذاری شناور
نرگس عاشوری
گروه فرهنگی
در حالیکه وضعیت ویژه کشور باعث شد تعداد مخاطبان سینما نسبت به دوره مشابه سال قبل بهطور محسوسی افت کند، مدیران سینمایی برای جبران این شکاف و بازگرداندن تماشاگران، مجموعهای از سیاستهای تشویقی را در دستور کار گذاشتهاند؛ از افزایش روزهای بلیت نیمبها از یک روز به دو روز در هفته تا اجرای طرح شناور قیمتگذاری. با این حال، در کنار این سیاستهای حمایتی، افزایش ۳۷درصدی میانگین قیمت بلیت در سینماهای مدرن نیز بهعنوان خبری نگرانکننده مطرح است؛ تغییری که از یک سو از نگاه متولیان حوزه پخش و اکران تلاشی برای نزدیک شدن قیمت بلیت به واقعیت هزینههای تولید، تبلیغات و سالنداری است و از سوی دیگر، در شرایطی که سینما با ریزش مخاطب روبهرو شده، میتواند خود به عاملی بازدارنده برای بازگشت تماشاگران تبدیل شود.
سیاستهای تازه برای احیای اکران
با تصویب شورای صنفی نمایش، سینماها از این پس در روزهای یکشنبه و سهشنبه بلیت را نیمبها عرضه میکنند و طرح شناور قیمتگذاری نیز از ۱۶اردیبهشت در سراسر کشور اجرا میشود. این تصمیم فقط یک تغییر عددی نیست؛ واکنشی است به رکود پس از جنگ تحمیلی که در آن بخش زیادی از مخاطبان از چرخه مصرف فرهنگی خارج شدند. سیاست جدید تلاش دارد مخاطب متوسط و کمدرآمد را دوباره به سالنها برگرداند و همزمان، با قیمتهای شناور، به سینماداران اجازه دهد در ساعات پرتقاضا بخشی از زیان ماههای گذشته را جبران کنند. پیام این الگوی جدید برای مخاطب آن است که سینما هنوز قابل دسترس است و برای صاحبان سالن نیز این نشانه امیدوارکننده را دارد که میتوان با اقتصادی تطبیقی از رکود عبور کرد. با این حال، این سیاست اگرچه اقدامی ضروری است، بهتنهایی کافی نیست؛ زیرا بخش مهمی از جذب مخاطب به محتوای روی پرده وابسته است. نقش تازهواردهای کمدی نیز در همین نقطه معنا پیدا میکند.
افزایش قیمت بلیت
ضرورت اقتصادی یا مانع تازه؟
همزمان با اجرای الگوی شناور قیمتگذاری، دادههایی که مجتبی بهزادیان، مدیرکل دفتر نظارت بر عرضه و نمایش فیلم ارائه کرده، نشان میدهد میانگین قیمت بلیت در سینماهای مدرن در سال ۱۴۰۵ به ۱۲۷هزار تومان رسیده است؛ رقمی که در مقایسه با میانگین ۹۳هزار تومانی سال گذشته، از رشد حدود ۳۷ درصدی حکایت دارد. در سینماهای ممتاز نیز میانگین قیمت بلیت به ۸۳ هزار تومان رسیده که نسبت به میانگین ۷۴ هزار تومانی سال قبل، حدود ۱۲ درصد افزایش نشان میدهد. در سینماهای درجه یک هم میانگین بلیت ۶۵ هزار تومان تعیین شده که نسبت به سال گذشته حدود ۱۶ درصد بیشتر است. بر اساس همین ارزیابی، سیاستگذاران سینما تلاش کردهاند رشد قیمت بلیت را همچنان پایینتر از نرخ تورم نگه دارند، هرچند در برآوردهای رسمی تأکید شده که اگر قیمت بلیت قرار بود کاملاً بر مبنای واقعیت هزینههای تولید، تبلیغات و سالنداری تنظیم شود، باید بهمراتب بالاتر از نرخهای فعلی میبود.
در مقابل، برخی کارشناسان فروش و فعالان بازار نمایش معتقدند قیمت بلیت را در نهایت نه دستور اداری، بلکه درخواست بازار تعیین میکند. از این منظر، فیلمهای پرمخاطب و دارای کشش اجتماعی میتوانند بلیت گرانتری داشته باشند و اگر فیلمی واقعاً برای مخاطب جذاب باشد، حتی بلیتهای ۲۰۰ یا ۵۰۰ هزار تومانی هم الزاماً مانع فروش نخواهد شد. در نقطه مقابل، فیلمی که از سوی بازار پس زده شود، حتی با بلیت ۵۰ هزار تومانی نیز تضمینی برای فروش نخواهد داشت. این نگاه، بحث قیمتگذاری را از یک تصمیم صرفاً اداری خارج میکند و به رابطه مستقیم میان کیفیت، کشش بازار و آمادگی مخاطب برای پرداخت پیوند میزند.
