گفتوگو با کارشناسان درباره نوسان عجیب قیمت
کوچ دوباره واسطهها به بازار خودرو
سخنگوی وزارت صمت: ورق فولادی مورد نیاز خودروسازان تأمین شد
یاسمن صادق شیرازی
گروه خودرو
در دو هفته اخیر شاهد جهش قیمتها در بازار خودرو بودیم؛ اتفاقی که تقریباً در همه بخشهای بازار از خودروهای داخلی گرفته تا مونتاژی و وارداتی دیده میشود. اگرچه در سالهای گذشته اردیبهشتماه معمولاً مقطعی نسبتاً آرام برای بازار خودرو محسوب میشد، اما امسال روند متفاوتی شکل گرفت و قیمتها در همین ماه با جهشی قابلتوجه روبهرو شدند.
بررسی قیمتها در پلتفرمهای خرید و فروش خودرو نشان میدهد، بازار طی روزهای اخیر شاهد رشدهای ناگهانی و حتی غیرمنتظره بوده است. به طوری که برخی خودروهای داخلی و اقتصادی در فاصلهای کوتاه چند صد میلیون تومان گران شدند، اما چه دلایلی باعث این التهاب در بازار خودرو شد و چرا قیمتها به اصطلاح در اردیبهشتماه به پرواز درآمد؟
سعید مؤتمنی، رئیس سابق اتحادیه نمایشگاهداران خودروی تهران با تأیید نوسان در بازار خودرو درباره دلایل این موضوع به«ایران» میگوید: «در همین لحظهای که ما از این افزایش قیمتها صحبت میکنیم فقط قیمت یک خودرو مثل دناپلاس یا پژو 207 اتومات به 3 میلیارد تومان رسیده است. یکی از مهمترین عوامل افزایش قیمتها در روزهای اخیر کاهش صدور فاکتور از سوی شرکتهای خودروساز بوده است. زمانیکه خودرو از کارخانه به بازار تزریق نمیشود، در عمل عرضه کاهش پیدا میکند و همین مسأله زمینه را برای افزایش قیمتها فراهم میکند.»
بررسی دقیقتر قیمت خودروها نشان میدهد، این افزایش فقط منحصر به یک یا دو روز اخیر نیست و چند هفتهای است که بازار در نوسان به سر میبرد. مؤتمنی در این باره توضیح میدهد: «پس از تعطیلات نوروز شاهد این بودیم که خودروها هر روز گرانتر از روز گذشته آگهی شدند. یعنی قیمتها به صورت لحظهای بالاتر میرود. در چنین شرایطی دارندگان خودرو و فروشندگانی که آگهی فروش در پلتفرمها داشتند هم، همزمان قیمت خودروها را بالاتر از میزان معمول آگهی کردند. بهطوری که با اعلام قیمتهای بالاتر در پلتفرمهای خرید و فروش، بهتدریج همان ارقام به عنوان قیمت جدید بازار جا بیفتد.»
چگونه جلوی افزایش قیمت را بگیریم؟
نمونه این روند افزایشی در برخی خودروها بهخوبی قابل مشاهده است. برای مثال، خودروی سهند دندهای که 6 اردیبهشت یک میلیارد و 14 میلیون تومان قیمت خورده بود در 8 اردیبهشت به یک میلیارد و 400 میلیون تومان افزایش یافت. یعنی حدوداً 386 میلیون تومان افزایش قیمت ظرف 2 روز. اما مؤتمنی درباره اینکه چطور میتوان ترمز افزایش قیمت خودروها را کشید نیز توضیح میدهد: «اگر روند عرضه خودروها از سوی شرکتها از سر گرفته شود، بخش مهمی از این افزایشها میتواند بهسرعت تعدیل شود و قیمتها به کانالهای قبلی بازگردد.»
در چنین شرایطی به نظر میرسد، خودرو که تا قبل از جنگ ناجوانمردانه علیه ایران، به نوعی به سمت مصرفی شدن حرکت میکرد دوباره تبدیل به یک کالای سرمایهای برای حفظ ارزش پول شده است. هرچند مؤتمنی میگوید: «بسیاری از خریداران در عمل از بازار کنار رفتهاند و به علت کاهش قدرت خرید، توان خرید خودروها را ندارند. در چنین شرایطی، بخش کوچکی از جامعه همچنان در بازار حضور دارند؛ گروهی که یا برای حفظ ارزش دارایی خود به خرید خودرو روی میآورد یا با هدف تبدیل نقدینگی به کالا وارد معاملات میشود. البته، این سرمایه داران حدوداً 10 تا 15 درصد جمعیت هستند و اکثریت مردم توان خرید و فروش خودروها را ندارند.» هرچند مؤتمنی راه کنترل بازار را فقط عرضه منظم خودروها میداند و میگوید: «تجربه دورههای گذشته نیز نشان داده هر زمان جریان عرضه از سوی خودروسازان تقویت شده، قیمتها با سرعت قابلتوجهی عقبنشینی کردهاند. از همین رو اگر روند فاکتورسازی و تحویل خودرو به شکل منظم از سر گرفته شود، التهاب فعلی نیز میتواند در مدت کوتاهی فروکش کند. هرچند تا آن زمان، بازار همچنان در فضای ناپایدار و پرنوسان به سر خواهد برد.»
