یک هفته پس از آنکه ایالات متحده و ایران اعلام کردند عبور کشتی‌ها را تحت توافق آتش‌بس دوهفته‌ای تسهیل خواهند کرد، تردد کشتی‌ها از تنگه هرمز همچنان محدود است. در عوض، تنش‌ها تشدید شده است. پس از آنکه ایران اعلام کرد کشتی‌ها باید با نیروهایش هماهنگ باشند - و در برخی موارد، عوارض بپردازند - دونالد ترامپ، روز یکشنبه اعلام کرد که ایالات متحده اجازه ورود و خروج کشتی‌ها به بنادر ایران نمی‌دهد و به این ترتیب فشار بر آتش‌بس شکننده‌ای که از قبل وجود داشت، افزایش یافت. 
حتی با اینکه واشنگتن به دنبال فشار اقتصادی بر ایران است، تهران یک مزیت قدرتمند را حفظ کرده است: جغرافیا. در طول شش هفته درگیری، ایران با مین‌گذاری و استفاده از آسیب‌پذیری ناشی از زمین، عملاً تمام ترافیک در تنگه را متوقف کرده است. حتی تحت محاصره ایالات متحده، این عوامل به ایران اجازه می‌دهد تا به اعمال نفوذ بر اینکه چه کسی و با چه ریسکی از آن عبور می‌کند، ادامه دهد.
این خطر، بیش از هرگونه بسته شدن رسمی، مانع عبور کشتی‌ها می‌شود. طبق داده‌های کپلر، از زمان آتش‌بس، روزانه به طور متوسط ​​تنها هفت کشتی از این تنگه عبور کرده‌اند، در حالی که پیش از جنگ بیش از ۱۳۰ کشتی تردد می‌کردند. لارس جنسن از شرکت مشاوره حمل‌و‌نقل کانتینری وسپوچی ماریتایم مستقر در کپنهاگ گفت: «در عمل، آتش‌بس مطلقاً هیچ تغییری در وضعیت [تنگه] ایجاد نکرده است. به هیچ وجه.»
در اینجا به این موضوع می‌پردازیم که چه چیزی تنگه هرمز را تا این حد بحرانی کرده و چگونه جغرافیای آن همچنان این بن‌بست را تعریف می‌کند.
پیش از جنگ، تنگه هرمز حدود ۲۰ درصد از جریان نفت جهانی، تقریباً ۲۰ میلیون بشکه نفت در روز و ۲۰ درصد از تجارت جهانی گاز طبیعی مایع را تسهیل می‌کرد. این تنگه «تنها خروجی دریایی» از خلیج فارس است و آن را به یک گلوگاه حیاتی تبدیل می‌کند.
پالایشگاه‌های کلیدی نفت در خط ساحلی تنگه و خلیج فارس قرار دارند. حتی در زمان صلح، تنها چند کشتی می‌توانستند همزمان عبور کنند که باعث می‌شد کشتی‌های دیگر در صف بایستند یا در نزدیکی لنگر بیندازند و خوشه‌هایی از اهداف آسیب‌پذیر ایجاد کنند.
آب‌های کم‌عمق این تنگه، کشتی‌ها را مجبور می‌کند از دو مسیر باریک (هر کدام با عرض حدود دو مایل) عبور کنند. این امر، کشتی‌ها را در برابر حملات موشکی و قایق‌های کوچک بشدت آسیب‌پذیر می‌کند.
خدمه‌هایی که از این تنگه باریک عبور می‌کنند، باید نگران مین‌های دریایی نیز باشند که می‌توانند به محض تماس یا در صورت تشخیص حرکت منفجر شوند. فرانک گالگانو، دانشیار جغرافیا و محیط زیست در دانشگاه ویلانووا، گفت: «مین‌ها به همان اندازه که یک مسأله واقعی هستند، یک مسأله روانی نیز هستند.» او افزود پاکسازی مین‌ها از خطوط ناوبری چندین هفته طول خواهد کشید.
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران روز پنجشنبه اعلام کرد کشتی‌هایی که از این تنگه عبور می‌کنند باید از اطراف جزیره لارک، در سواحل این کشور، تغییر مسیر دهند، چراکه خطوط اصلی ناوبری به دلیل وجود مین‌های دریایی در معرض خطر هستند. این تغییر مسیر همچنین به ارتش ایران اجازه می‌دهد تا کشتی‌ها را تحت نظر داشته باشد و برای عبور عوارض دریافت کند.
خط ساحلی ناهموار تنگه، همچنین مکان‌هایی برای پنهان شدن کشتی‌های کوچک تهاجمی فراهم می‌کند. زمین‌های مرتفع در امتداد ساحل ایران، نقاط دید واضحی را برای نظارت و شلیک موشک‌های کروز ضد کشتی فراهم می‌کند.