مطالبه برای تعیین تکلیف
فیلمهای بلاتکلیف
بخش مهمی از فعالان سینما معتقدند رکود فعلی تنها با مشوقهای اقتصادی اصلاح نمیشود؛ برای حفظ پویایی، سینما به تنوع محتوایی و بازنگری در سیاستهای اکران نیاز دارد. در هفتههای اخیر موجی از درخواستها برای بررسی دوباره فیلمهای مسألهدار در فضای رسانهای شکل گرفته؛ آثاری که حضورشان میتواند حلقه مفقوده میان سینما و مخاطب را پر کند. در صدر این درخواستها، نام فیلم «قاتل و وحشی» ساخته حمید نعمتالله با بازی لیلا حاتمی، امین حیایی و شهرام حقیقتدوست دیده میشود؛ فیلمی که بارها از سوی تهیهکنندگان و سینماداران بهعنوان یکی از گزینههای مؤثر در بازتعریف جریان اکران مطرح شده است. افزون بر آن، فیلم «شیشلیک» ساخته محمدحسین مهدویان نیز از پرتکرارترین مطالبات سینماداران بوده و با وجود بحثهای متعدد پیرامون آن، هنوز نشانهای از بررسی جدی برای صدور مجوز نمایش دیده نمیشود. به این فهرست میتوان فیلم «خرس» به تهیهکنندگی جواد نوروزبیگی با بازی پرویز پرستویی، مریلا زارعی و فرهاد اصلانی را نیز افزود. همزمان با این مطالبه عمومی، پیشنهادهای تخصصیتر نیز از سوی سینماگران مطرح شده است؛ از جمله مدل اکران تطبیقی که محمدرضا منصوری ارائه کرده. او معتقد است در شرایط خاص، باید با اکرانهای کوتاهمدت، قیمتگذاری شناور، بستههای ترجیحی برای خانوادهها و اولویت دادن به ژانرهای امیدمحور، هم جریان نقدینگی سالنها حفظ شود و هم اعتماد اجتماعی به سینما بازگردد.
در انتظار احیای پایدار
افزایش روزهای نیمبها، اجرای طرح شناور قیمت، ورود کمدیهای تازه و طرح دوباره مسأله فیلمهای بلاتکلیف، همگی بخشی از تلاشی گستردهتر برای احیای سینمایی هستند که پس از جنگ با کاهش مخاطب و افت اعتماد روبهرو شده است. با این حال، پایداری و اثربخشی این سیاستها در نهایت به یک عامل کلیدی بستگی دارد: آیا ترکیب قیمت قابل دسترس، محتوای جذاب و سیاستگذاری منعطف میتواند حلقه گسسته میان سینما و تماشاگر را دوباره وصل کند؟ پاسخ این پرسش با توجه به افزایش همزمان قیمت بلیتها در هفتههای آینده و با واکنش مخاطبان روشنتر خواهد شد.
بــــرش
کمدیها و بازگشت نسبی مخاطب
همانطور که آمار سامانه سمفا نشان میدهد، آغاز اکران «آنتیک» و «تاکسیدرمی» در اولین هفته اردیبهشت، حکم تزریق فوری امید به گیشه را داشت. تعداد مخاطبان سینما طی دو هفته گذشته به بیش از 212 هزار و 756 نفر رسید؛ رقمی که نسبت به دو هفته پایانی فروردین، با 36 هزار و 158 مخاطب، افزایش معناداری داشته است. این جهش ساده نیست؛ نشان میدهد هنوز میل به مصرف فرهنگی وجود دارد، به شرط آنکه فیلمی سرگرمکننده و همراهکننده به بازار عرضه شود. افزایش تعداد مخاطبان نشان میدهد در شرایط پساجنگ، بخشی از تماشاگران به دنبال فراری موقت از فشار و اضطراب روزهای گذشتهاند. در چنین وضعی، سینما شاید بیش از همیشه به گونههای کمریسکتر و عامهپسندتر نیاز داشته باشد. این اتفاق همچنین نشان میدهد سیاستهای حمایتی مثل نیمبها شدن بلیت، تنها زمانی اثر میگذارند که کالای فرهنگی جذاب هم وجود داشته باشد. با این همه، یک مانع مهم همچنان پابرجاست: فیلمهایی که امکان نمایش ندارند. غیبت این آثار، تنوع اکران را محدود کرده و در نهایت بخشی از مخاطبان جدی سینما را بدون گزینه مناسب رها میکند؛ وضعیتی که فاصله آنها با سالنهای سینما را بیشتر میکند.