یکی از دلایل تکان قیمتها در بازار خودرو به اتفاقاتی برمیگردد که متأثر از حمله ناجوانمردانه آمریکا و اسرائیل به کشورمان است. آسیب به خطوط تولید خودروسازها، حمله به صنعت فولاد و پتروشیمی و از سوی دیگر انسداد راههای واردات و کند شدن واردات خودروها به علت حفظ امنیت بنادر و گمرکات از جمله مهمترین دلایل کاهش عرضه خودروهاست. از سوی دیگر، برخی از واسطهها با سوء استفاده از شرایط موجود خودروهایشان را گرانتر از قبل آگهی میکنند تا از این شرایط به نفع خود سود ببرند.
تقاضای سرمایهای
جایگزین تقاضای مصرفی
مانی حدادی، کارشناس و پژوهشگر حوزه خودرو در این باره به «ایران» میگوید: «خودرو به عنوان یکی از پرمصرفترین و پرتقاضاترین کالاهای بازار، ناگزیر از تحولات اخیر تأثیر گرفته است. آسیبهای وارد شده به برخی صنایع فولاد و پتروشیمی، بهویژه بخشهایی که در زنجیره تأمین خودروسازان فعالاند، از حالا آثار خود را در خطوط تولید نشان میدهد. از سوی دیگر گروههایی در پلتفرمهای خرید و فروش، قیمتهایی غیرواقعی برای خودروها ثبت میکنند تا ذهن بازار را به سمت افزایش بیشتر قیمتها هدایت کنند. بسیاری از این ارقام، در واقع معاملهای پشت سرشان نیست. اعدادی هستند صرفاً روی کاغذ که تنها نقش روانی دارند و هدفشان بالا بردن تدریجی سطح انتظارات است. در حقیقت، این گروهها تلاش میکنند از فضای بیثبات کنونی و ترس عمومی از آینده بهره ببرند و دستکم ۳۰ تا ۴۰ درصد از این افزایش صوری را به سود واقعی تبدیل کنند.»
حدادی تأکید میکند: «مقصر نوساناتی که امروز در بازار خودرو میبینیم فقط واسطهها نیستند چون در کنار این گروه، بخشی از خریداران نیز با انگیزه حفظ ارزش داراییهای خود وارد بازار شدهاند. افرادی که تصور میکنند با تبدیل نقدینگی به خودرو یا مسکن، آینده مالی خود را در برابر بحرانهای احتمالی بیمه میکنند. به این ترتیب، حتی در ماههایی که باید فصل رکود بازار باشد، تقاضای سرمایهای جای تقاضای مصرفی را گرفته و به التهاب دامن زده است.»
همزمان کاهش واردات خودروها که به علت انسداد راههای واردات اتفاق افتاده هم بر نوسان بازار خودروها بیتأثیر نیست. تا جایی که قیمت خودروهای مونتاژی و وارداتی نیز در همین دو هفته اخیر رشدهای قابلتوجهی داشته است. هرچند حدادی تأکید میکند: «در شرایط پساجنگ بروز این اتفاقات بعید نیست چون اولویت اول کشور قاعدتاً در شرایط موجود واردات خودروها نیست. بنابراین، واردات خودرو اگرچه در شرایط فعلی متوقف نمیشود اما نسبت به گذشته قطعاً کمرنگتر از وضعیت گذشته خواهد بود. حتی به علت محدودیتهای وارداتی که داریم احتمالاً از نظر تأمین قطعات خودروهای مونتاژی هم ممکن است چالشهایی ایجاد شود که در شرایط پساجنگ طبیعی است.»
این کارشناس خودرو اگرچه بخشی از التهاب فعلی بازار خودرو را نتیجه جنگ علیه ایران و تنشهای منطقهای میداند، اما یادآور میشود: «ریشه اصلی بحران امروز در انباشت سالها تصمیمگیریهای نادرست است. تنها بخشی از آنچه امروز در بازار خودرو دیده میشود، به تنشهای منطقهای برمیگردد و بخش دیگر مربوط به تصمیمات اشتباهی است که در دورههای گذشته برای صنعت خودرو گرفته شده است. مثل ایجاد انحصار، سرکوب قیمت و نگاه دستوری در قیمتگذاری. مسائلی که به علت تصمیمات اشتباه دولتهای قبلی ایجاد شده و متأسفانه ترکیبی ساخته است که با کوچکترین تحریک بازار خودرو را دچار نوسان میکند.»
نوسان بازار خودرو
تا چه زمانی ادامه دارد؟
حدادی در پاسخ به این سؤال به تجربه سالهای قبل اشاره میکند و میگوید: «هر موج قیمتی تا نقطهای پیش میرود که بازار به اشباع میرسد. وقتی قیمت یک خودروی داخلی از مرزهای منطقی عبور کند مثلاً از یکونیم میلیارد به بالای سه میلیارد تومان میرسد بعد از آن دیگر حتی روی کاغذ معاملهای صورت نمیگیرد. در آن مرحله، بازار خواهناخواه متوقف میشود و رکود جای صعود را در بازار میگیرد.»
حدادی درباره آینده بازار خودرو نیز میگوید: «در صورت به نتیجه رسیدن مذاکرات و پایان جنگ، احتمالاً بازار آرام بگیرد. پس از پایان رسمی جنگ تحمیلی، بازار در بازه بین ده تا پانزدهروزه احتمالاً از التهاب خارج میشود. با نزدیک شدن به تابستان و بازگشت بخشی از تقاضای واقعی، ممکن است شرایط به سمت تعادل نسبی حرکت کند. اما اگر وضعیت منطقهای پیچیدهتر شود، بازار خودرو همچنان در نوسان خواهد بود.»