جزایر کوچک لارک همچنین می‌توانند برای پرتاب موشک به کشتی‌های عبوری مورد استفاده قرار گیرند. علاوه بر این، بندرعباس، شهری در دهانه تنگه هرمز، به ایران اجازه می‌دهد قایق‌ها و موشک‌های خود را مستقر و در عرض چند دقیقه ترافیک را رصد یا مختل کند. باسیل جرموند، استاد امنیت بین‌الملل در دانشگاه لنکستر، گفت: «در مجموع، جغرافیای هرمز، اهرم‌های ضد دسترسی و ممانعت از دسترسی منطقه‌ای ایران را با هزینه کم تقویت می‌کند.»
این تاکتیک‌ها، همراه با این واقعیت که کشتی‌هایی که از تنگه عبور می‌کنند معمولاً عظیم هستند و به آرامی حرکت می‌کنند، این گذرگاه را بسیار خطرناک می‌کند. کارشناسان دفاعی می‌گویند این کشتی‌ها تقریباً هیچ توانایی برای شناسایی تهدید ندارند. گالگانو گفت: «ایرانی‌ها به معنای واقعی کلمه درست بالای سر هستند. بنابراین شما تقریباً یک لحظه فرصت واکنش دارید.» توانایی ایران در تهدید کشتی‌ها با پهپادها و مین‌های کم‌هزینه، مایه ناامیدی ترامپ شده است. او ماه گذشته اذعان کرد که چنین حملاتی «صرف‌نظر از میزان شکست» ادامه خواهد یافت.
اگرچه از زمان اعلام آتش‌بس هیچ حمله‌ای به کشتی‌ها ثبت نشده، اما خطر به نیروی تعیین‌کننده‌ای تبدیل شده است که باعث توقف ترافیک می‌شود. کارشناسان می‌گویند حتی وقتی همه محاصره‌ها برداشته شوند، بازگشت ترافیک به سطح قبل از جنگ زمان خواهد برد. جرموند گفت: «این بسیار ساده است: شرکت‌های کشتیرانی تا زمانی که تهران توانایی خود را برای تهدید قابل اعتماد کشتیرانی تجاری در تنگه و خلیج‌فارس حفظ کند، همچنان از این تنگه اجتناب خواهند کرد.» پس از اعلام محاصره توسط ایالات متحده، ایران اعلام کرد در صورت تهدید بنادرش، واکنش نشان خواهد داد و این امر تنش‌ها را برای شرکت‌های کشتیرانی که از قبل برای عبور مردد بودند، تشدید کرد. در عین حال، سیستم عوارض تهران یک ریسک قانونی جدید را ایجاد کرده است: کشتی‌هایی که برای عبور ایمن به ایران پول می‌دهند، ممکن است به عنوان ناقض تحریم‌های ایالات متحده یا اتحادیه اروپا علیه ایران تلقی شوند و این امر باعث ترس بیشتر اپراتورها می‌شود.
با توجه به سردرگمی پیرامون وضعیت تنگه، اپراتورهای کشتیرانی همچنان در حالت انتظار و نظاره هستند. به گفته ویندوارد، تا روز دوشنبه بیش از ۷۰۰ کشتی هنوز در خلیج فارس گرفتار بوده‌اند.
شرکت کشتیرانی هاپاگ-لوید، غول کشتیرانی، روز چهارشنبه در بیانیه‌ای اعلام کرد: «وضعیت در اطراف تنگه هرمز همچنان بی‌ثبات است. بر اساس ارزیابی ریسک فعلی ما، در حال حاضر از عبور از این تنگه خودداری می‌کنیم.»
تحلیلگران می‌گویند برای اینکه ترافیک به حالت عادی برگردد، بخش کشتیرانی باید مطمئن شود که آتش‌بس پابرجا خواهد ماند و ایران به کشتی‌های در حال عبور حمله نخواهد کرد. جنسن گفت: «اگر کشتی خود را حرکت دهید و در نیمه راه کانال هرمز باشید و آتش‌بس نقض شود، خب، دریانوردان شما در موقعیت خطرناکی قرار می‌گیرند. بنابراین شما می‌خواهید قبل از اینکه حتی به رفتن به آنجا اعتماد کنید، شاهد یک آتش‌بس نسبتاً پایدار باشید.»
اما این اعتماد به نفس به یک تعادل ظریف بستگی دارد. جرموند در ایمیلی گفت به نفع ایران است که همچنان به محدود کردن عبور و مرور در تنگه ادامه دهد، که یکی از اهرم‌های باقی‌مانده آنها در جنگ است.
منبع: Washington Post