تحقیقات دانشمندان آلمانی نشان میدهد
کاهش بویایی، یکی از نشانههای آلزایمر
آرزو کیهان
گروه علم و فناوری
تازهترین پژوهش دانشمندان آلمانی نشان میدهد کاهش یا از دست دادن تدریجی حس بویایی میتواند یکی از اولین نشانههای هشداردهنده آلزایمر باشد؛ نشانهای که ممکن است مدتها پیش از بروز اختلالات حافظه یا مشکلات شناختی ظاهر شود. به اعتقاد دانشمندان، کاهش تدریجی حس بویایی ممکن است نتیجه واکنش سیستم ایمنی مغز باشد؛ یعنی سیستم ایمنی به اشتباه به برخی اتصالات عصبی مرتبط با بویایی حمله میکند. در این تحقیق، دادههای به دست آمده از مدلهای حیوانی، بافت مغز انسان و اسکنها در کنار هم قرار گرفت تا تصویری دقیقتر از منشأ اختلال بویایی در آلزایمر ارائه شود. در نهایت، نتیجه این مطالعه، توضیح داد که چگونه این روند میتواند در مراحل بسیار اولیه بیماری آغاز شود.
حس بویایی؛ زنگ خطر پنهان آلزایمر
دانشمندان در بررسیهای خود دریافتند سلولهای ایمنی مغز که «میکروگلیا» نام دارند، در این فرآیند نقشی کلیدی ایفا میکنند. این سلولها زمانی فعال میشوند که نشانههایی غیرعادی در سطح برخی رشتههای عصبی مشاهده کنند. در چنین شرایطی، میکروگلیا این رشتهها را بهعنوان ساختارهایی آسیبدیده یا اضافی تشخیص داده و شروع به حذف آنها میکند.
این رشتههای عصبی در واقع پل ارتباطی میان دو بخش مهم مغز یعنی «پیاز بویایی» و «لوکوس سرولئوس» هستند. پیاز بویایی وظیفه پردازش سیگنالهای بویایی دریافت شده از گیرندههای بینی را برعهده دارد و «لوکوس سرولئوس» واقع در ساقه مغز که در تنظیم و تقویت پردازش این سیگنالها نقش دارد، از طریق رشتههای عصبی بلند به پیاز بویایی متصل میشود. این بخش مغز در فرآیندهایی مانند جریان خون مغزی، چرخه خواب و بیداری و پردازش حسی نقش دارد و تغییرات ایجاد شده در رشتههای عصبی میان این ناحیه و پیاز بویایی، سیگنالی برای فعال شدن میکروگلیا فراهم میکند و در نهایت به تخریب این ارتباطات عصبی منجر میشود.
تغییرات ظریف در غشای نورونها
در ادامه این پژوهش، دانشمندان متوجه شدند یک مولکول چربی به نام «فسفاتیدیلسرین» که بهطور طبیعی در بخش داخلی غشای نورون قرار دارد، در این شرایط به سطح بیرونی غشا منتقل میشود که این جابهجایی، پیام مهمی برای سلولهای ایمنی مغز دارد و در عمل به سلولهای ایمنی اعلام میکند این ساختار باید حذف شود. پژوهشگران معتقدند علت این اتفاق ممکن است فعالیت بیش از حد نورونهای آسیبدیده و ارسال سیگنال به شکل غیرطبیعی باشد. این فعالیت غیرعادی باعث تغییر در ترکیب غشای سلولی آنها میشود؛ تغییری که در نهایت میکروگلیا را به حذف این رشتههای عصبی تحریک میکند.
پروفسور «یوخن هرماز»، از پژوهشگران اصلی این مطالعه میگوید، ارتباط میان اختلال بویایی و آلزایمر، از مدتها قبل مورد توجه دانشمندان قرار داشت، ولی علت دقیق آن روشن نبود. اما یافتههای جدید نشان میدهد یک مکانیزم ایمنی در مغز میتواند عامل اصلی این اختلال باشد و این فرآیند احتمالاً در همان مراحل اولیه بیماری آغاز میشود.
به گفته هرماز، نتایج این پژوهش میتواند به پزشکان کمک کند افرادی را که در معرض خطر ابتلا به آلزایمر هستند در مراحل اولیه شناسایی و درمان هدفمند را در زمان مناسب آغاز کنند تا شانس موفقیت درمان بهطور قابلتوجهی افزایش یابد.
