دکتر سیدمهدی ناظمی قره‌باغ
استاد فلسفه غرب

سال‌ها پیش، زمانی که ایران میزبان کنفرانس سران کشورهای اسلامی جهان بود، یکی از زعمای سیاسی کشورهای اسلامی در اولین دیداری که با رهبر شهید داشت، گفت: «وقتی به کشورم بازگردم، خواهم گفت که مردم ایران چه «پدر» مهربانی دارند.»
نگاه به «سیاستمدار به مثابه پدر»، نگاهی است برآمده از نگاه اسلامی به سیاست. گاهی حضرت ختمی مرتبت(ص) و گاهی حضرت امیرالمؤمنین(ع) ملقب به «پدر امت» می‌شوند. این آموزه، متفاوت است از نگاه «سیاستمدار به مثابه چوپان» که در ادبیات مسیحیت در دوره میانه بسیار رواج داشت و بنا به اذعان میشل فوکو نقش مهمی در شکل‌دهی اندیشه سیاسی غرب داشت.
رهبر شهید، در بین صدها ویژگی شایسته، «پدر بودن» را نیز برای سیاست ایران محقق کرد. استعاره پدر بودن، بر «مراقبت و ولایت» دلالت دارد که می‌تواند نگاه سیاسی اسلامی را متمایز از اندیشه سیاسی غرب ‎کند. در آموزه «سیاستمدار به مثابه پدر» ترکیبی از احساس و عقلانیت، مسئولیت‌پذیری و مراقبت وجود دارد.
رهبر شهید انقلاب اسلامی، رهبری بود که با پدری کردن برای امت، «سکون» یا به تعبیر قرآن کریم «سکینه» را به ارمغان ‌آورد. وقتی جامعه‌ای از «سیاستمدار پدر» برخوردار باشد، جامعه‌ای خواهد بود که سیاست برای او تبدیل به مسأله می‌شود. وقتی پدر غایب باشد، یکی از اولین نتایج محتمل، سیاست‌زدایی جامعه است. پدر برخلاف استعاره لویاتان که بی‌ربط هم به استعاره چوپان نیست، بر اساس ترس حکمرانی نمی‌کند و در میانه‌ای از خوف و رجا یا قهر و لطف حکومت می‌کند و درست به خاطر همین میانه است که «سکینه» برقرار می‌گردد. سیاست سکینه‌محور، می‌تواند جامعه را به آرامش و بلوغ برساند.
انقلاب اسلامی در بعد سلبی، با کنار گذاشتن ایده منسوخ پادشاهی بود که به ایده ملت نزدیک شد و برای این منظور در اصل از منابع شیعی که نگاهی معنوی و ولایت‌محور به سیاست داشته‌اند و در فرع از منابع غربی که طرح‌کننده نگاه بشرمدار به سیاست بودند، بهره برده است. تحقق «ملت ایران»، نیازمند یک ثبوت نسبتاً بالا و تجارب متنوعی از چالش‌های سیاسی و گذار از این چالش‌ها بر مبنای توان ملی بود. از سوی دیگر، عزم نظام سلطه برای حذف این الگوی متمایز فکری-سیاسی، این تجربه را سخت کرد، اما دست بر قضا این منجر به این شد که وفاداران به ملت ایران سخت آزموده و آخته گردند و در نهایت ملتی بالغ خلق شود.